“Đi tìm dấu tích ba vua”: Làm phim ký sự lịch sử kiểu “mở”

Bộ phim “Đi tìm dấu tích ba vua” gồm 60 tập, mỗi tập khoảng 10 phút, kết cấu mở, trải dài, đan xen thời gian giữa quá khứ - hiện tại, tự sự của nhân vật và nhân chứng lịch sử về ba vị vua yêu nước bị lưu đày: Hàm Nghi, Thành Thái và Duy Tân.

Sức cuốn hút của lịch sử

Vua Hàm Nghi.

Nhà biên kịch Nguyễn Hồ tâm sự khi đoàn làm phim Ký sự Tân Đảo dong ruổi trên những vùng đất đảo, được nghe kể hoặc bắt gặp dấu vết, mộ phần của những người Việt bị lưu đày biệt xứ, ông rất xúc động với những hoài niệm vương vấn cố hương ở lớp kiều bào trẻ, con cháu của những người phu công-tra, những người tù chính trị trong phong trào Văn Thân, Cần Vương.

Đặc biệt, sau lần ghé thăm ngôi mộ vua Hàm Nghi ở làng Thonac (miền Nam nước Pháp), nhà biên kịch Nguyễn Hồ đã nghĩ đến công việc phải “đeo đuổi” tiếp theo là làm phim về các vị vua yêu nước của triều Nguyễn bị lưu đày. Ông cho rằng khá may mắn khi hãng TFS – Đài Truyền hình TPHCM và Công ty BHD đã cùng có ý tưởng hợp tác thực hiện bộ phim tài liệu lịch sử này.

Để rồi, vào khoảng giữa tháng 3 đến khoảng giữa tháng 4-2008, ê-kíp làm phim “Đi tìm dấu tích ba vua”, gồm nhà biên kịch Nguyễn Hồ, nhà thơ Nguyễn Duy, nhà văn Ngô Thảo, đạo diễn Đào Anh Dũng, nhà quay phim Nguyễn Hữu Tuấn đã khởi động với những cảnh quay ở cố đô Huế. Những biến động kinh thành Huế năm xưa với biết bao thế sự thăng trầm vẫn còn khắc ghi trên dấu tích đền đài, lăng tẩm, miếu mạo.

Dòng chảy lịch sử cuốn hút cùng với dòng đời! Các nhà nghiên cứu lịch sử Phan Thuận An, Mai Khắc Ứng, Trần Đại Vinh, Thái Công Nguyên, nhà Huế học Nguyễn Đắc Xuân đã góp cho các nhà làm phim khá nhiều tư liệu quý về triều đại nhà Nguyễn. Đoàn phim đã tiếp xúc với ông Nguyễn Phúc Bảo Hiền, cháu nội vua Thành Thái, năm nay ngoài 80 tuổi, hiện đang chăm sóc An Lăng (lăng vua Dục Đức); trò chuyện với bà Nguyễn Phúc Liên Châu, ông Lê Quang Long là cháu nội và cháu ngoại của vua Thành Thái, từng tham gia cách mạng, khởi nghĩa chống thực dân Pháp…

Bất ngờ nhất, lần theo nhiều manh mối qua trò chuyện, đoàn phim đã tiếp xúc với những người dân trong vùng sâu Hà Tĩnh vẫn còn giữ gìn di sản của vua Hàm Nghi ban tặng cho dân lúc xuất bôn, hạ chiếu Cần Vương.

Vua Duy Tân.

- “Còn nhiều điều bất ngờ nữa khi vào ngày 22-5, đoàn phim sẽ lên đường sang Pháp, sang đảo Reunion (lãnh địa hải ngoại của Pháp)”, nhà biên kịch Nguyễn Hồ giới thiệu thêm. Ngoài nguồn thông tin sử liệu, sách báo lưu trữ ở các trung tâm tư liệu, bảo tàng, đoàn phim sẽ được gặp các con trai của vua Duy Tân: ông Georges Vĩnh San, Claude Vĩnh San; phỏng vấn các nhà sử học Fedéric Turpin, Alain Ruscio, Philipe Devillers, Pierre Brocheux…; trò chuyện cùng các nhân vật lịch sử: Raymond Aubrac, Isabelle Capek, Madeleine Riffaud…

Làm phim theo kiểu “mở”

Vua Thành Thái.

Từ xu hướng làm phim ký sự, du ký đã được thực hiện từ những bộ phim tài liệu nhiều tập như Trung Hoa du ký, Mê Công ký sự, Ký sự Tân Đảo…, hãng TFS đã xác định hướng đi lâu dài luôn tìm tòi, khám phá lịch sử, văn hóa và các vùng đất của thể loại phim tài liệu.

