Công nghiệp văn hóa - tiềm năng tạo đột phá - Bài 1: Từ sản phẩm đến hệ sinh thái

LTS: Giải trí và sáng tạo không còn đơn thuần là những hoạt động phục vụ nhu cầu hưởng thụ văn hóa, mà đang trở thành một ngành công nghiệp có khả năng tạo ra giá trị gia tăng, việc làm, doanh thu, sức cạnh tranh thương hiệu và sức lan tỏa quốc gia. Sự dịch chuyển này cũng đặt ra bài toán làm thế nào để chuyển từ những thành công đơn lẻ sang hệ sinh thái văn hóa sáng tạo có giá trị bền vững, có khả năng cạnh tranh ở thị trường khu vực và quốc tế.

Những bộ phim không chỉ có doanh thu phòng vé, concert không dừng ở lợi nhuận bán vé và gameshow không trông chờ vào quảng cáo. Khán giả ngày nay đã không còn thỏa mãn với nhu cầu “chỉ xem”, họ muốn được trải nghiệm nhiều hình thức thụ hưởng của cùng một sản phẩm. Công nghiệp văn hóa đang dần hình thành nên những chuỗi giá trị mới, quy mô rộng lớn hơn.

Mở rộng không gian tăng trưởng

Tối 14 và 15-11, concert Tinh hà say hi đêm 3 và đêm 4 tiếp tục bùng nổ tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (TP Hà Nội). Bên cạnh những tiết mục quen thuộc từng tạo dấu ấn trong chương trình, 2 đêm diễn còn mang đến 24 cụm tiết mục được đầu tư công phu với nhiều điểm mới trong dàn dựng, trang phục, hoạt động giao lưu, tương tác với khán giả. Tất cả tạo nên trải nghiệm đa sắc màu, nơi các nghệ sĩ và khán giả hòa mình trong một không gian âm nhạc đa dạng.

phuongmychi.jpg
Nhạc hội Dân chơi dân ca của ca sĩ Phương Mỹ Chi thu hút hơn 10.000 khán giả tham gia hai đêm tại TPHCM và Hà Nội. Ảnh: BTC

Trước đó, tối 7-11, ca sĩ Phương Mỹ Chi mang Nhạc hội Dân chơi dân ca đêm 2 đến với khán giả Hà Nội. Tính cả đêm diễn tại TPHCM vào đầu tháng 10, 2 đêm nhạc thu hút hơn 10.000 khán giả.

Đặc biệt, tối 17-10, tại TPHCM đồng thời diễn ra 4 đêm nhạc lớn gồm concert Anh trai vượt ngàn chông gai 2026, concert Tinh hà say hi, Giữa một vạn tour (Phùng Khánh Linh) và Edge of Calm Tour (Tiffany Young) thu hút tổng cộng gần 100.000 khán giả.

Trong 2 năm 2025 và 2026, nhiều concert của các nghệ sĩ Việt như: Mỹ Tâm, Hà Anh Tuấn, Tùng Dương, Hoàng Dũng, Soobin Hoàng Sơn, HIEUTHUHAI… cũng ghi nhận số lượng bán vé và quy mô khán giả ấn tượng. Ở cấp độ quốc tế, 2 đêm BIGBANG World Tour cuối tháng 10 tại Hà Nội thu hút khoảng 90.000 khán giả, trong đó có khoảng 13.000 khán giả nước ngoài.

Bên cạnh khẳng định sức hấp dẫn của thị trường Việt Nam, sự kiện còn cho thấy khả năng tổ chức, đón tiếp những chương trình biểu diễn quy mô lớn, yêu cầu kỹ thuật cao.

Ở lĩnh vực điện ảnh, báo cáo thị trường điện ảnh Việt quý 3-2026 của Cinemark (đơn vị cung cấp dịch vụ truyền thông cho ngành điện ảnh Việt), qua số liệu từ 122 bộ phim đã trình chiếu tại 277 cụm rạp trên cả nước, ghi nhận doanh thu toàn thị trường đạt gần 1.627 tỷ đồng với khoảng 17,78 triệu lượt vé bán ra.

