Cận thị đáng lo ngại đối với sức khỏe học đường khi số trẻ mắc tật khúc xạ ngày càng tăng, độ tuổi mắc bệnh ngày càng nhỏ. Các bác sĩ cảnh báo, nếu chỉ thay kính khi trẻ nhìn mờ mà không kiểm soát tốc độ tiến triển thì nguy cơ cận thị cao và các biến chứng về mắt về sau sẽ tăng lên.
5 triệu trẻ em mắc tật khúc xạ
Đưa con gái 4 tuổi đến khám mắt tại Bệnh viện Mắt TPHCM, anh Trương Vĩnh Thành (34 tuổi, ngụ phường Phú Nhuận, TPHCM) không khỏi bất ngờ khi bác sĩ thông báo bé bị cận 0,75 độ. Trước đó, anh chỉ thấy con thường nheo mắt và than mỏi mắt sau mỗi lần sử dụng máy tính bảng xem phim hoạt hình.
Điều khiến vợ chồng anh lo lắng hơn là chị gái 9 tuổi của bé cũng đã bị cận hơn 2 năm và đang đeo kính 3,5 độ. Gia đình phải đưa con gái lớn đi đo mắt 6 tháng/lần để theo dõi. Có thời điểm độ cận chỉ tăng 0,25, nhưng lần gần đây tăng hơn 1 độ.
Vợ chồng anh không ai bị tật khúc xạ, luôn nhắc các con ngồi học đúng tư thế, tuy nhiên gần đây các bé sử dụng điện thoại và máy tính bảng khá nhiều. Khi vợ chồng anh phát hiện các con bị cận thị thì đã muộn.
Tương tự, sau kỳ nghỉ hè, chị Nguyễn Thị Minh Thư (36 tuổi, ngụ phường Bình Tây, TPHCM) đưa con trai 11 tuổi đi khám mắt vì bé thường xuyên than rằng nhìn bảng không rõ. Kết quả thăm khám cho thấy bé đã bị cận thị và cần được theo dõi định kỳ.
ThS-BS Nguyễn Huỳnh Yến Nhi, Trưởng Trung tâm Kiểm soát cận thị, Bệnh viện Mắt Sài Gòn Cách Mạng Tháng Tám, cho biết, bệnh viện từng tiếp nhận nhiều trẻ tăng độ cận rất nhanh trong thời gian ngắn. Có trẻ tăng hơn 1 độ chỉ trong một năm nhưng chưa được can thiệp kiểm soát cận thị đúng cách.
Theo thống kê của Bộ Y tế, Việt Nam hiện có khoảng 5 triệu trẻ em mắc tật khúc xạ, tương đương 30%-40% trẻ trong độ tuổi đến trường, trong đó cận thị chiếm tỷ lệ lớn nhất. Tại Hà Nội và TPHCM, nhiều khảo sát ghi nhận tỷ lệ học sinh mắc tật khúc xạ có thể vượt 50%.
Một khảo sát của Bệnh viện Mắt Trung ương cho thấy, 26,6% học sinh trung học ở khu vực thành thị mắc cận thị, tỷ lệ này ở khu vực nông thôn khoảng 14,2%-16,3%; thậm chí có tới 75,6% trẻ trong một lớp học tại TPHCM mắc tật khúc xạ (trong đó cận thị chiếm 52,7%).
Không để nhìn mờ mới đi khám mắt
ThS-BS Nguyễn Huỳnh Yến Nhi cho hay, cận thị ở trẻ là kết quả của nhiều yếu tố như di truyền, thói quen sinh hoạt, lối sống... Nhiều trẻ dành phần lớn thời gian cho việc học, đọc sách, sử dụng điện thoại, máy tính bảng, trong khi thời gian vui chơi, vận động ngoài trời ngày càng giảm. Nhìn gần kéo dài, khoảng cách đọc không hợp lý, tư thế ngồi không đúng và điều kiện ánh sáng không phù hợp cũng có thể làm tăng nguy cơ cận thị ở trẻ.
