Ngày 27-10, tại TPHCM, Trung tâm Cách mạng công nghiệp lần thứ tư tại TPHCM (HCMC C4IR) phối hợp với Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) tổ chức phiên thảo luận “Định vị lại Việt Nam và ASEAN trong chuỗi giá trị toàn cầu”, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026. Phiên thảo luận tập trung phân tích những rào cản khiến ASEAN chưa khai thác hết lợi thế thu hút đầu tư và đề xuất giải pháp nâng cao năng lực sản xuất khu vực.
Phát biểu khai mạc, đồng chí Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND TPHCM, nhận định chuỗi giá trị toàn cầu đang được tổ chức lại dưới tác động của công nghệ và những biến động kinh tế. Khi bất định trở thành điều kiện thường trực, sức cạnh tranh không chỉ phụ thuộc vào quy mô mà còn ở năng lực thích ứng. Các nền kinh tế cần tăng cường kết nối công nghệ, dữ liệu, vốn và nhân lực, chuyển ý tưởng hợp tác thành dự án cụ thể.
Thu hút đầu tư lớn, liên kết nội khối còn hạn chế
Theo ông Sacha Dray, chuyên gia kinh tế Ngân hàng Thế giới (WB), ASEAN có thị trường gần 700 triệu dân, quy mô kinh tế khoảng 4.000 tỷ USD và mức độ hội nhập thương mại cao. Tuy nhiên, trong tổng kim ngạch thương mại khoảng 3.000 tỷ USD mỗi năm, thương mại giữa các nước thành viên chỉ chiếm khoảng 22%, thấp hơn đáng kể so với mức khoảng 60% của Liên minh châu Âu (EU).
Mức độ tham gia chuỗi giá trị khu vực chỉ chiếm khoảng 1/3 tổng mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của ASEAN, trong khi tỷ lệ tương ứng tại EU khoảng 70%. Điều này cho thấy sản xuất của ASEAN còn phụ thuộc lớn vào thị trường và mạng lưới cung ứng bên ngoài, khiến khu vực dễ chịu tác động từ biến động thương mại quốc tế.
Bà Nguyễn Thụy Lam Tuyền, đại diện ABB Việt Nam, nhận định sức hấp dẫn của ASEAN đối với nhà đầu tư không chỉ đến từ quy mô thị trường mà còn từ năng lực sản xuất tiên tiến, nguồn nhân lực kỹ thuật và khả năng kết nối khu vực. Việt Nam, Thái Lan, Malaysia và Indonesia đang chuyển từ cạnh tranh bằng chi phí lao động thấp sang đầu tư công nghệ, số hóa và tự động hóa. Mỗi quốc gia có lợi thế riêng, nhưng khả năng bổ trợ và liên kết sản xuất mới tạo nên sức cạnh tranh chung.
Nâng năng lực công nghệ, tăng liên kết sản xuất
Ông Yuxiang Zhou, nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Black Lake Technologies (Trung Quốc), nhận định thương mại điện tử và dữ liệu tiêu dùng đang thúc đẩy nhu cầu sản xuất linh hoạt, cá nhân hóa sản phẩm. Doanh nghiệp vừa phải nâng năng suất, vừa đáp ứng nhanh các đơn hàng đa dạng với chi phí cạnh tranh.
Dẫn chứng giải pháp ứng dụng tác tử trí tuệ nhân tạo (AI) do Black Lake Technologies phát triển, ông Yuxiang Zhou cho biết thời gian chuyển đổi bản vẽ kỹ thuật thành quy trình sản xuất đã giảm từ khoảng 45 giờ xuống còn 45 giây, với độ chính xác khoảng 95%. Giải pháp này còn giúp số hóa kinh nghiệm của kỹ sư lâu năm, hỗ trợ chuyển giao tri thức và nâng cao hiệu quả vận hành nhà máy.
Các ý kiến tại phiên thảo luận chỉ ra rằng, khi phần lớn thuế quan nội khối đã được xóa bỏ, doanh nghiệp vẫn gặp rào cản về tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc, hạ tầng logistics và khả năng chia sẻ dữ liệu. Vì vậy, nâng cao năng lực doanh nghiệp nhỏ và vừa, thúc đẩy ứng dụng công nghệ và tăng liên kết sản xuất là những hướng đi quan trọng để Việt Nam cùng ASEAN tham gia sâu hơn, giữ lại nhiều hơn giá trị trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
