Theo Quy hoạch, Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng được xác định là 1 trong 9 động lực phát triển của Thủ đô Hà Nội. Đây cũng là trục chiến lược, trục không gian xanh trung tâm, đồng thời là trục kinh tế, thương mại, dịch vụ và đô thị gắn với văn hóa sáng tạo, khoa học công nghệ dọc hai bên sông.
Phạm vi nghiên cứu dự án kéo dài khoảng 40km, từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, thuộc 16 xã, phường của Hà Nội. Tổng diện tích nghiên cứu khoảng 11.418ha, dân số hiện trạng gần 280.000 người. Khu vực quy hoạch có giá trị lớn về lịch sử, văn hóa với 123 công trình di tích, trong đó có 1 di tích quốc gia đặc biệt, 26 di tích cấp quốc gia, 35 di tích cấp thành phố, 61 di tích chưa xếp hạng. Ngoài ra còn có 14 địa điểm lưu niệm các sự kiện cách mạng, kháng chiến.
Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng được định hướng trở thành không gian chiến lược về cảnh quan, giao thông và phát triển đô thị của thủ đô, với tư duy tổ chức không gian mới, chuyển từ mô hình đô thị “quay lưng ra sông” sang “quay mặt vào sông”. Qua đó khai thác hiệu quả giá trị cảnh quan, văn hóa, lịch sử của sông Hồng và tạo diện mạo đô thị hiện đại, văn minh.
Một trong những nguyên tắc cốt lõi của quy hoạch là “thích ứng với lũ”, đặt yêu cầu an toàn hệ thống đê điều và khả năng thoát lũ của sông Hồng lên hàng đầu. “Nguyên tắc cốt lõi là không thu hẹp không gian thoát lũ và không đề xuất giải pháp xây đê mới nằm trong đê cũ”, báo cáo của TP Hà Nội nêu.
Trong tổ chức không gian, 3 định hướng “An toàn - Sinh thái - Giao thông” được ưu tiên. Các khu vực thoát lũ được tích hợp giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu, thiên tai, bảo đảm tiêu thoát nước tự nhiên và phù hợp với cảnh quan bãi sông.
Với trục đại lộ, TP Hà Nội sẽ xây dựng sông Hồng từ một không gian còn bị chia cắt bởi hệ thống đê, hạ tầng thiếu đồng bộ, khả năng tiếp cận hạn chế trở thành một trục đô thị có kết nối tốt hơn, nhiều không gian xanh và công cộng hơn, đồng thời tạo thêm điều kiện cho hoạt động văn hóa, du lịch, thương mại, dịch vụ, sinh hoạt cộng đồng.
Về quy hoạch xây dựng nhà ở, tổng diện tích nghiên cứu khoảng 11.418ha, dân số dự báo từ 800.000 đến 1,2 triệu người. Chỉ tiêu sử dụng đất dân dụng khoảng 55m2/người; chỉ tiêu sử dụng đất đơn vị ở khoảng 15m2/người. Mật độ xây dựng gộp tại khu dịch vụ - công cộng khoảng 60%; nhóm nhà ở 35% - 40%; khu công viên chuyên đề 25% và khu công viên công cộng 5%. Tầng cao công trình phổ biến từ 30 - 45 tầng. Công trình điểm nhấn, biểu tượng đô thị là Tháp Kỷ nguyên cao 109 tầng. Đối với các làng xóm truyền thống, tầng cao dự kiến 3 tầng và sẽ được đánh giá theo tiêu chí cụ thể của từng dự án trong quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500.
UBND TP Hà Nội khẳng định, phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi triển khai dự án đầu tư Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng được xây dựng theo hướng bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp, hạn chế tối đa xáo trộn đời sống và tạo điều kiện ổn định nơi ở, sinh kế cho người dân.
Theo đề án điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5000 để thực hiện dự án đầu tư Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, 2 cụm làng thuộc diện di dời theo quy hoạch phòng, chống lũ gồm: một phần cụm Võng La - Hải Bối tại các thôn Võng La, Yên Hà, Hải Bối, thuộc xã Thiên Lộc và Vĩnh Thanh, với tổng diện tích 27ha; làng Bắc Cầu tại phường Bồ Đề, diện tích 35,5ha. Bên cạnh đó, 2 cụm làng thuộc diện tái thiết để phục vụ mục tiêu quy hoạch, kiến tạo khu vực “phòng khách đô thị” gồm: cụm làng Nhật Tân - Tứ Liên, phường Hồng Hà, diện tích 96ha; cụm làng Thống Nhất, gồm Hạ Trại, Trung Thôn, phường Long Biên, diện tích 12ha.
