Hội nghị ĐB Quốc hội chuyên trách tiếp tục cho ý kiến về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH).
Mở rộng lưới an sinh cho người lao động trên nền tảng số
Nhận định xu hướng phát triển mạnh mẽ của kinh tế số đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc đưa nhóm người làm việc trên nền tảng số và lao động tự do vào lưới an sinh xã hội, ĐB Lâm Văn Đoan (Lâm Đồng) khẳng định, việc mở rộng bao phủ BHXH bắt buộc cho lao động trên nền tảng số là bước đi hoàn toàn đúng đắn, nhằm cụ thể hóa quyền an sinh xã hội của công dân theo Điều 34 Hiến pháp.
Tuy nhiên, từ thực tiễn vận hành của hình thái lao động mới này, ĐB Lâm Văn Đoan bày tỏ lo ngại về tính khả thi khi mô hình lao động số có quan hệ thu - chi, đóng - hưởng và cơ chế tạo lập quỹ khác hẳn với quan hệ lao động truyền thống, đòi hỏi phải đánh giá tác động toàn diện để thiết kế các cơ chế pháp lý thực sự phù hợp.
Bày tỏ ý kiến đồng tình, ĐB Trần Thị Diệu Thúy (TPHCM) nhấn mạnh quan điểm cần có cơ chế an sinh đặc thù và thiết thực cho lực lượng lao động trên nền tảng số, đặc biệt là nhóm tài xế xe công nghệ. ĐB đề xuất xác định "tài xế xe công nghệ" là một nhóm đối tượng riêng thuộc diện BHXH bắt buộc.
Theo ĐB, Việt Nam hiện có khoảng hơn 700.000 tài xế hoạt động trên các nền tảng gọi xe công nghệ và giao hàng lớn, là lực lượng đóng góp rất lớn cho nền kinh tế nhưng đang chịu nhiều rủi ro công việc mà chưa được đảm bảo an sinh tương xứng.
Việc dự thảo sử dụng tiêu chí "thu nhập ổn định thường xuyên" là quá cứng nhắc và mơ hồ, dễ bỏ sót đối tượng vì thu nhập của tài xế biến động liên tục theo thời gian, sức khỏe, nhu cầu thị trường.
ĐB Trần Thị Diệu Thúy (TPHCM)
ĐB đề nghị thay bằng các tiêu chí có thể kiểm chứng và tổng hợp được như: số ngày/giờ hoạt động trên nền tảng, số chuyến xe/giao dịch đã hoàn thành, và mức độ quản lý, điều phối của doanh nghiệp.
Vẫn theo ĐB Trần Thị Diệu Thúy, các doanh nghiệp nền tảng không được "đứng ngoài". Một cơ chế 3 bên cần được thiết lập. Theo đó, doanh nghiệp nền tảng có trách nhiệm khấu trừ phần tài xế đóng, bổ sung phần thuộc trách nhiệm của doanh nghiệp và chuyển nộp đầy đủ, đúng hạn vào quỹ BHXH; Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ đối với tài xế thu nhập thấp hoặc trong giai đoạn đầu chuyển từ BHXH tự nguyện sang bắt buộc; tài xế phải tham gia đóng góp và có cơ chế quản lý phù hợp khi chạy cho nhiều nền tảng cùng lúc.
"Lá chắn" bảo vệ 2,7 triệu người lao động
Một trong những nội dung khác được ĐB quan tâm tại phiên thảo luận là việc dự thảo đề xuất bãi bỏ Khoản 5 Điều 17 Luật BHXH 2014 (vốn quy định quyền kiểm tra của cơ quan BHXH) để chuyển sang hướng kiểm tra chuyên ngành.
Theo ĐB Lâm Văn Đoan (Lâm Đồng), thực tiễn thời gian qua cho thấy, khi tần suất thanh tra, kiểm tra giảm xuống, số đơn vị được kiểm tra trong năm 2025 đã giảm 61,81%; số quyết định xử phạt vi phạm hành chính giảm tới 97,8%. Hệ quả trực tiếp là số tiền chậm đóng, trốn đóng BHXH lại tăng 18,51% (vượt mốc 10.000 tỷ đồng), đe dọa trực tiếp đến quyền lợi an sinh lâu dài của 2,7 triệu người lao động.
Tha thiết đề nghị Quốc hội giữ nguyên Khoản 5 Điều 17 Luật BHXH 2014, tiếp tục duy trì quyền kiểm tra trực tiếp của cơ quan BHXH, ĐB Lâm Văn Đoan khẳng định: “Việc giữ nguyên quyền kiểm tra giúp kế thừa quy định đang triển khai ổn định, phù hợp với thông lệ quốc tế và đúng theo kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội”.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Lâm Văn Đoan cũng cung cấp thêm thông tin, cơ quan BHXH hiện đang quản lý hệ thống dữ liệu quy mô toàn quốc với hơn 95 triệu người tham gia bảo hiểm y tế và hơn 20 triệu người tham gia BHXH. Quyền kiểm tra trực tiếp chính là công cụ pháp lý quan trọng giúp cơ quan BHXH khai thác tối đa nguồn dữ liệu này để phát hiện, cảnh báo sớm và xử lý vi phạm trốn đóng, chậm đóng theo thời gian thực một cách hiệu quả nhất.
