Lưới điện chưa đồng bộ làm giảm hiệu quả đầu tư
ĐB Nguyễn Thị Thanh Bình (Hưng Yên) dẫn thực tế việc triển khai Quy hoạch Điện VIII (được phê duyệt năm 2023, điều chỉnh năm 2025) còn rất chậm. Đến nay nhiều địa phương mới bắt đầu lựa chọn nhà đầu tư. Nhiều dự án bổ sung mới vẫn chưa thể đi vào vận hành, “chúng ta đã chậm ngay từ khâu khởi đầu”, ĐB của Hưng Yên nói.
ĐB đề nghị ràng buộc trách nhiệm và giám sát tiến độ toàn bộ quá trình thực hiện dự án điện. Song song đó, cần sớm hoàn thiện pháp luật điện lực và Hợp đồng mua bán điện (PPA) đáp ứng các yêu cầu cơ bản của tài chính quốc tế.
Với các nguồn điện lớn khác, ĐB đề nghị làm rõ cam kết mua sản lượng đủ điều kiện giao nhận và phân bổ rủi ro cắt giảm ngoài lỗi nhà đầu tư.
Hiện nay tại một số địa phương có tiềm năng lớn về điện gió, điện mặt trời, nguồn điện được đầu tư nhưng lưới điện truyền tải chưa đáp ứng đồng bộ. Điều này dẫn đến nguy cơ quá tải, phải hạn chế huy động công suất, làm giảm hiệu quả đầu tư và gây lãng phí nguồn lực xã hội. ĐB Đàng Thị Mỹ Hương (Khánh Hòa), ĐB Nguyễn Bình Tân ( Cà Mau) và một số ĐB đề nghị hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp, tạo điều kiện cho thị trường điện cạnh tranh phát triển thực chất.
Cùng với đó, có cơ chế đủ hấp dẫn để huy động vốn tư nhân, nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia đầu tư các công trình truyền tải theo phương thức PPP. Tăng cường đầu tư hệ thống truyền tải điện để giải phóng công suất các dự án nguồn điện, nhất là năng lượng tái tạo...
“Đầu tư nguồn điện phải đi đôi với đầu tư lưới điện. Không thể để tình trạng nhà máy điện đã xây dựng xong, có khả năng sản xuất nhưng không thể phát hết công suất chỉ vì thiếu hạ tầng truyền tải”, ĐB Nguyễn Bình Tân nêu ý kiến.
ĐB Đàng Thị Mỹ Hương đồng tình với chủ trương thực hiện giá điện theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước và đề nghị nghiên cứu cơ chế điều chỉnh giá bảo đảm có lộ trình phù hợp và công khai về phương pháp tính. Đồng thời có quy định cơ chế xử lý minh bạch về giá điện đối với các tác động bất lợi đến đời sống, sinh hoạt, sản xuất, lao động của người dân.
Dự thảo luật bổ sung nội dung áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường khi điều kiện kỹ thuật cho phép. ĐB Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) nhận xét, đây là xu hướng cần thiết nhưng cần thí điểm đánh giá tác động theo nhóm hộ trước khi nhân rộng; công bố chi phí đầu tư hạ tầng và có giải pháp bảo vệ nhóm thu nhập thấp.
Minh bạch chi phí, đánh giá tác động trước khi xóa bù chéo giá điện
Báo cáo giải trình ý kiến các ĐB, Bộ trưởng Bộ Công thương Lê Mạnh Hùng đồng tình với lo ngại của các đại biểu khi nhận xét, triển khai Quy hoạch Điện VIII chậm. Thực tế sau hơn 3 năm, mới triển khai đưa vào vận hành thương mại khoảng 5% công suất nguồn do có nhiều vấn đề liên quan. Hiện nay, Chính phủ đang chỉ đạo Bộ Công thương triển khai cập nhật và điều chỉnh Quy hoạch Điện VIII nhằm phù hợp với các điều kiện cũng như pháp luật sửa đổi trong thời gian qua.
Bộ trưởng cho biết, dự thảo quy định về giá điện được hình thành theo cơ chế thị trường nhưng có sự điều tiết của Nhà nước, phù hợp với cấp độ phát triển của thị trường điện cạnh tranh và đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.
Quan điểm xuyên suốt là giá điện phải phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ, vận hành theo cơ chế thị trường. Hàng năm trước khi kết thúc năm tài chính, Tập đoàn Điện lực Việt Nam phải công bố kết cấu chi phí. Bộ Công thương, Bộ Tài chính cùng với Kiểm toán nhà nước sẽ kiểm toán, đánh giá chi phí và công bố các chi phí này minh bạch trên website của Bộ Công thương.
Về chính sách hỗ trợ, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết, Chính phủ đã quy định rõ về cơ cấu biểu giá và mức hỗ trợ từ nguồn ngân sách cho các đối tượng khó khăn, mức tương đương 30 số điện với giá điện bằng giá điện ở bậc 1. Lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện giao cho Thủ tướng Chính phủ quyết định, dựa trên đánh giá tác động một cách đầy đủ cho từng nhóm đối tượng, vùng miền.
“Việc sửa đổi, bổ sung luật lần này nhằm giải quyết các yêu cầu về tháo gỡ các điểm nghẽn trong đầu tư, vận hành hệ thống điện, phân cấp và cải cách các thủ tục gắn với trách nhiệm thực thi, bảo đảm chính sách minh bạch, đồng bộ và kiểm soát được chi phí”, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng thông tin.