Đa dạng cách làm phim theo nội dung và điều kiện, có phim đã thực hiện theo kiểu “thu hoạch” tất cả những cảnh quay, tình huống xảy ra và dựng lại sau khi phim đóng máy; có phim làm kiểu tương tác, vừa làm, vừa phát sóng và giờ đây, với sự hợp tác giữa hãng TFS và Công ty BHD, “Đi tìm dấu tích ba vua” được thực hiện theo kiểu mở.

Thế nào là kiểu “mở”? Các nhà làm phim cho biết trên cơ sở dự án làm phim, kịch bản phim đã hoàn thành nhưng trong quá trình thực hiện, họ sẵn sàng chờ đón và tiếp nhận những thông tin từ những người bình dân cho đến trí thức; nhà nghiên cứu văn hóa, sử học; nhân chứng lịch sử ở trong nước, ngoài nước; kiều bào ở ngoài nước.

Với ý nghĩa khám phá, ngược dòng thời gian và “vượt đường thiên lý” đi tìm dấu tích, nơi ở, nhân chứng lịch sử, hậu duệ của các vua Hàm Nghi, Thành Thái và Duy Tân, các nhà làm phim còn mong mỏi làm bật nổi tinh thần dân tộc, lòng thương nhớ cố hương và hướng về cội nguồn dân tộc luôn âm ỉ trong lòng người dân Việt, trong đó có ba vị vua triều Nguyễn yêu nước và tài hoa (vua Duy Tân sáng tác nhiều tác phẩm văn học, trong đó có tác phẩm Những biến tấu của cây đàn lia gãy vỡ đoạt giải thưởng của Viện hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Reunion; vua Hàm Nghi là nhà điêu khắc; vua Thành Thái sáng tác thơ).

Lịch sử đã sang trang, số phận con người lịch sử sẽ được soi rọi qua nhiều lăng kính và được nhận xét, đánh giá sáng tỏ, công bằng hơn. 

YÊN NGỌC

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Du khách tham quan Đường sách TPHCM

Đường dài quảng bá văn học thành phố ra thế giới

Một trong những kỳ vọng của Hội Nhà văn TPHCM khi ra mắt Hội đồng Văn học dịch mới đây là giới thiệu những tác phẩm văn chương của TPHCM đến với người đọc nhiều quốc gia. Quyết tâm đã có, nhưng liệu kỳ vọng này có sớm thành hiện thực?

Phim

Liên hoan phim châu Âu 2022

Được tổ chức tại Hà Nội, TPHCM, Đà Nẵng và Đà Lạt từ ngày 19-5 đến 5-6, Liên hoan phim châu Âu 2022 mang đến những bộ phim châu Âu đặc sắc, được chọn lọc kỹ lưỡng và đã giành nhiều giải thưởng quốc tế.  

Âm nhạc

Trao giải cuộc thi “Học đường On the Mic” dành cho học sinh

Ngày 15-5, chương trình tổng kết và trao giải cuộc thi “Học đường On the Mic” được tổ chức tại Nhà Văn hóa Thanh Niên (quận 1, TPHCM). Sau 3 tháng tổ chức, cuộc thi thu hút 286 bài dự thi của học sinh THCS, THPT trên toàn quốc. 

Sân khấu

Đạo diễn - NSND Trần Minh Ngọc: Nhiều tiềm năng sân khấu đang bị bỏ ngỏ

Trước những khó khăn của sân khấu TPHCM, đặc biệt là đối với các đơn vị nghệ thuật xã hội hóa (XHH), đạo diễn - NSND Trần Minh Ngọc luôn có nhiều tâm tư. Theo ông, để phát huy tốt tiềm năng đang có, cần phải có những thay đổi và đầu tư cấp thiết để sân khấu có điều kiện bứt phá khỏi những rào cản đang mang trên mình.

Sách và cuộc sống

Nợ nước non - được viết từ tình yêu thiêng liêng dành cho Bác

Tiểu thuyết Nợ nước non là tập 1 trong bộ tiểu thuyết 3 tập Nước non vạn dặm của nhà văn Nguyễn Thế Kỷ. Bằng việc nghiên cứu lịch sử, văn hóa công phu, bằng sự trải nghiệm, tích lũy vốn sống nhiều năm ở quê hương Nghệ An và nhiều vùng đất khác, nhà văn Nguyễn Thế Kỷ đã xây dựng hình tượng nhân vật, bối cảnh xã hội chân thực, sống động, lôi cuốn người đọc qua từng trang viết. Người đọc như được về thăm, tìm hiểu mảnh đất xứ Nghệ cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20.

Sáng tác

Mỹ thuật