Sau gần 10 năm triển khai, dự án ngăn triều có tổng mức đầu tư gần 10.000 tỷ đồng đang bước vào giai đoạn vận hành. Công trình gồm 6 cống kiểm soát triều lớn tại Bến Nghé, Tân Thuận, Phú Xuân, Mương Chuối, Cây Khô và Phú Định; 2 cống nhỏ Cầu Kinh, Bà Bướm cùng hệ thống đê bao, kè bảo vệ và các cống kiểm soát triều nhỏ.
Sáng 18-11, Chủ tịch Tập đoàn Trung Nam, Nguyễn Tâm Thịnh cho biết, dự kiến ngày 23-11, sẽ vận hành thử các cống ngăn triều Mương Chuối, Phú Định và Nhà điều hành trung tâm trước khi đưa vào vận hành chính thức toàn dự án. Đây là bước quan trọng nhằm kiểm tra khả năng phối hợp, điều tiết đồng bộ các công trình trong Dự án giải quyết ngập do triều khu vực TPHCM có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu (giai đoạn 1).
Theo ông Thịnh, toàn bộ hệ thống các cống được kết nối với Nhà điều hành trung tâm, ứng dụng công nghệ SCADA để giám sát và điều khiển hoạt động tại từng cống. Hệ thống tích hợp dữ liệu từ 19 điểm quan trắc, theo dõi liên tục mực nước, diễn biến thủy văn và các thông số vận hành. Qua đó, hỗ trợ đơn vị quản lý đưa ra phương án đóng, mở cửa van phù hợp tại các cống.
Theo nguyên tắc vận hành, khi mực nước bên ngoài ở mức phù hợp, các cửa van được mở để duy trì dòng chảy và giao thông thủy. Khi triều cường dâng cao, trung tâm điều hành căn cứ dữ liệu quan trắc để chỉ đạo đóng các cửa van, ngăn nước từ sông lớn tràn vào hệ thống kênh, rạch nội đô.
Khi triều rút, mực nước bên ngoài xuống thấp hơn mực nước bên trong và đạt điều kiện cho phép, các cửa van mở để nước bên trong thoát ra sông theo dòng chảy tự nhiên. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các cống, tránh tình trạng nơi đóng, nơi mở ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát mực nước toàn khu vực.
Đặc biệt, trong tình huống mưa lớn trùng thời điểm triều cường, hệ thống đồng thời thực hiện ngăn triều và hỗ trợ bơm nước từ bên trong ra ngoài. Tại các vị trí cống được lắp đặt trạm bơm như Bến Nghé, Tân Thuận và Phú Định, máy bơm được kích hoạt bơm nước từ bên trong ra ngoài sông lớn nhằm hạ thấp mực nước kênh rạch bên trong giúp tiêu thoát nước từ hệ thống cống tốt hơn.
Đối với giao thông đường thủy, phương tiện lưu thông thông qua các âu thuyền tại Tân Thuận, Mương Chuối, Cây Khô và Phú Định. Khi cửa van chính đóng để ngăn triều, tàu thuyền được hướng dẫn vào buồng âu; mực nước trong buồng được điều tiết cân bằng với phía bên kia trước khi mở cửa cho phương tiện tiếp tục hành trình. Nghĩa là mở van bên ngoài cho phương tiện vào trong âu thuyền sau đó đóng van ngăn triều bên ngoài và mở van bên trong để tàu thuyền di chuyển.
Theo nhà đầu tư, dự án khi vận hành đồng bộ sẽ kiểm soát ngập do triều trên phạm vi khoảng 570km², liên quan đến 20 phường, xã, với khoảng 6,5 triệu người dân được hưởng lợi.
Tuy nhiên, kiểm soát triều không đồng nghĩa giải quyết triệt để tình trạng ngập đô thị. Khi các cửa van đóng để ngăn triều, lượng nước mưa bên trong vẫn phải được thu gom, tiêu thoát thông qua hệ thống cống, kênh dẫn và trạm bơm.
Nếu hạ tầng thoát nước không đáp ứng, nguy cơ ngập vẫn có thể xảy ra. Bên cạnh đó, việc xử lý các vị trí kè thấp, những đoạn chưa khép kín cần phải đồng bộ nhằm bảo đảm nước triều không xâm nhập vào bên trong.
Nhà điều hành trung tâm Mương Chuối không chỉ là nơi giám sát thiết bị mà còn giữ vai trò đầu não điều phối toàn hệ thống. Hiệu quả của dự án sẽ phụ thuộc lớn vào năng lực vận hành, chất lượng dữ liệu quan trắc, sự phối hợp giữa các đơn vị và khả năng xử lý linh hoạt những tình huống mưa lớn, triều cường. Đây cũng là cơ sở để đánh giá thực chất hiệu quả đầu tư của công trình ngăn triều quy mô lớn sau khi chính thức đi vào hoạt động.