Như vậy, tính đến hết quý 3-2026, tổng doanh thu thị trường điện ảnh Việt đã đạt khoảng 4.824 tỷ đồng với 52,91 triệu vé. Với mức tăng trưởng hiện tại, điện ảnh Việt năm 2026 kỳ vọng có thể vượt cột mốc năm 2025, với tổng doanh thu gần 5.600 tỷ đồng và hơn 70 triệu vé.

Năm 2026, riêng phim Việt đã có 12 tác phẩm vượt mốc doanh thu trăm tỷ đồng, như: Trại buôn người (496 tỷ đồng), Thỏ ơi!! (450 tỷ đồng), Nghỉ hè sợ nghỉ hưu (208 tỷ đồng), Phí Phông: Quỷ máu rừng thiêng (201 tỷ đồng)...

Trên sóng truyền hình, các thương hiệu thuộc vũ trụ "say hi" và Anh trai vượt ngàn chông gai tiếp tục cho thấy khả năng thu hút khán giả và mở rộng hoạt động kinh doanh.

Đại diện ban tổ chức Tinh hà say hi cho biết, sau 3 tháng lên sóng, chương trình ghi nhận hơn 35,1 tỷ lượt nghe, xem - sử dụng trên các nền tảng Meta, TikTok, CapCut, YouTube, VieIP, SONY Music, vượt mốc hơn 23 tỷ lượt nghe và xem toàn cầu của Anh trai say hi 2025. Sức hút này tiếp tục được thể hiện trực tiếp qua chuỗi 4 đêm concert, tổng quy mô từ 150.000-180.000 lượt khán giả.

Theo kế hoạch, concert sẽ mở rộng sang thị trường quốc tế mà điểm đến đầu tiên là Las Vegas (Mỹ) vào cuối tháng 11, mở màn cho US Tour 2026-2027.

Sức hút của Anh trai vượt ngàn chông gai 2026 cũng không kém cạnh khi chuỗi 4 đêm concert (2 đêm đã tổ chức giữa tháng 10 và 2 đêm vào tháng 12 tới đây) đã bán hết hơn 200.000 vé ở tất cả các hạng. Lưu lượng truy cập lớn từ cộng đồng người hâm mộ "gai con" cũng tạo áp lực lên hệ thống Ticketbox và các cổng thanh toán liên kết.

Những con số này cho thấy khán giả ngày nay không chỉ thưởng thức nội dung giải trí qua màn ảnh mà còn sẵn sàng trả tiền để tham gia trực tiếp trải nghiệm, trở thành bộ phận quan trọng của thị trường.

Hệ sinh thái công nghiệp văn hóa thành hình

Sức mua của khán giả và quy mô thị trường ngày càng mở rộng đang tạo điều kiện để doanh nghiệp giải trí tìm kiếm phương thức khai thác giá trị mới. Thay vì chỉ tập trung vào doanh thu của 1 bộ phim, 1 chương trình truyền hình, 1 đêm diễn, các đơn vị sản xuất bắt đầu chú trọng đến khả năng thương mại hóa nội dung, nghệ sĩ và tài sản trí tuệ (IP) trên nhiều nền tảng với nhiều sản phẩm khác nhau.

“Trải qua 20 năm làm nghề từ vị trí nhạc công, nhạc sĩ sáng tác, hòa âm phối khí đến giám đốc âm nhạc, tôi thấy chúng ta đang trong giai đoạn hình thành nền công nghiệp biểu diễn. Ban đầu chúng ta gần như thiếu chuyên nghiệp, bài bản. Tuy nhiên gần đây, thị trường đã chuyên nghiệp hơn, bắt đầu xuất hiện các ê-kíp sản xuất tiêu chuẩn quốc tế đủ các vị trí: quản lý sân khấu (stage manager), kỹ sư âm thanh, ánh sáng, bộ phận giám sát an toàn, quản lý nghệ sĩ…”, nhạc sĩ Dương Cầm cho biết.

