Trong 47 nghị quyết vừa được thông qua tại kỳ họp thứ 6 HĐND TPHCM khóa XI, nhiệm kỳ 2026-2031, có 3 nghị quyết về khoa học - công nghệ (KH-CN), đổi mới sáng tạo và huy động nguồn lực, cụ thể hóa thẩm quyền đặc thù được Luật Phát triển đô thị giao cho thành phố. Tận dụng tốt những chính sách “trao tay” này, TPHCM có thể huy động trí tuệ, nguồn vốn và sự tham gia của xã hội để thúc đẩy KH-CN, đổi mới sáng tạo.
Đơn cử là quy định mức chi cho các hội thi, cuộc thi về KH-CN, đổi mới sáng tạo. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, thành phố vẫn tạm áp dụng mức chi từ năm 2019 cho toàn địa bàn. Quy định này chỉ có hiệu lực đến trước ngày 1-3-2027, trong khi chưa có mức chi cụ thể cho giai đoạn tiếp theo, dù Trung ương đã cho phép tổ chức các cuộc thi đổi mới sáng tạo theo ngành, lĩnh vực.
Vì vậy, một sở, ngành muốn phát động cuộc thi tìm lời giải cho chính bài toán của mình lại thiếu căn cứ lập dự toán chi thưởng. Giờ đây, nghị quyết mới đã quy định mức chi thống nhất trên toàn thành phố, bổ sung các cuộc thi đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo theo ngành, lĩnh vực với giải nhất 40 triệu đồng. Cơ chế này tạo điều kiện nhân rộng các cuộc thi, huy động ý tưởng, sáng kiến của cộng đồng cùng giải quyết những vấn đề cụ thể trong từng ngành, lĩnh vực.
Một chính sách khác liên quan đến Quỹ Đầu tư mạo hiểm TPHCM, với vốn điều lệ ban đầu 500 tỷ đồng, trong đó 60% từ khu vực tư nhân. Quỹ đặt mục tiêu đầu tư vào 50-150 doanh nghiệp khởi nghiệp nhưng gặp vướng mắc do chưa có cơ sở pháp lý để bổ sung vốn nhà nước hàng năm, khiến khả năng mở rộng quy mô đầu tư bị hạn chế.
Nghị quyết được thông qua cho phép sử dụng ngân sách thành phố, từ nguồn chi đầu tư phát triển cho KH-CN, đổi mới sáng tạo, để bổ sung vốn điều lệ cho quỹ hàng năm. Đây là cơ chế tài chính linh hoạt, tạo điều kiện chuyển một phần ngân sách KH-CN thành nguồn vốn đầu tư dài hạn hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp.
Theo đó, Nhà nước chỉ góp vốn sau khi khu vực tư nhân đã góp, theo tỷ lệ 40/60, tối đa 200 tỷ đồng mỗi năm. Giải pháp này vừa tạo điều kiện tăng quy mô quỹ, vừa gắn trách nhiệm và lợi ích với tỷ lệ góp vốn. Điều nên làm là rà soát, đánh giá nhu cầu bổ sung vốn điều lệ cho quỹ, bảo đảm phù hợp với nhiệm vụ phát triển KH-CN, đổi mới sáng tạo và khả năng cân đối ngân sách TPHCM. Trên cơ sở đó, quyết định mức bổ sung vốn hợp lý, đúng mục tiêu, đối tượng và quy định pháp luật; bảo đảm sử dụng ngân sách tiết kiệm, hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí, tiêu cực.
Một điểm nghẽn khác nằm ở cơ chế quản lý các khu công nghệ cao. Trong khoảng 15 năm đầu hoạt động, Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TPHCM giải quyết phần lớn thủ tục theo cơ chế một cửa, doanh nghiệp mất khoảng 6 tháng để hoàn tất. Khi thẩm quyền về đất đai, quy hoạch chuyển về các sở chuyên ngành, thời gian có khi kéo dài đến khoảng 2 năm mới có thể khởi công; ngay cả điều chỉnh nhỏ về ranh giới, diện tích cũng phải lập đề án, lấy ý kiến bộ, ngành.
Trong khi đó, khu công nghệ cao, khu nông nghiệp công nghệ cao và khu công nghệ số tập trung lại chịu những khung quy định khác nhau. Nghị quyết mới đã tạo cơ sở xây dựng khung chính sách chung cho các loại hình khu công nghệ cao, khôi phục vai trò đầu mối một cửa của ban quản lý, tăng thẩm quyền giải quyết thủ tục về quy hoạch, môi trường. Việc điều chỉnh quy mô dưới 5% diện tích khu hoặc dưới 25ha được phân cấp cho UBND TPHCM quyết định.
Ba chính sách, gỡ ba điểm nghẽn khác nhau và cùng đặt ra một yêu cầu: thẩm quyền được trao phải chuyển thành năng lực thực thi. Mức chi mới phải khơi thông sáng kiến; vốn đầu tư mạo hiểm phải đến được doanh nghiệp; thủ tục thông thoáng phải rút ngắn thời gian đưa công nghệ, sản phẩm vào thực tiễn. Chính ở khâu tổ chức thực hiện, những “điều kiện cần” mới có thể trở thành động lực phát triển KH-CN, đổi mới sáng tạo của TPHCM.
