Bảo đảm an ninh mạng phải gắn kết chặt chẽ, đồng bộ giữa "bảo vệ hệ thống" và "bảo vệ con người", với mục tiêu là lấy sự an toàn, bình yên và hạnh phúc của nhân dân làm thước đo cao nhất cho mọi chính sách. Đây cũng chính là tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt của thông điệp Ngày An ninh mạng năm nay: "Vì một không gian mạng nhân văn cho mỗi người".
Các bộ, ngành, địa phương phải thể hiện rõ vai trò kiến tạo; Ban Chỉ đạo An ninh mạng quốc gia phát huy vai trò điều phối; tập trung hoàn thiện hành lang pháp lý, tháo gỡ các điểm nghẽn về an ninh mạng, an ninh dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân; xây dựng chế tài đủ mạnh để xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng, bảo đảm môi trường số an toàn, lành mạnh và đáng tin cậy. Mỗi chính sách được ban hành phải lấy sự an toàn, thuận lợi của người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.
Các lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng phải giữ vững vai trò "lá chắn thép" bảo vệ vững chắc chủ quyền số quốc gia. Chuyển mạnh phương thức hoạt động từ ứng phó thụ động sang chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa. Nâng cao năng lực, chủ động nắm chắc và dự báo tình hình, phối hợp hiệp đồng, phòng ngừa, đấu tranh triệt phá các đường dây tội phạm mạng sử dụng công nghệ cao, nhất là tội phạm xuyên quốc gia, giữ gìn môi trường số an toàn, văn minh, nhân văn cho nhân dân.
Cộng đồng doanh nghiệp công nghệ, viễn thông và tài chính phải xác định sứ mệnh đồng hành và gánh vác trách nhiệm xã hội. Các doanh nghiệp, các ngân hàng phải chủ động chuyển dịch sang kiến trúc bảo mật lấy con người làm trung tâm; tích hợp sẵn các tính năng bảo vệ, cảnh báo lừa đảo tự động hoàn toàn miễn phí cho người dùng. Chủ động nghiên cứu làm chủ khoa học, công nghệ để mang lại sự đơn giản, an toàn tuyệt đối cho người dân.
Mỗi người dân cần tự trang bị kỹ năng số, nâng cao nhận thức, khả năng tự bảo vệ và ứng xử văn minh trên không gian mạng để trở thành một "lá chắn số chủ động" tham gia bảo vệ an ninh mạng. Khi một trăm triệu người dân cùng chung sức đồng lòng, chúng ta sẽ kết thành "bức tường thành số" kiên cố nhất bảo vệ bản thân, bảo vệ gia đình và bảo vệ Tổ quốc.
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi cách con người tiếp cận thông tin, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nhưng cũng tạo môi trường cho các hình thức giả mạo, lừa đảo gia tăng. Trong bối cảnh đó, xây dựng niềm tin vào không gian số không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý mà đòi hỏi sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức và mỗi người dân.
Người dùng cá nhân và doanh nghiệp đang phải đối mặt với nguy cơ tấn công mạng ngày càng gia tăng. Theo hệ thống bảo mật của ứng dụng MoMo, mỗi ngày đơn vị này phát hiện gần 29.000 giao dịch bất thường có dấu hiệu liên quan đến lừa đảo hoặc tấn công mạng.
Một buổi sáng thức dậy, bạn không thể truy cập email và các tài khoản mạng xã hội. Toàn bộ ứng dụng phục vụ công việc và giải trí đều bị "đóng băng" do sai mật khẩu. Nguyên nhân được xác định: bạn sử dụng cùng một địa chỉ email và một mật khẩu cho tất cả dịch vụ, khiến hàng loạt tài khoản bị chiếm quyền truy cập. Kịch bản tồi tệ trên không hề hiếm gặp, và bất kỳ ai cũng có thể trở thành nạn nhân.