Báo cáo kết quả kinh doanh 9 tháng đầu năm 2026 của DatViet VAC Group Holdings, đơn vị sở hữu các thương hiệu thuộc vũ trụ "say hi", cho thấy, doanh nghiệp đạt lợi nhuận 246 tỷ đồng, tăng 6% so với cùng kỳ, đạt 59% kế hoạch cả năm.

Đáng chú ý, doanh thu mảng quản lý, khai thác thương mại nghệ sĩ tăng 43%, từ 286 tỷ đồng lên 408 tỷ đồng, với hơn 1.900 lượt mời hợp tác (booking) nghệ sĩ trong 9 tháng. Doanh thu khai thác IP tăng 36%, từ 157 tỷ đồng lên 213 tỷ đồng. Trong đó, phát hành nhạc trọn gói chương trình Tinh hà say hi trên các nền tảng số và cấp quyền thương hiệu cho nhãn hàng đạt 41 tỷ đồng.

Hiện doanh nghiệp quản lý thương mại độc quyền 98 nghệ sĩ. Những số liệu này cho thấy một sự chuyển dịch đáng chú ý, từ khai thác một sản phẩm đơn lẻ sang phát triển nhiều nguồn thu xoay quanh 1 IP.

congngheipvanhoa.jpg
Khán giả giao lưu với đoàn phim Ngày con còn mẹ tại TPHCM. Ảnh: ĐPCC

Ở lĩnh vực điện ảnh, dù doanh thu bán vé đóng vai trò quan trọng nhưng nhiều bộ phim đã tạo ra những giá trị mới từ phát hành quốc tế, nền tảng trực tuyến, quảng cáo, bán vật phẩm lưu niệm… Gần đây, một số phim Việt còn công bố được các đối tác nước ngoài mua bản quyền làm lại.

Đạo diễn - nhà sản xuất Lương Trung Tín tiết lộ, bộ phim Án mạng xém hoàn hảo đã được đối tác Thái Lan mua lại để thực hiện bản remake. “Đây là niềm vui, cũng là bước tiến trong hành trình mang những nội dung do người Việt Nam sáng tạo ra để tiếp cận khán giả thế giới”, ông Lương Trung Tín chia sẻ.

Trước đó, phim kinh dị Ma xó được bán bản quyền chuyển thể cho 5 quốc gia gồm: Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan và Indonesia.

Nhưng, để hệ sinh thái công nghiệp văn hóa phát triển hoàn chỉnh, trở ngại lớn nhất hiện nay vẫn là hoàn thiện khả năng xây dựng thương hiệu và khai thác thương mại hiệu quả, sở hữu và bảo vệ IP, duy trì sự liên kết giữa các chủ thể.

Thực tế, mô hình khai thác IP “say hi” của DatViet VAC cho thấy một hướng đi đáng chú ý: chuyển hóa nội dung thành các trải nghiệm tiêu dùng đa nền tảng, từ đó mở rộng quy mô và thương mại hóa bền vững.

Đặc biệt, việc xây dựng và phát triển cộng đồng người hâm mộ (fandom) ngày càng ý nghĩa, bởi đây không chỉ là lực lượng lan tỏa sức ảnh hưởng của sản phẩm mà còn góp phần duy trì vòng đời IP, mở rộng tệp khách hàng và tạo ra giá trị tiêu dùng mới.

Đó là những điều kiện để công nghiệp văn hóa vượt khỏi thành công mang tính thời điểm, từng bước trở thành lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng và đóng góp lâu dài cho nền kinh tế.

Tin cùng chuyên mục