Có 8 cụm làng được định hướng cải tạo, chỉnh trang có chọn lọc, gồm: Văn Quán - Đông Cao - Tráng Việt, Ngọc Giang - Lực Canh - Văn Tinh, Bát Tràng - Giang Cao - Kim Lan, Văn Đức, Thúy Lĩnh, Yên Mỹ, Đại Lan, Tranh Khúc - Vạn Phúc. Riêng cụm Bát Tràng - Giang Cao - Kim Lan có một phần diện tích khoảng 4,5ha phải di dời theo quy hoạch phòng, chống lũ.
Đối với các làng xóm thuộc diện bảo tồn, giữ lại, cải tạo, chỉnh trang, UBND TP Hà Nội cho biết sẽ kiểm soát mật độ xây dựng, tầng cao công trình ở mức thấp, không làm tăng quy mô diện tích, dân số cơ học. Kiến trúc, cảnh quan được lựa chọn phù hợp với không gian làng xã và các di tích lịch sử, bảo đảm vùng bảo vệ di tích theo quy định của Luật Di sản văn hóa.
Qua rà soát bước đầu, quỹ đất tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng dự kiến khoảng 265ha, bố trí tại các xã, phường hoặc khu vực lân cận. Trong đó, Mê Linh và Nam Phù mỗi nơi khoảng 72ha; Bát Tràng 35ha; Vĩnh Thanh và Đông Anh 30ha; Hồng Vân 23ha; Thượng Cát và Đông Ngạc 12ha; Ô Diên 11ha; Yên Sở 10ha.
Dự án được triển khai theo hình thức BT (xây dựng - chuyển giao). Việc giao quỹ đất với diện tích bao nhiêu thuộc thẩm quyền của thành phố, không có nghĩa toàn bộ quỹ đất trong phạm vi dự án đều thuộc về nhà đầu tư. Hiện thành phố đang tổ chức lấy ý kiến tại 16 xã, phường nằm trong ranh giới quy hoạch, 8 xã, phường thuộc vùng ảnh hưởng của quy hoạch và lấy ý kiến rộng rãi trên địa bàn toàn thành phố.
Ông Trương Việt Dũng, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội
Theo ghi nhận của phóng viên Báo SGGP, sáng 8-9, nhiều người dân phường Hồng Hà đã trực tiếp đến các điểm công khai hồ sơ để tìm hiểu, đối chiếu vị trí nhà, đất với bản đồ quy hoạch. Nhiều người bày tỏ sự phấn khởi, đồng tình với chủ trương quy hoạch, chỉnh trang, làm đẹp cảnh quan khu vực sông Hồng. Bên cạnh sự đồng thuận, vấn đề được người dân đặc biệt quan tâm là chính sách di dời, tái định cư đối với các hộ dân nằm trong phạm vi thực hiện dự án. Nhiều người dân mong muốn nếu phải di dời thì nơi ở mới ít nhất phải bằng nơi ở cũ.
Về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi thu hồi đất, giải phóng mặt bằng, TP Hà Nội dự kiến áp dụng các chính sách theo Luật Thủ đô và các nghị quyết của Quốc hội. Đối với trường hợp đủ điều kiện, mức bồi thường bằng tiền về đất được áp dụng bằng 2 lần mức quy định đối với đất ở, đất nông nghiệp và đất phi nông nghiệp. Người bị thu hồi đất còn được xem xét bồi thường công trình, tài sản, chi phí đầu tư còn lại vào đất, cây trồng, vật nuôi theo quy định.
