Sáng nay 1-11, tại tiền sảnh Nhà hát Thành phố (số 7, Công trường Lam Sơn, phường Sài Gòn, TPHCM), những giai điệu cách mạng của chương trình “Mùa thu và mãi mãi”, với chủ đề “Vươn mình Việt Nam”, tiếp tục đến với khán giả sau một thời gian tạm ngưng.
Ra đời cách đây hơn 2 thập niên, chương trình “Mùa thu và mãi mãi” được duy trì tại tiền sảnh Nhà hát Thành phố, các trường học, đưa những ca khúc truyền thống, cách mạng cùng các sáng tác mới về thành phố đến gần hơn với người dân và du khách.
Không thảm đỏ, không sân khấu hoành tráng, nhưng ở đó có những khán giả lớn tuổi thuộc từng câu hát, những phụ huynh đưa con nhỏ đến nghe nhạc và cả những người trẻ dừng chân lắng nghe, đôi khi ngân nga theo những giai điệu còn chưa quen thuộc. Âm nhạc hiện diện giữa lòng đô thị bằng cách gần gũi như thế.
Trong bối cảnh TPHCM đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa, hướng tới mở rộng thị trường, nâng cao giá trị kinh tế của các sản phẩm văn hóa, sức sống bền bỉ của chương trình gợi mở một vấn đề nền tảng: muốn phát triển công nghiệp văn hóa, trước hết phải quan tâm xây dựng công chúng văn hóa.
TPHCM đang hướng đến những lĩnh vực văn hóa có khả năng tạo giá trị kinh tế, mở rộng thị trường, chuyên nghiệp hóa hoạt động sản xuất và phân phối. Song, nếu chỉ chú trọng sản xuất, tổ chức sự kiện, thu hút đầu tư mà chưa quan tâm tương xứng đến phát triển công chúng, thị trường khó phát triển bền vững.
Bên cạnh nguồn cung sản phẩm, thị trường văn hóa cần công chúng có nhu cầu, thói quen thưởng thức, khả năng lựa chọn và sẵn sàng chi trả. Rộng hơn, công chúng còn góp phần gìn giữ, lan tỏa những giá trị tinh thần của cộng đồng, tạo nên sức sống lâu dài cho các sản phẩm văn hóa.
Một tác phẩm có thể được đầu tư công phu, một chương trình có thể tạo tiếng vang, nhưng nếu thiếu sự tiếp nhận và gắn bó của công chúng, sức lan tỏa khó vượt khỏi thời điểm trình diễn.
Thế nhưng, công chúng văn hóa không thể hình thành chỉ qua vài chiến dịch truyền thông hay những sự kiện lớn. Đó là quá trình bồi đắp lâu dài, bắt đầu từ giáo dục thẩm mỹ và những lần tiếp xúc thường xuyên với nghệ thuật trong nhà trường, gia đình, cộng đồng.
Bên cạnh các sự kiện tạo hiệu ứng truyền thông, đời sống văn hóa cần những chương trình được duy trì đều đặn, để việc thưởng thức nghệ thuật dần trở thành nhu cầu, thói quen.
Sức sống của “Mùa thu và mãi mãi”, cùng định hướng đưa nghệ thuật vào trường phổ thông theo Kế hoạch số 594/KH-UBND vừa được UBND TPHCM ban hành, cho thấy ý nghĩa của việc mở rộng không gian tiếp cận nghệ thuật, gìn giữ các giá trị truyền thống và nuôi dưỡng những thế hệ công chúng mới.
Không phải giá trị nghệ thuật nào cũng có thể quy đổi thành doanh thu bán vé. Những buổi biểu diễn miễn phí nơi công cộng, các hoạt động đưa nghệ thuật vào trường học có thể chưa tạo nguồn thu trực tiếp, nhưng mở ra cơ hội để người dân, nhất là giới trẻ, tiếp xúc, cảm thụ và hình thành sự gắn bó với nghệ thuật.
Với những hoạt động mang lại giá trị xã hội lâu dài nhưng khó thu hồi vốn, đầu tư công giữ vai trò quan trọng trong việc mở rộng cơ hội tiếp cận, bồi dưỡng năng lực thưởng thức và hình thành nền tảng công chúng cho văn học - nghệ thuật.
Nguồn lực ấy càng có ý nghĩa khi được sử dụng hiệu quả, tạo điều kiện để các hoạt động nghệ thuật duy trì thường xuyên, thu hút sự tham gia thực chất của cộng đồng.
Một chương trình nghệ thuật khó có thể tự mình giải quyết bài toán phát triển công nghiệp văn hóa. Nhưng hơn 2 thập niên hiện diện giữa đời sống đô thị, “Mùa thu và mãi mãi” cho thấy giá trị của những hoạt động nghệ thuật được duy trì bền bỉ, nuôi dưỡng thói quen thưởng thức và sự gắn bó của công chúng.
Một nền công nghiệp văn hóa mạnh cần những sản phẩm có sức cạnh tranh, những thị trường rộng mở, nhưng nền tảng lâu dài vẫn là công chúng biết thưởng thức, lựa chọn và trân trọng những giá trị nghệ thuật. Bởi sức sống của văn hóa, suy cho cùng, còn được đo bằng những gì thực sự ở lại trong lòng công chúng.