Cận thị không chỉ ảnh hưởng đến khả năng học tập, mà nếu bệnh tiến triển nhanh có thể khiến trẻ bị cận thị nặng, kéo theo nguy cơ xuất hiện các biến chứng ở nhãn cầu và ảnh hưởng lâu dài đến thị lực. Phụ huynh không nên tự mua kính theo độ cũ hoặc cho trẻ sử dụng kính của người khác. Việc đo mắt cần được thực hiện tại cơ sở chuyên khoa, nhất là với trẻ nhỏ hoặc những trường hợp độ kính thay đổi nhanh.
Thống kê của Tổ chức Y tế thế giới cho thấy, cận thị hiện đã trở thành một vấn đề sức khỏe cộng đồng nổi lên trên phạm vi toàn cầu. Dự báo đến năm 2050, khoảng một nửa dân số thế giới sẽ mắc cận thị và khoảng 10% mắc cận thị nặng. Nếu không có giải pháp can thiệp hiệu quả, đến năm 2050, có tới 90% trẻ em Việt Nam có nguy cơ mắc cận thị.
TS-BS Trần Đình Minh Huy, Khoa Khúc xạ, Bệnh viện Mắt TPHCM, chia sẻ, mỗi độ cận tăng thêm đều kéo theo nguy cơ cao hơn về các bệnh lý mắt nghiêm trọng. Độ cận càng cao, nhãn cầu càng giãn, kéo theo nguy cơ tổn thương võng mạc, thoái hóa đáy mắt, bong võng mạc và nhiều biến chứng có thể dẫn đến mù lòa.
Mỗi độ cận tăng thêm có thể làm tăng 67% nguy cơ mắc các bệnh lý gây mù, trong khi mỗi độ cận được kiểm soát giúp giảm khoảng 40% nguy cơ biến chứng nặng về sau.
Điều quan trọng không chỉ là chỉnh kính để trẻ nhìn rõ mà là làm chậm tiến triển cận thị ngay từ sớm. Việc quản lý cận thị cần bắt đầu từ giai đoạn “tiền cận thị”, trước khi trẻ tăng độ rõ rệt, thông qua tầm soát sớm, theo dõi định kỳ và can thiệp kịp thời.
Năm học mới là thời điểm thích hợp để phụ huynh đưa trẻ đi kiểm tra thị lực, nhất là những em có biểu hiện nhìn không rõ bảng, thường xuyên nheo mắt, cúi sát khi đọc sách, ngồi quá gần màn hình hoặc hay than mỏi mắt, đau đầu. Tuy nhiên, phòng cận thị không dừng ở việc kiểm tra mắt mà cần thay đổi lối sống. Tăng thời gian hoạt động ngoài trời và giảm thời gian nhìn gần có thể giúp trì hoãn khởi phát và làm chậm tiến triển cận thị, qua đó giảm nguy cơ cận thị nặng và các biến chứng về sau.
“Không nên chờ đến khi trẻ than nhìn mờ mới đưa đi khám. Trẻ có thể thích nghi với tình trạng giảm thị lực và không chủ động nói với cha mẹ. Khám mắt định kỳ giúp phát hiện sớm tật khúc xạ, theo dõi tốc độ thay đổi độ cận và có hướng can thiệp phù hợp”, ThS-BS Nguyễn Huỳnh Yến Nhi lưu ý.
TS-BS Huỳnh Minh Chín, Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM, thông tin, ngành y tế đang triển khai chương trình khám sức khỏe định kỳ cho người dân, trong đó học sinh tại các cơ sở giáo dục phổ thông là một trong những nhóm đối tượng được thực hiện khám sức khỏe, kiểm tra, tư vấn để giữ được thị lực tốt trong suốt những năm học và giảm nguy cơ cận thị nặng sau này. Ngành y tế thành phố cũng đề nghị ngành giáo dục quan tâm đến điều kiện chiếu sáng lớp học.
Bên cạnh việc kiểm tra bóng đèn, nhà trường nên quan tâm đến độ sáng thực tế tại bàn học, độ đồng đều của ánh sáng, tình trạng chói hoặc phản sáng trên bảng, màn hình và mặt bàn; bố trí bàn ghế cần phù hợp tầm vóc học sinh, giúp trẻ duy trì khoảng cách nhìn hợp lý.
