Với mức thu nhập bình quân 1 - 1,2 triệu đồng/tháng, mỗi công nhân phải dành ra 153.512 đồng ở trọ (chưa tới 2m2/người); sử dụng 300.000 đồng ăn uống. Hiện có 40,7% công nhân không thể gửi tiền về nhà; chỉ 40%-46% công nhân đọc báo, xem tivi... Đó là tình cảnh sinh hoạt chung của gần 1.000.000 công nhân, người lao động tại TPHCM qua khảo sát mới đây của UBND TPHCM.
Lương thấp, vật giá leo thang
TPHCM được coi là trung tâm kinh tế, văn hóa, công nghiệp của cả nước, nhưng con số điều tra làm ta giật mình: 84% công nhân (CN) có trình độ nghề nghiệp từ sơ cấp trở xuống, 56,7% có trình độ học vấn trung học cơ sở. Ngay cả lao động phổ thông, nhiều doanh nghiệp cũng… tranh nhau tuyển dụng.
Do trình độ tay nghề thấp, nên tổng thu nhập (kể cả tăng ca, làm thêm giờ…) của CN trong 6 tháng đầu năm 2007 mới đạt bình quân 1.250.000 đồng/người/tháng. Anh Trần Thành Phát, 37 tuổi, quê Quảng Nam, hiện làm ở Xí nghiệp liên doanh Dasaki, cho biết: “Vì muốn kiếm thêm tiền gửi về nhà, nên hơn một nửa CN chúng em đều muốn làm tăng ca, trung bình mỗi tuần làm thêm 8-10 giờ, mà mỗi giờ làm thêm, chúng em chỉ được trả... 4.000 đồng”.
Anh Phát nhẩm tính: “Giá cả sinh hoạt đắt đỏ, trong khi đồng lương tăng không đáng kể nên số tiền chúng em làm thêm cũng chỉ bù đắp vào giá cả leo thang”. Đầu năm 2006, mức lương tối thiểu đối với công nhân doanh nghiệp ngoài quốc doanh là 870.000 đồng và Nhà nước cũng điều chỉnh mức lương tối thiểu khu vực doanh nghiệp trong nước lên 450.000 đồng, vẫn rất thấp để CN vừa chi tiêu cho cuộc sống vừa giúp gia đình hoặc tích lũy cho tương lai.
Chương trình “Sách về với công nhân” của Liên đoàn Lao động TPHCM đã đến với Công nhân Công ty Freetrend A (KCX Linh Trung 1). Ảnh: M.Hg.
Một trong những mục đích quan trọng nhất của người lao động tha hương là kiếm tiền gửi về giúp gia đình, nhưng 40,7% CN ở TPHCM cả năm không gửi về nhà được đồng nào. Số tiền sử dụng để bảo vệ sức khỏe, học tập nâng cao kiến thức hoàn toàn không đáng kể. Những khoản chi gọi là “xa xỉ” như sinh hoạt văn hóa thì hầu như rất ít: trên 85% CN không dám đi xem phim, trên 90% CN không vào các khu vui chơi, giải trí. Chỉ có khoảng 40%-46% xem truyền hình hay đọc báo (chủ yếu là tạp chí thời trang, sức khỏe…).
Ai cũng muốn tham gia vui chơi, sinh hoạt văn hóa và dành dụm ít tiền gửi về quê, “nhưng lương thấp quá, bọn em chả dám mơ gì hết!” - Huỳnh Ngọc Nam (KCN Tân Tạo) nói. Nhằm cải thiện sinh hoạt văn hóa cho CN, mới đây, Liên đoàn Lao động TPHCM tổ chức chương trình “Sách về với công nhân” với gần 50.000 đầu sách và trao cho 82 doanh nghiệp, KCX-KCN trên địa bàn TPHCM.
Bạn Nguyễn Thị Thanh, CN Công ty Giày Trường Lợi (KCN Bình Chiểu) tâm sự: “Lúc trước, chị em nào ham đọc chỉ biết thuê tiểu thuyết tình cảm hay mua tạp chí thời trang cũ ở các xe đẩy trước KCN về xem… Giờ, đọc sách ở thư viện công ty mới thấy sách về Điện Biên Phủ, về các nhà tình báo Việt Nam cũng hấp dẫn đâu kém...”. Những tủ sách thật sự chất lượng không chỉ đáp ứng nhu cầu giải trí, xây dựng văn hóa đọc mà còn góp phần bồi dưỡng tri thức, nâng cao nhận thức chính trị cho nhiều lớp CN. Tuy nhiên, sách về với CN còn quá ít, quá thiếu so với nhu cầu sinh hoạt văn hóa của CN.
