Một điểm đáng chú ý của quy định là yêu cầu khai thác, đối chiếu nhiều nguồn thông tin từ hoạt động quản lý, thanh tra, kiểm toán, phản ánh của nhân dân, thông tin báo chí đã được kiểm chứng đến các hệ thống dữ liệu số để phát hiện dấu hiệu vi phạm.
Trong quản trị hiện đại, phòng ngừa vi phạm luôn có giá trị lớn hơn khắc phục hậu quả. Một quyết định giao đất thiếu minh bạch, nếu được phát hiện và điều chỉnh kịp thời, có thể ngăn chặn thất thoát rất lớn. Một dự án có dấu hiệu đội vốn bất thường, nếu được cảnh báo sớm, có thể tránh được nhiều năm chậm trễ và lãng phí. Một quy trình giải quyết thủ tục hành chính có biểu hiện nhũng nhiễu, nếu được nhận diện ngay, có thể bảo vệ quyền lợi của hàng ngàn người dân và doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi phải chuyển từ giám sát chủ yếu theo từng đợt, từng vụ việc sang giám sát thường xuyên, dựa trên thông tin và nhận diện rủi ro. Giám sát phải đi trước sai phạm, bởi khi sai phạm đã gây hậu quả thì dù xử lý nghiêm đến đâu, không phải tổn thất nào cũng có thể khắc phục.
Đối với TPHCM, tinh thần chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm sai phạm đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức giám sát, nhất là trong những lĩnh vực quản lý có nguy cơ phát sinh tiêu cực, lãng phí. Thành phố đang đứng trước những cơ hội phát triển lớn, đồng thời phải giải quyết nhiều vấn đề phức tạp về quy hoạch, đất đai, đầu tư, tài sản công và phát triển hạ tầng. Việc triển khai Luật Phát triển đô thị càng đặt ra yêu cầu tăng cường giám sát quá trình thực thi chính sách, quản lý và sử dụng các nguồn lực phát triển. Quyền chủ động càng lớn, trách nhiệm giải trình càng cao. Điều quan trọng không phải là tăng thêm nhiều tầng kiểm tra, mà là xây dựng cơ chế giám sát ngay trong quá trình thực thi quyền lực.
Trong phát triển đô thị, những quyết định về điều chỉnh quy hoạch, chuyển mục đích sử dụng đất, lựa chọn nhà đầu tư, xác định giá đất và phân bổ nguồn lực đều có thể tạo ra giá trị phát triển rất lớn, nhưng cũng tiềm ẩn những rủi ro đáng kể. Vì vậy, cần xác định những khâu có nguy cơ cao để ưu tiên giám sát, thay vì kiểm tra dàn trải.
TPHCM có điều kiện để từng bước xây dựng cơ chế cảnh báo sớm dựa trên dữ liệu, tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan có thẩm quyền. Những dấu hiệu như dự án liên tục điều chỉnh tổng mức đầu tư, chậm tiến độ bất thường, thay đổi quy hoạch thiếu căn cứ rõ ràng hoặc sử dụng tài sản công kém hiệu quả cần được nhận diện và xem xét kịp thời. Quan trọng hơn, cần tăng cường phối hợp giữa kiểm tra, giám sát của Đảng với thanh tra, kiểm toán, giám sát của cơ quan dân cử và các cơ chế kiểm soát quyền lực theo pháp luật. Mỗi cơ chế có chức năng, thẩm quyền riêng, nhưng thông tin và kết quả giám sát cần được chia sẻ, sử dụng hiệu quả, tránh chồng chéo và bỏ sót trách nhiệm.
Đặc biệt, giám sát chặt chẽ không có nghĩa là khiến cán bộ e ngại, không dám quyết định. Một hệ thống giám sát tốt phải giúp người có thẩm quyền nhận diện và kiểm soát rủi ro để quyết định nhanh hơn, đúng hơn và tự tin hơn. Cần phân biệt rõ những sai phạm do vụ lợi, thiếu trách nhiệm với những rủi ro khách quan phát sinh trong quá trình đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung. TPHCM cần một hệ thống giám sát đủ mạnh để ngăn ngừa lạm quyền, nhưng cũng đủ thông minh để không cản trở những quyết định táo bạo vì sự phát triển.
Sau cùng, hiệu quả giám sát không chỉ thể hiện qua việc phát hiện, xử lý sai phạm, mà quan trọng hơn là phát hiện sớm những nguy cơ để ngăn chặn hậu quả, bảo vệ nguồn lực công và kịp thời điều chỉnh những quyết định chưa phù hợp. Giám sát chặt chẽ cũng phải đi đôi với bảo vệ cán bộ làm đúng, dám đổi mới vì lợi ích chung. Có như vậy, công tác giám sát mới thực sự góp phần ngăn ngừa sai phạm, đồng thời tạo điều kiện cho những người có trách nhiệm mạnh dạn hành động vì sự phát triển.
