* PHÓNG VIÊN: Thưa ông, cơ quan chức năng vừa nâng cảnh báo El Nino tác động đến Việt Nam lên mức rất mạnh.Những khu vực nào sẽ chịu ảnh hưởng lớn nhất?
- Ông NGÔ MẠNH HÀ: Chúng tôi nhận định nguy cơ thiếu hụt nguồn nước, xâm nhập mặn và hạn hán vào cuối năm 2026 và đầu năm 2027 là rất cao, đặc biệt tại miền Trung, Tây Nguyên và đồng bằng sông Cửu Long. Dòng chảy trên các sông có thể suy giảm tương đương hoặc sâu hơn một số năm diễn ra El Nino điển hình.
* Việt Nam là quốc gia nhiệt đới nhiều mưa, với tổng lượng nước hàng năm lên tới 820 tỷ m3. Tại sao chúng ta vẫn lo ngại nguy cơ thiếu nước?
- Việt Nam có tổng lượng nước khoảng 820 tỷ m3, nhưng khoảng 60% lượng nước này xuất phát từ ngoài lãnh thổ. Đồng thời, khoảng 96,5% tổng lượng nước khai thác trên cả nước là nước mặt và mùa cạn thường kéo dài từ 7-9 tháng. Trong khi đó, nhu cầu khai thác, sử dụng nước ngày càng tăng, cụ thể đã tăng 3-4 lần trong khoảng 50 năm qua. Khi nguồn nước suy giảm nhưng nhu cầu sử dụng vẫn lớn, áp lực lên nguồn nước sẽ tăng.
* Nguy cơ thiếu nước tại các hồ chứa sẽ ảnh hưởng ra sao đến an ninh năng lượng?
* Bộ NN-MT đã xây dựng 2 mức kịch bản. Ở kịch bản rủi ro rất cao, nhiều lưu vực sông có thể thiếu nước nghiêm trọng. Phần lớn hồ chứa thủy lợi, thủy điện có nguy cơ không tích đủ nước vào cuối mùa lũ, nhất là tại Nam Trung bộ, cao nguyên Trung bộ và Nam bộ.
Khi hồ chứa không tích đủ nước, vấn đề không chỉ liên quan đến phát điện, mà còn ảnh hưởng khả năng điều tiết, cấp nước cho các nhu cầu khác trên lưu vực. Trong đó, sản xuất nông nghiệp chịu tác động lớn.
Đối với hệ thống thủy điện, cả nước hiện có khoảng 700 hồ chứa, trong đó khoảng 130 hồ chứa lớn thuộc 11 quy trình vận hành liên hồ chứa có khả năng không tích đủ nước.
* Từ nay đến cuối năm 2026 và năm 2027, những giải pháp trọng tâm nào cần được triển khai để ứng phó với El Nino?
- Chúng ta phải chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trên các lưu vực sông, việc cân đối nguồn nước phải thực hiện sớm; Cục đã kiến nghị Bộ NN-MT chỉ đạo các địa phương triển khai.
Song song đó, cần chủ động rà soát các nguồn nước và đánh giá lại nhu cầu sử dụng để phù hợp với khả năng điều tiết của các hồ chứa. Đồng thời, phải tính toán phương án vận hành hồ chứa sao cho bảo đảm an toàn công trình, phòng chống lũ cho hạ du, vừa tận dụng tối đa nguồn nước để tích trữ cho mùa cạn.
Quan điểm của tôi là không tích nước một cách cứng nhắc, nhưng tuyệt đối không bỏ lỡ thời điểm nguồn nước thuận lợi. Riêng với các hồ chứa thuộc quy trình vận hành liên hồ chứa, cần nghiên cứu cơ chế vận hành linh hoạt trước nguy cơ hạn hán, thiếu nước do El Nino.
đơn vị tài trợ. Ảnh: NGỌC PHÚC
* Vì sao nhiệm vụ tích nước cho các hồ chứa trong mùa lũ lại được đặt ra sớm để ứng phó với El Nino?
- Nếu El Nino tác động mạnh và rõ nét vào các tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027, thì từ tháng 5 đến tháng 9 năm sau có thể trở thành giai đoạn nhạy cảm với nguy cơ thiếu nước và thiếu điện. Đây là thời điểm nhu cầu tiêu thụ điện tăng cao trong mùa nắng nóng, gây áp lực lớn lên khả năng chủ động của các nguồn điện.
Nếu phải huy động thủy điện với công suất cao khi hồ chứa thiếu nước, nguy cơ thiếu điện và thiếu nước cho hạ du cần được tính toán sớm. Nếu không tranh thủ tích trữ nước trong thời gian này, khi bước vào mùa khô năm 2027, khả năng bổ sung nguồn nước sẽ rất hạn chế.
* Trường hợp một số lưu vực xảy ra thiếu nước nghiêm trọng, cơ quan quản lý có phương án nào để bảo đảm nước sinh hoạt, sản xuất và hạn chế thiệt hại cho ngành nông nghiệp, năng lượng?
- Đối với nông nghiệp, điều chỉnh cơ cấu cây trồng và mùa vụ tại những khu vực có nguy cơ thiếu nước; xem xét giảm diện tích sản xuất ở những nơi không bảo đảm nguồn cấp nước.
Những nhu cầu chưa cấp thiết cần điều chỉnh hoặc cắt giảm khi nguồn nước suy giảm. Đồng thời có phương án sử dụng hợp lý các nguồn năng lượng, kết hợp vận hành tối ưu hồ thủy điện để vừa bảo đảm cấp nước cho hạ du, vừa giảm thiểu tác động hệ thống điện quốc gia.
Bộ NN-MT đã chỉ đạo Cục Quản lý tài nguyên nước xây dựng kịch bản nguồn nước trên 13 lưu vực sông. Chúng tôi sẽ phối hợp chặt chẽ với Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Cục Quản lý và xây dựng công trình thủy lợi cùng các cơ quan chuyên môn để hoàn thiện kịch bản chi tiết.
Theo số liệu của Cục Quản lý tài nguyên nước, trong các giai đoạn hạn hán điển hình do El Nino gây ra vào năm 2015-2016 và 2019-2020, tại 43 hồ thủy điện lớn thuộc quy trình vận hành liên hồ chứa trên 11 lưu vực sông (có thủy điện) cho thấy, cả 43 hồ đều không tích đủ nước. Tổng dung tích thiếu hụt khoảng 7,73-11 tỷ m3.