Theo ông Adrian Hia, Giám đốc điều hành khu vực châu Á - Thái Bình Dương của hãng bảo mật Kaspersky, thông tin đăng nhập là "cánh cửa chính" để tội phạm mạng xâm nhập. Thống kê năm 2025 cho thấy, trong số hơn 193 triệu mật khẩu bị lộ, có đến 45% có thể bị bẻ khóa chỉ trong vòng 1 phút; chỉ 23% mật khẩu đủ mạnh để chống chịu các cuộc tấn công. Các hình thức phổ biến được sử dụng bao gồm tấn công Bruteforce (thử mọi tổ hợp ký tự) và Password stealer (mã độc đánh cắp thông tin từ trình duyệt, bộ nhớ đệm).
Không chỉ khai thác thông tin đăng nhập, tội phạm mạng còn tạo ra các đường dẫn giả mạo với giao diện gần như giống hệt các cổng thông tin chính thống nhằm đánh lừa người dùng.
Ông Vũ Ngọc Sơn, Trưởng ban Công nghệ và hợp tác quốc tế, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA), phân tích: "Người dùng nhập đúng hay sai thông tin, các đối tượng vẫn có thể dẫn dắt sang những kịch bản khác nhau nhằm thu thập thêm dữ liệu cá nhân. Sau đó, chúng yêu cầu cung cấp số tài khoản, mật khẩu hoặc thực hiện các thao tác chuyển tiền để chiếm đoạt tài sản".
Các cuộc tấn công mạng hiện không chỉ nhắm vào người dùng cá nhân mà còn mở rộng sang nhiều tổ chức và lĩnh vực trọng yếu. Mới đây, chiến dịch gián điệp mạng Operation ForumTroll bị phát hiện khi khai thác lỗ hổng trình duyệt để tấn công các tổ chức thuộc lĩnh vực chính phủ, tài chính và truyền thông.
Trước những biến tướng tinh vi, Việt Nam đã triển khai nhiều chương trình nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng. Mới đây, Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an) cùng NCA đã phát động chiến dịch “TinAI?” với thông điệp "Kiểm trước tin sau".
Phân tích về xu hướng tội phạm, các chuyên gia ghi nhận tội phạm mạng “công nghiệp hóa” nhờ sự hỗ trợ của AI. Dẫn chứng, hãng bảo mật Kaspersky vừa công bố, từ tháng 1 đến tháng 4-2026, các giải pháp bảo mật của Kaspersky đã phát hiện hơn 33.300 vụ tấn công trên toàn cầu nhằm vào các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMB).
"Đáng chú ý, phần lớn những tệp độc hại riêng lẻ ngụy trang thành dịch vụ AI được phát hiện tại các doanh nghiệp SMB là các biến thể Trojware khác nhau. Các mối đe dọa đang không ngừng thay đổi, với sự xuất hiện dày đặc của những chiêu thức lừa đảo mới. Chẳng hạn phần mềm độc hại hoặc phần mềm không mong muốn được ngụy trang thành OpenClaw (một công cụ AI đang phổ biến trong năm 2026) để tấn công”, ông Vasily Kolesnikov, chuyên gia bảo mật tại Kaspersky, chia sẻ.
Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng A05, Trưởng Ban An ninh dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân NCA, nhận định: AI hiện đang đặt ra nhiều thách thức chiến lược. AI không chỉ là công cụ, mà đang trở thành một yếu tố định hình lại không gian an ninh mạng và an ninh quốc gia. Việc chủ động nắm bắt, làm chủ và bảo đảm an toàn cho các công nghệ AI sẽ là yếu tố quyết định đối với sự phát triển bền vững và an toàn của mỗi quốc gia trong tương lai.
Về mặt chính sách, có 2 khía cạnh không thể tách rời nhau. Đó là Security for AI (bảo vệ chính AI), tức bảo vệ các mô hình AI khỏi việc bị "đầu độc" dữ liệu đầu vào dẫn đến các quyết định sai lầm. Còn AI for Security (dùng AI để bảo vệ) là sử dụng năng lực xử lý vượt trội của AI để ứng phó với các cuộc tấn công mạng.
