Theo số liệu của Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia, khoảng 60% lượng nước của Việt Nam đến từ ngoài lãnh thổ; riêng lưu vực sông Cửu Long, tỷ lệ này gần 95%. Nước mặt chiếm 96,5% lượng nước khai thác, trong khi nông nghiệp sử dụng khoảng 86% tổng lượng nước của các ngành.
TS Nguyễn Ngọc Hà, Phó Tổng Giám đốc Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia, cho rằng kịch bản nguồn nước cần trở thành căn cứ trực tiếp để điều hành, phân phối nước và xây dựng kế hoạch cấp nước cho các hệ thống thủy lợi.
Theo ông, kịch bản chỉ phát huy hiệu quả khi được cụ thể hóa thành kế hoạch vận hành hồ chứa, lịch lấy nước, phương án sản xuất và biện pháp ứng phó thiếu nước tại địa phương.
Trước nguy cơ El Nino mạnh trong giai đoạn 2026-2027, việc cập nhật kịch bản, xác định thứ tự ưu tiên sử dụng nước, duy trì dòng chảy tối thiểu và xây dựng phương án cấp nước theo từng mức độ rủi ro là yêu cầu cấp thiết.
GS Nguyễn Quốc Dũng, Chủ tịch Hội Đập lớn và Phát triển nguồn nước Việt Nam, cho biết hiện chỉ khoảng 17% hồ chứa được trang bị thiết bị quan trắc khí tượng - thủy văn chuyên dùng tự động. Dữ liệu giữa các đơn vị còn phân tán, thiếu chuẩn kết nối thống nhất; cơ chế quản lý hồ thủy lợi và thủy điện trên cùng lưu vực chưa đồng bộ.
Dẫn thực tiễn khu vực Trung bộ, ông Phạm Công Thành, Trưởng phòng Quy hoạch thủy lợi Bắc Trung bộ (Viện Quy hoạch Thủy lợi), đề xuất nghiên cứu chuyển nước, liên kết nguồn nước để nâng cao khả năng tích trữ, điều hòa và hiệu quả vận hành công trình.
Bắc Trung bộ hiện có hơn 2.500 hồ chứa lớn nhỏ, trong đó có các hồ Cửa Đạt, Bản Mồng, Ngàn Trươi, Tả Trạch. Tuy nhiên, phần lớn vị trí có thể xây dựng hồ lớn đã được khai thác. Nhu cầu sử dụng nước toàn vùng hiện khoảng 10,8 tỷ m³/năm, dự kiến tăng lên 11,72 tỷ m³/năm vào năm 2050.
Lượng nước thiếu hụt được dự báo khoảng 2,9 tỷ m³/năm, trong bối cảnh nhu cầu sử dụng nước gia tăng tại các đô thị, khu kinh tế ven biển và vùng ven đường Hồ Chí Minh.
Một số phương án đang được nghiên cứu gồm chuyển nước từ hồ Cửa Đạt đến các khu vực ven đường Hồ Chí Minh; từ hồ Rào Trổ sang hồ Vực Tròn phục vụ Khu kinh tế Hòn La; kết nối các hồ ở Quảng Trị và TP Huế để cấp nước cho vùng ven biển, vùng đồi và Khu kinh tế Chân Mây – Lăng Cô.
