Mới đây, Công an TP Cần Thơ đã phát cảnh báo về thủ đoạn mua bán người núp bóng mai mối hôn nhân. Qua điều tra các vụ án trên địa bàn, cơ quan công an nhận diện một kịch bản chung: kẻ buôn người nhắm vào những gia đình khó khăn, tiếp cận qua các mối quan hệ thân quen.
Và người đứng ra dụ dỗ, thuyết phục lại chính là người trong dòng họ, hàng xóm - những người vốn nắm ngọn ngành cuộc sống cũng như tình trạng kinh tế của gia đình nạn nhân.
Theo cơ quan công an, một trong những thủ đoạn tinh vi là việc các đối tượng cố tình che giấu bản chất khoản tiền được trao cho gia đình bị hại. Theo đó, các đối tượng đứng ra môi giới không tiết lộ cho gia đình bị hại những thỏa thuận tiền bạc với phía nước ngoài, mà chỉ giới thiệu số tiền trao cho gia đình là khoản hỗ trợ khi đồng ý cho con em kết hôn.
Với những người chưa nhận diện đầy đủ phương thức, thủ đoạn của tội phạm mua bán người, khoản tiền ấy có thể được xem là sự giúp đỡ, thậm chí là cơ hội để gia đình thoát khỏi khó khăn.
Dưới góc độ pháp lý, ThS - luật sư Hoàng Kim Minh Châu, Hãng luật Việt Nam - Châu & Partners, phân tích, hành vi lợi dụng danh nghĩa “tiền hỗ trợ” và hôn nhân xuyên biên giới thực chất chỉ là vỏ bọc mai mối nhằm che đậy vi phạm pháp luật.
Tội phạm mua bán người ngày càng tinh vi khi triệt để lợi dụng các khoản chi trả mang danh nghĩa “tiền sính lễ”, “quà cảm ơn” hay “tiền hỗ trợ gia đình”. Tuy nhiên, về mặt pháp luật, tên gọi hình thức không thể che đậy bản chất của tội phạm.
Căn cứ theo Điều 150 (Tội mua bán người) và Điều 151 (Tội mua bán người dưới 16 tuổi) Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), hành vi khách quan của tội mua bán người được xác định qua chuỗi mắt xích bao gồm: tuyển mộ, vận chuyển, tiếp nhận hoặc chuyển giao người.
Các mắt xích này cấu thành tội phạm khi được thực hiện nhằm 1 trong 2 nhóm mục đích: để giao, nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác; để bóc lột tình dục, cưỡng bức lao động, lấy bộ phận cơ thể hoặc vì mục đích vô nhân đạo khác.
Đặc biệt, tại khoản 1 Điều 2 Nghị quyết số 02/2019/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao (hướng dẫn áp dụng Điều 150 và 151 BLHS), pháp luật đã nêu rõ: hành vi chuyển giao, tiếp nhận người để giao, nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác (trừ trường hợp nhân đạo) bị coi là hành vi mua bán người, bất kể đối tượng che giấu thỏa thuận dưới danh nghĩa gì.
Do đó, việc các đối tượng định giá nạn nhân, nhận hàng trăm triệu đồng từ bên mua và chỉ trích ra vài chục triệu đồng cho gia đình nạn nhân dưới danh nghĩa “tiền hỗ trợ” thực chất chính là giao dịch thương mại hóa thân thể con người nhằm mục đích trục lợi.
Mặt khác, ranh giới giữa một cuộc hôn nhân có yếu tố nước ngoài hợp pháp và tội phạm mua bán người nằm ở sự tự nguyện xây dựng gia đình so với mục đích trục lợi, bóc lột.
Cụ thể, theo khoản 1 Điều 8 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, hôn nhân hợp pháp bắt buộc phải dựa trên sự tự nguyện hoàn toàn của nam và nữ, không được phép lừa dối, cưỡng ép; đồng thời, điểm đ khoản 2 Điều 5 luật này nghiêm cấm hành vi “kết hôn giả tạo” và “lợi dụng việc kết hôn để mua bán người, bóc lột sức lao động”.
“Khi một cuộc hôn nhân bị biến thành phương tiện để một bên nhận tiền và bàn giao quyền kiểm soát thân thể, tước đoạt tự do của người phụ nữ sang cho đối tượng khác nhằm bóc lột (lao động, tình dục, sinh sản trái ý muốn), sự đồng thuận ban đầu (nếu có do bị lừa dối) hoàn toàn vô hiệu.
Như vậy, mọi chiêu bài “hỗ trợ sinh kế” hay “mai mối xuyên biên giới” đều không thể làm thay đổi yếu tố cấu thành tội phạm. Bất kỳ cá nhân, đường dây nào tham gia vào các khâu tuyển mộ, đưa đón, giam giữ hoặc chuyển giao phụ nữ để nhận tiền chênh lệch hay đẩy nạn nhân vào cảnh bị bóc lột đều phải chịu trách nhiệm hình sự về tội Mua bán người theo quy định nghiêm minh của Bộ luật Hình sự”, luật sư Hoàng Kim Minh Châu chia sẻ.
Nhìn nhận dưới góc độ xã hội, ThS Nguyễn Phương Ân, giảng viên khoa Luật dân sự, Trường Đại học Luật TPHCM, cho rằng: “Công chúng dễ trách sự nhẹ dạ của người trong cuộc, nhưng xã hội cần một cái nhìn công bằng hơn vì nạn nhân là người cần được bảo vệ.
Người dân cần các kênh thông tin đáng tin cậy để xác minh một cuộc hôn nhân có yếu tố nước ngoài, để biết người gắn bó với con em mình là ai và những khoản tiền nhập nhằng từ đâu ra.
Cùng với đó, việc tạo sinh kế tại chỗ, đào tạo nghề và việc làm cho phụ nữ nông thôn là giải pháp căn cơ để bảo vệ họ trước những lời dụ dỗ ngọt ngào ẩn chứa nhiều bi kịch”.