Các chuyên gia an ninh mạng nhận định, để bảo vệ niềm tin số cần xây dựng cơ chế chia sẻ cảnh báo sớm trong toàn hệ sinh thái, tăng cường xác thực định danh, coi bảo vệ dữ liệu cá nhân là trụ cột, thúc đẩy truyền thông có trách nhiệm và nâng cao “miễn dịch số” cho người dùng. An ninh mạng giờ không còn là chuyện của riêng ai, khi nó gắn liền với các hoạt động trong xã hội.
Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Chỉ thị số 30/CT-TTg về Tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, đấu tranh, xử lý hoạt động lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong tình hình mới (Chỉ thị 30).
Chỉ thị 30 tiếp cận vấn đề đấu tranh chống tội phạm trong tổng thể nhiệm vụ bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội và bảo vệ nền tảng của quá trình chuyển đổi số quốc gia.
Chỉ thị nhấn mạnh yêu cầu phòng ngừa chủ động. Nếu trước đây, trọng tâm thường là điều tra, truy bắt và xử lý đối tượng sau khi hành vi phạm tội đã xảy ra, thì nay Chính phủ nêu rõ yêu cầu nhận diện sớm nguy cơ, bịt kín các sơ hở trong quản lý nhà nước và xây dựng cơ chế phòng vệ ngay từ gốc. Phạm vi phòng chống lừa đảo được mở rộng sang quản lý dữ liệu dân cư, tài khoản thanh toán, SIM điện thoại, nền tảng số và dòng tiền điện tử, thay vì chỉ tập trung vào hoạt động nghiệp vụ của lực lượng công an.
Thông điệp mạnh mẽ được thể hiện trong Chỉ thị 30 là phòng chống lừa đảo trên không gian mạng không phải là trách nhiệm riêng của lực lượng công an mà là trách nhiệm chung của toàn bộ hệ thống chính trị, từ các bộ, ngành trung ương đến chính quyền địa phương, doanh nghiệp công nghệ và từng người dân.
Tội phạm mạng không chỉ tấn công vào tài sản mà còn tấn công vào nhận thức và cảm xúc.
Tội phạm mạng không chỉ tấn công vào tài sản mà còn tấn công vào nhận thức và cảm xúc. Với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI), tội phạm có thể giả giọng nói, giả hình ảnh và mô phỏng khuôn mặt, các tình huống thuyết phục được tạo ra, khiến nạn nhân tin rằng đang nói chuyện với người thân, cán bộ công an, nhân viên ngân hàng hoặc cơ quan nhà nước.
Trong khi tội phạm đã tận dụng hiệu quả dữ liệu lớn, AI và các nền tảng xuyên biên giới, thì cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan chức năng vẫn còn những khoảng trống. Đó là việc phân tán dữ liệu giữa các ngành, lĩnh vực. Thông tin về dân cư, tài khoản ngân hàng, thuê bao và các giao dịch điện tử vẫn chưa được kết nối đầy đủ theo thời gian thực.
Chỉ cần chậm vài giờ trong việc phong tỏa tài khoản hoặc truy vết dòng tiền, tài sản đã bị chuyển qua nhiều lớp trung gian và tẩu tán ra nước ngoài. Tình trạng mua bán dữ liệu cá nhân, SIM rác và tài khoản ngân hàng vẫn chưa được kiểm soát triệt để. Nếu không xử lý tận gốc thì việc đấu tranh với tội phạm lừa đảo chỉ kiểu “xử lý hậu quả”.
Thách thức nữa là tính chất xuyên quốc gia của tội phạm này. Không ít đối tượng điều hành từ nước ngoài, sử dụng máy chủ đặt ở nhiều quốc gia khác nhau, khiến quá trình điều tra, thu thập chứng cứ điện tử và thu hồi tài sản gặp rất nhiều khó khăn. Về lâu dài, việc xây dựng một hệ sinh thái phòng chống lừa đảo hiệu quả đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa công nghệ, pháp luật và giáo dục xã hội. Chỉ khi dữ liệu được liên thông, dòng tiền được kiểm soát và các thiết chế bảo vệ được vận hành thống nhất mới có thể tạo ra một lá chắn đủ mạnh trước sự phát triển ngày càng tinh vi của tội phạm công nghệ cao.
