Hồi sinh những dòng sông ô nhiễm ở Hà Nội

Gỡ áp lực ô nhiễm kéo dài

Những ngày nắng nóng, dọc nhiều dòng sông nội đô TP Hà Nội, mùi hôi vẫn theo gió lan vào khu dân cư. Tại một số đoạn sông Kim Ngưu, sông Lừ, dòng nước đen kịt, nổi váng. Nhiều cửa cống dẫn nước thải từ khu dân cư vẫn hướng thẳng ra sông, khiến những dòng sông giữa lòng đô thị tiếp tục bị ô nhiễm.

Ông Phạm Trung Phong (67 tuổi, ở phường Hoàng Mai), sống gần sông Sét, cho biết, mùi hôi từ nước thải bốc lên nồng nặc ảnh hưởng đến sức khỏe và các hoạt động sinh hoạt của người dân.

“Vào mùa nắng, không khí ô nhiễm còn nặng hơn. Không chỉ phát tán mùi hôi, nước kênh ô nhiễm còn làm muỗi sinh sôi nhiều, gia tăng nguy cơ bùng phát dịch bệnh. Không ít gia đình phải chuyển nơi ở vì không chịu nổi ô nhiễm”, ông Phong nói.

Theo Đề án “Phục hồi chất lượng môi trường và phát triển hệ thống 4 sông nội đô Tô Lịch, Kim Ngưu, Lừ, Sét”, nước thải sinh hoạt chiếm khoảng 81% tổng tải lượng ô nhiễm nước mặt của thành phố. Lượng nước thải sinh hoạt toàn thành phố khoảng 960.000m³/ngày đêm. Riêng trên các tuyến sông nội đô, số lượng cửa xả còn lớn, trong đó sông Sét có 90 cống, sông Lừ có 93 cống và sông Kim Ngưu có 76 cống...

Ông Nguyễn Minh Tấn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hà Nội, cho biết, các dòng sông nội đô đang chịu sức ép lớn từ quá trình đô thị hóa, gia tăng dân số và hoạt động phát triển kinh tế - xã hội. Trong thời gian dài, nhiều sông tiếp nhận lượng lớn nước thải chưa qua xử lý, đồng thời bị suy giảm dòng chảy, thu hẹp không gian và mất dần các chức năng tự nhiên.

Tại nhiều vị trí, các chỉ tiêu ô nhiễm như BOD5, COD, nitơ, phốt pho vượt quy chuẩn nhiều lần; nồng độ oxy hòa tan có thời điểm xuống dưới 0,5mg/l. Khi lượng oxy trong nước suy giảm nghiêm trọng, khả năng tự làm sạch của dòng sông bị hạn chế, hệ sinh thái thủy sinh cũng chịu tác động.

Hình thành những hành lang xanh

Từ năm 2025, Hà Nội triển khai các giải pháp tổng thể nhằm phục hồi sông Tô Lịch. Nước thải trên sông từng bước được thu gom về Nhà máy xử lý nước thải Yên Xá, với lưu lượng khoảng 200.000-230.000m³/ngày đêm. Thành phố đồng thời bổ cập nước từ hồ Tây và sông Hồng, với lưu lượng khoảng 200.000-270.000m³/ngày đêm, góp phần duy trì mực nước ổn định khoảng 3,5m.

Những giải pháp này tạo tiền đề để thành phố tiếp tục phục hồi các dòng sông còn lại, hướng tới xử lý ô nhiễm trên toàn lưu vực thay vì thực hiện riêng lẻ trên từng đoạn sông.

Tháng 7-2025, UBND TP Hà Nội phê duyệt Đề án phục hồi chất lượng môi trường và phát triển hệ thống 4 sông nội đô Tô Lịch, Kim Ngưu, Lừ, Sét, với 32 chương trình, dự án triển khai trong giai đoạn 2025-2030. Đề án đặt trọng tâm vào thu gom, xử lý nước thải, kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm, bổ cập nước, cải tạo dòng chảy và chỉnh trang cảnh quan ven sông.

Đến năm 2030, TP Hà Nội đặt mục tiêu thu gom, xử lý 100% nước thải phát sinh trong các lưu vực theo yêu cầu về chất lượng, đồng thời nâng tỷ lệ xử lý nước thải đô thị toàn thành phố lên 50%-55%. Nhà máy xử lý nước thải Yên Xá, với công suất thiết kế 270.000m³/ngày đêm, tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong việc giảm lượng nước thải chưa qua xử lý đổ vào hệ thống sông nội đô.

Đối với sông Lừ, tuyến cống bao dài hơn 7,6km được triển khai nhằm thu gom nước thải dọc hai bên sông, dẫn về Nhà máy xử lý nước thải Yên Xá. Song song đó, việc nạo vét, xử lý lớp bùn đáy nhiễm bẩn trên các tuyến sông Tô Lịch, Kim Ngưu, Lừ, Sét được đặt ra nhằm loại bỏ nguồn ô nhiễm tồn lưu, cải thiện khả năng thoát nước.

Một hướng đi quan trọng khác là bổ cập nguồn nước, duy trì dòng chảy sinh thái trong mùa khô. TP Hà Nội đang nghiên cứu các phương án bổ sung nước từ sông Hồng hoặc thông qua hồ Tây, sông Nhuệ, sông Đuống; đồng thời tính toán kết nối hệ thống 4 dòng sông với 125 hồ điều hòa trong nội thành và trạm bơm Yên Sở. Các giải pháp này vừa góp phần điều tiết nước, vừa phục vụ tiêu thoát nước trong mùa mưa.