Siết chặt bản quyền: Cơ hội cho sách điện tử phát triển

Bước ngoặt về bản quyền

Xuất bản phẩm điện tử gồm sách điện tử (ebook) và sách nói (audiobook) từ lâu đã trở nên quen thuộc với bạn đọc trong nước. Tuy nhiên, một thời gian dài mảng xuất bản này gặp khó khăn do nhiều nguyên nhân, nhất là do tình trạng vi phạm bản quyền tràn lan trên môi trường số.

Ngày 19-8-2026, Nghị định số 330/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân chính thức có hiệu lực. Đây được xem như một bước ngoặt về vấn đề bảo vệ bản quyền trong nước. Nghị định đã chỉ rõ và đề ra các mức xử phạt mạnh đối với các hành vi xâm phạm quyền sử hữu trí tuệ.

Chỉ ngay trong giai đoạn lấy ý kiến dự thảo, nhiều trang, hội nhóm chia sẻ ebook, audiobook miễn phí trên mạng xã hội đã chủ động dừng hoạt động để tránh rủi ro pháp lý.

Bà Nguyễn Thị Diễm Phương, Trưởng phòng Sách điện tử, NXB Tổng hợp TPHCM, cho biết, sau hơn 2 tháng đi vào thực tế, Nghị định 330/2026/NĐ-CP đã mang đến sự thay đổi tích cực, góp phần triệt tiêu các trang web, diễn đàn chia sẻ ebook, audiobook vi phạm bản quyền.

“Việc có khung pháp lý rõ ràng để xử phạt các hành vi vi phạm bản quyền giúp bạn đọc dần tạo thói quen lựa chọn ebook, audiobook có bản quyền. Từ đó, việc xuất bản, phát hành sản phẩm số sẽ đi vào khuôn khổ và thị trường xuất bản phẩm điện tử sẽ không còn bát nháo như trước đây”, bà Diễm Phương cho biết.

Công ty CP Sách điện tử WAKA, một trong các đơn vị kinh doanh xuất bản phẩm điện tử lớn nhất hiện nay, đã đẩy mạnh tốc độ số hóa và mở rộng kho sách bản quyền để kịp thời đáp ứng nhu cầu thị trường.

Theo bà Nguyễn Thi Nga, Phó Giám đốc Công ty CP Sách điện tử WAKA, sau khi nguồn cung sách lậu bị thu hẹp, đơn vị ghi nhận sự tăng trưởng rõ rệt về số lượng người đăng ký sử dụng các gói dịch vụ đọc sách trả phí.

“Nghị định 330/2026/NĐ-CP đã củng cố niềm tin của các tác giả và NXB vào môi trường số, giúp WAKA đàm phán mua bản quyền và phát hành các tác phẩm mới thuận lợi hơn”, bà Nguyễn Thi Nga chia sẻ.

Mở không gian tiêu dùng mới

Nhìn vào bức tranh tổng thể, Việt Nam hiện sở hữu hạ tầng công nghệ phát triển nhanh với tỷ lệ người dùng thiết bị thông minh thuộc nhóm cao trong khu vực. Sự phổ cập của các phương thức thanh toán trực tuyến như ví điện tử, mã QR, ngân hàng số đã giúp độc giả tiếp cận và mua xuất bản phẩm điện tử nhanh chóng, thuận tiện.

Ngoài ra, sự chuyển dịch trong thói quen tiếp nhận thông tin của các thế hệ trẻ đang mở ra không gian tiêu dùng nội dung hoàn toàn mới, sẵn sàng đón nhận đa dạng các định dạng từ ebook, audiobook đến podcast mọi lúc mọi nơi.

Cùng với đó là chủ trương chuyển đổi số quốc gia, đặc biệt là Chiến lược phát triển ngành xuất bản, các văn bản quy phạm pháp luật mới đang tạo ra hành lang pháp lý ngày càng minh bạch, kiến tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Thi Nga, bên cạnh việc giải quyết bài toán bản quyền, để phát triển bền vững, các đơn vị xuất bản số còn cần rất nhiều yếu tố như: đầu tư vào ứng dụng công nghệ, cá nhân hóa trải nghiệm người dùng; tăng tính linh hoạt trong việc phát hành xuất bản phẩm điện tử so với phát hành sách giấy, tránh bỏ lỡ thời điểm vàng truyền thông sản phẩm; bổ sung nguồn nhân sự am hiểu về công nghệ, dữ liệu và tiếp thị số để tối ưu hóa hệ sinh thái nội dung…

Bà Nguyễn Thị Diễm Phương cũng cho rằng, các đơn vị xuất bản phải chủ động và sáng tạo hơn trong việc làm tốt vai trò cầu nối giữa tác giả với bạn đọc, giúp nguồn sách, nhất là sách có nội dung tích cực, trở nên phong phú hơn.

Bên cạnh đó, một vấn đề quan trọng không kém là chính sách đầu tư về nhân sự, kỹ thuật phục vụ cho việc phát triển hạ tầng công nghệ nhằm bắt kịp xu hướng xuất bản mới cũng như đáp ứng nhu cầu của bạn đọc.