Theo đó, sau khi vợ chồng ông H. ly hôn năm 2023, cháu bé được tòa án giao cho người mẹ nuôi dưỡng. Tuy nhiên, trong lần đến chăm sóc con ở bệnh viện, H. đã tự ý đưa con đi, thay đổi chỗ ở khiến người mẹ không tìm thấy con.
Việc cha, mẹ vướng lao lý vì cố tình “bắt” con sau khi ly hôn không phải hiếm gặp. Tháng 8-2025, Phạm Văn Hưng (TP Hải Phòng) đã bị tòa án tuyên phạt 7 tháng tù vì không chấp hành án giao con sau khi ly hôn.
Theo luật sư Đinh Thị Thu Vân, Đoàn Luật sư TPHCM, dù pháp luật đã có chế tài xử phạt hành chính lẫn truy cứu trách nhiệm hình sự về tội Không chấp hành án (Điều 380 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017), nhưng trên thực tế, hành vi cố tình không giao con sau ly hôn vẫn diễn ra, khiến nhiều người mẹ, người cha phải trải qua hành trình đòi con nhọc nhằn.
Từng đồng hành với nhiều nạn nhân bị vợ, chồng cũ tước quyền làm cha mẹ, luật sư Thu Vân nhận thấy có những rào cản khiến việc thi hành án trong thực tế gặp rất nhiều khó khăn, trở ngại.
Trước hết là ở khâu tống đạt quyết định thi hành án, quyết định xử phạt hành chính. Nhiều trường hợp bên chiếm giữ bé cố tình lẩn tránh, thay đổi chỗ ở..., khiến cơ quan thi hành án khó tống đạt. Nỗ lực thi hành án vì vậy mà giậm chân tại chỗ từ những thủ tục đầu tiên. Bên giữ con trái phép thường dùng vật chất, sự chiều chuộng hoặc cách ly thông tin, bêu xấu chồng/vợ cũ để giật dây, thao túng tâm lý trẻ. Đến khi cơ quan chức năng tiếp xúc, lấy ý kiến, trẻ buộc phải nói mình thích cuộc sống hiện tại hoặc cho lời khai chỉ muốn ở với cha/mẹ mà bé đang ở cùng. Sự phản kháng của trẻ trở thành cái cớ để bên vi phạm duy trì tình trạng và cơ quan chức năng viện dẫn lý do không thể ép buộc.
Thứ hai là nhận thức pháp luật, người được quyền nuôi con theo pháp luật và người chiếm hữu con trái luật không biết hành vi trốn tránh giao con là vi phạm pháp luật và có thể nhận hình phạt tù về tội không chấp hành án. Bên cạnh đó, gánh nặng tài chính, chi phí đi lại, sợ ảnh hưởng đến tương lai của người cũ hoặc sợ mất liên lạc hoàn toàn với con khiến họ ngần ngại nộp đơn yêu cầu xử lý đến cùng vụ việc.
Từng tham gia công tác phụ nữ ở cơ sở và Hội thẩm nhân dân, bà Tôn Thị Ngọc Sang, Chủ tịch Hội LHPN phường Thuận Giao, TPHCM, cho rằng, cản ngại tâm lý của người trong cuộc cũng là nguyên nhân việc chưa xử lý đến cùng. Nhiều người dù bị tước mất quyền nuôi con lại chần chừ không nộp đơn yêu cầu xử lý vi phạm hay đưa vụ việc sang cơ quan điều tra. Họ ngại mâu thuẫn leo thang, muốn chia tay êm đẹp, thậm chí xót xa khi thấy cha/mẹ của con mình phải đối mặt với hình phạt.
Theo bà Tôn Thị Ngọc Sang, tòa án là cơ quan tư pháp đại diện cho quyền lực nhà nước. Không chấp hành bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật là hành vi vi phạm pháp luật từ hành chính đến hình sự. Tất nhiên, để ra một phán quyết sau cùng, hội đồng xét xử đã xác minh, xem xét, cân đong rất nhiều yếu tố, bao gồm nỗ lực chứng minh của hai bên đương sự trong việc đem đến cho trẻ cơ hội phát triển tối ưu. Một bản án không được thực thi sẽ gây xáo trộn cuộc sống và làm tổn thương sâu sắc đến tâm sinh lý đứa trẻ. Yêu thương con đúng cách thì trước hết cha mẹ phải tôn trọng pháp luật. Tránh tình trạng nhân danh tình yêu thương, mượn con để làm áp lực trả đũa đối phương. Khi điều kiện nuôi dưỡng, chăm sóc con thay đổi, cha mẹ có quyền nộp đơn yêu cầu thay đổi quyền trực tiếp nuôi con thay vì đem giấu hoặc chống đối, thách thức pháp luật.
Để ngăn chặn tình trạng giành con trẻ dẫn tới phải đối mặt với các chế tài, giải pháp căn cơ nằm ở công tác phòng ngừa và nâng cao nhận thức. Hội Liên hiệp phụ nữ cần phối hợp Đoàn Thanh niên, các cơ quan, đơn vị trang bị kiến thức tiền hôn nhân để các cặp đôi xây dựng mái ấm hạnh phúc. Tập trung tuyên truyền cho vợ chồng có con nhỏ (dưới 16 tuổi) nhóm gia đình có tỷ lệ mâu thuẫn và ly hôn cao nhất. Với trường hợp có nguy cơ chia tay, cần tư vấn kỹ lưỡng về tâm sinh lý trẻ em và trách nhiệm làm cha mẹ. Tốt nhất vẫn là cha mẹ thỏa thuận, thống nhất với nhau vấn đề nuôi dạy con chung trên tinh thần hợp tác, văn minh.
