Tuy nhiên, đầu tư mạnh vào công nghệ chưa chắc đã mang lại hiệu quả trong chuyển đổi số. Theo kinh nghiệm từ một số bảo tàng, thiếu mục tiêu và không tính đúng nguồn lực, hoạt động này dễ dàn trải, hình thức, tốn kém nhưng ít tạo ra giá trị thực chất.
Điểm khởi đầu không phải cần mở thêm kênh nào, ứng dụng công nghệ gì, mà là bảo tàng muốn giải quyết vấn đề gì và phục vụ ai. Mỗi bảo tàng có bộ sưu tập, nội dung trưng bày và khách tham quan khác nhau. Mô hình hiệu quả ở nơi này chưa chắc phù hợp nơi khác. Lựa chọn nền tảng cần căn cứ thế mạnh nội dung, thói quen tiếp nhận và khả năng thực hiện của từng đơn vị.
Theo đánh giá của các chuyên gia truyền thông, Facebook hỗ trợ giới thiệu hoạt động; website phù hợp thông tin chính thức; Instagram phát huy thế mạnh hình ảnh; TikTok tiếp cận công chúng, đặc biệt giới trẻ, qua video. Nhưng kinh nghiệm của các bảo tàng công lập tại TPHCM như Bảo tàng Chứng tích chiến tranh và Bảo tàng Lịch sử TPHCM cho thấy, việc mở nhiều kênh không đồng nghĩa mở rộng công chúng.
Thiếu nhân sự chuyên trách, kế hoạch nội dung và năng lực duy trì, các kênh khó cập nhật thường xuyên, dễ trùng lặp, thiếu bản sắc. Bảo tàng có thêm tài khoản/lượt đăng ký nhưng chưa chắc có thêm công chúng; thêm lượt đăng tải nhưng thiếu sự gắn bó của người dân với di sản.
Theo ghi nhận của chuyên gia Phạm Quang Vinh, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Truyền thông Zám Việt Nam, không ít bảo tàng đang đồng nhất chuyển đổi số với số hóa. Số hóa tư liệu, hiện vật mới là một phần của quá trình. Dữ liệu không được tổ chức, cập nhật và khai thác có mục đích sẽ khó phát huy giá trị. Đưa hình ảnh hiện vật lên mạng hay ứng dụng thiết bị hiện đại vào trưng bày không đồng nghĩa sẽ tạo trải nghiệm có chiều sâu. Công nghệ chỉ là phương tiện; nội dung khoa học, tính xác thực lịch sử và cách kể chuyện mới quyết định giá trị tiếp nhận.
Muốn truyền thông hiệu quả, bảo tàng phải “hiểu” công chúng. Cùng một hiện vật, người từng trải qua chiến tranh có thể tìm thấy ký ức, sự xúc động; nhưng người sinh ra trong thời bình, những em học sinh… lại cần có các hình thức biểu hiện trực quan để khơi gợi tò mò.
Từ tư liệu, hiện vật, người làm bảo tàng sẽ chọn hình thức kể chuyện phù hợp từng nhóm khách, vừa đảm bảo sự thật lịch sử vừa đáp ứng những nhu cầu tiếp cận mới của khách tham quan.