Ngoài ra còn có các chính sách hỗ trợ gồm: ổn định đời sống, sản xuất, kinh doanh; đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm; hỗ trợ tái định cư, tháo dỡ, phá dỡ và di dời. Trong đó, mức hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm bằng 5 lần giá đất nông nghiệp theo quy định của thành phố. Đối với hộ gia đình có nhiều thế hệ, nhiều cặp vợ chồng đủ điều kiện tách hộ thì có thể được bố trí thêm suất tái định cư. Một số trường hợp không đủ điều kiện bồi thường về đất nhưng không còn nhà ở, nơi ở khác trên địa bàn, hoặc diện tích đất ở nhỏ hơn mức tối thiểu được phép tách thửa cũng sẽ được xem xét bố trí tái định cư. Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được xây dựng theo hướng bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, hạn chế tối đa xáo trộn đời sống và tạo điều kiện ổn định nơi ở, sinh kế sau giải phóng mặt bằng.
“Đánh thức” không gian sông Hồng không chỉ là câu chuyện quy hoạch đô thị mà còn là cơ hội phục dựng ký ức văn hóa, tái định vị bản sắc Hà Nội. Trước khi quyết định, cần nhận diện đầy đủ các giá trị di sản, từ làng xóm, đình, chùa, làng nghề, lễ hội đến những ký ức cộng đồng gắn với dòng sông. Những giá trị ấy tạo nên chiều sâu văn hóa của Hà Nội và không thể phục hồi chỉ bằng việc dựng lại một công trình.
Phát triển phải gắn với gìn giữ và trân trọng quá khứ. Với những khu vực phải di dời, cần bảo đảm nơi ở, sinh kế cho người dân, đồng thời duy trì ký ức, văn hóa và sự gắn kết cộng đồng. Với các khu chỉnh trang, cần giữ cấu trúc làng xóm, cảnh quan và không gian văn hóa đặc trưng, tránh thương mại hóa, bê tông hóa. Mục tiêu là lấy những giá trị cũ làm nền tảng để tạo ra những giá trị mới, để sông Hồng trở thành không gian văn hóa, sinh thái và sáng tạo của Thủ đô.
Sông Hồng có đặc điểm thủy văn phức tạp, chịu tác động từ toàn bộ lưu vực thượng nguồn. Vì vậy, phát triển không gian ven sông phải đặt yêu cầu kiểm soát lũ và bảo đảm an toàn lâu dài cho đô thị lên hàng đầu.
Không gian ven sông nên ưu tiên các chức năng có khả năng thích ứng cao, như công viên, cây xanh, không gian công cộng. Với khu vực bố trí dân cư, công trình xây dựng, cần kiểm soát chặt chẽ cao độ, mật độ, chức năng sử dụng đất và tuân thủ các quy định về phòng, chống lũ, bảo vệ đê điều. Đại lộ cảnh quan cùng chuỗi công viên ven sông Hồng không chỉ mở ra không gian phát triển mới mà còn tạo bước chuyển trong cấu trúc đô thị Hà Nội. Hai bên bờ sông có thể trở thành hành lang sinh thái, văn hóa và đô thị quan trọng. Tuy nhiên, quá trình này phải dựa trên nguyên tắc trị thủy, để phát triển đô thị không đánh đổi bằng những rủi ro về an toàn trong tương lai.
Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng mở ra cơ hội định hình một diện mạo kiến trúc mới cho Hà Nội. Trong quá trình phát triển, thành phố từng có xu hướng “quay lưng” với sông Hồng do hệ thống đê điều tạo sự ngăn cách giữa đô thị và dòng sông. Vì vậy, kiến trúc chủ yếu phát triển hướng ra các tuyến phố, trong khi không gian ven sông chưa được khai thác tương xứng.
Nếu được triển khai đúng định hướng, Hà Nội không chỉ có thêm một tuyến đường mà có thể hình thành một trục không gian cảnh quan quy mô lớn. Điều quan trọng là phải thay đổi tư duy, từ việc coi dòng sông là ranh giới chuyển sang xem đây là không gian trung tâm của thành phố.
Quy hoạch ven sông cần bảo đảm 3 lớp không gian, gồm mặt nước, vùng bãi ven sông và khu vực đô thị phía trong. Trong đó, bãi giữa cần được nhìn nhận như một hệ sinh thái tự nhiên, đồng thời là không gian công cộng. Ven sông Hồng cũng có thể trở thành một “bảo tàng sống”, lưu giữ lịch sử, văn hóa, làng nghề, di tích và ký ức cộng đồng của Hà Nội.
NINH CƠ