Nhà trọ: chật chội, nóng bức...
Căn phòng Ngô Minh Yến (KCX Tân Thuận) đang trú ngụ ở phường Tân Thuận Đông (quận 7) chưa tới 20m2 nhưng có tới 12 người cùng ở. Phòng vệ sinh chung cho cả dãy nhà. Toàn dãy có 9 phòng cho thuê tương tự như Yến đang ở. “Ở chật thế để đỡ tiền nhà!” - Lê Bích Nga - cô gái cùng phòng nói thêm. Yến và Nga nằm trong số 70% CN đến từ các tỉnh khác, nhiều nhất ở Tây Nam bộ, sau đó là các tỉnh miền Trung, miền Bắc, Đông Nam bộ.
Đa số phòng trọ xây dựng gần xí nghiệp. Số nhà trọ có từ 100 CN trở lên chiếm khoảng 500 khu. Đảo qua các khu dân cư, chúng ta dễ dàng nhận ra đặc điểm những dãy nhà trọ CN: nhà cấp 4, tối tăm, nóng nực, lối đi chật chội, phòng ở chật hẹp (bình quân 1,5-1,8m2/người). Năm ngoái, UBND TPHCM ban hành Quy chế quản lý nhà cho CN, trong đó quy định các nhà trọ phải bảo đảm diện tích từ 3m2/người trở lên, tuy nhiên, chẳng chủ phòng trọ nào bị xử phạt vì không chấp hành quy định này!
Một số ít CN ở trong các khu lưu xá do các KCN, KCX và doanh nghiệp xây dựng, có giá thuê phòng “khá mềm”, điều kiện sinh hoạt tương đối tốt so với phòng trọ bên ngoài. Những CN chọn khu lưu xá để ở chủ yếu là gần nơi làm việc (55,1%), giá thuê vừa phải (59,2%), có tiện nghi thích hợp (28,6%), an ninh trật tự tốt (59,2%). Tuy nhiên, hiện nay TPHCM mới có 4 khu lưu xá, chỉ đáp ứng được một phần rất nhỏ so với nhu cầu của CN.
81,6% công nhân độc thân
Trong tình hình hiện nay, ý thức tự giác, tự hào là người CN chưa trở thành phổ biến trong xã hội - điều dễ dàng nhận ra khi điều tra xã hội học tại TPHCM. Thường khi thi trượt đại học, thanh niên mới chọn con đường học nghề hoặc lao động chân tay. Đa số CN hiện nay tuổi đời còn khá trẻ, nhưng do thu nhập thấp, nên chỉ một bộ phận CN trên 30 tuổi lập gia đình (chiếm tỷ lệ 18,4%), phần còn lại (81,6%) vẫn sống độc thân (trong đó có 78,1% nam, 72% nữ).
Nói về tương lai của mình, vợ chồng chị Nguyễn Thúy Lan (đều làm CN ở KCX Linh Trung, có một con gái) cho biết: “Gia đình cả hai đứa đều ở Thanh Hóa, ở quê còn khó khăn nên chúng em muốn làm ăn lâu dài ở trong này. Nhưng thu nhập ở đây thấp quá nên sắp tới, một trong 2 đứa phải xin chuyển chỗ khác, hy vọng thu nhập khá hơn”. Thu nhập bấp bênh, điều kiện làm việc không được cải thiện là nguyên nhân chính dẫn tới những biến động và dịch chuyển lao động khá cao ở TPHCM. Tính ra mỗi năm có khoảng 20.000-30.000 lao động công nghiệp dịch chuyển chỗ làm việc hoặc bị sa thải, thôi việc, mất việc làm, đông nhất là ngành dệt may, giày da, chế biến thực phẩm…
Những năm qua, TPHCM ban hành rất nhiều chỉ thị, nghị quyết, chương trình hành động về CN và đầu tư không ít công sức, tiền bạc chăm lo đời sống CN. Nhưng nhìn lại, kết quả thu được không tương xứng. Do cách làm chưa trúng hay vì lý do nào khác? |
TUẤN SƠN – MAI HƯƠNG
