Họa sĩ Phạm Thanh Tâm: Kể lại lịch sử bằng hội họa

SGGP
Họa sĩ Phạm Thanh Tâm sinh năm 1933 tại Hải Phòng, quê gốc ở Nam Định trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng. Tháng 12-1946, khi cuộc kháng chiến toàn quốc nổ ra, ông theo gia đình tản cư.

Tác phẩm Sâu thẳm rừng Trường Sơn của họa sĩ Phạm Thanh Tâm

Tác phẩm Sâu thẳm rừng Trường Sơn của họa sĩ Phạm Thanh Tâm

Năm 1947, ông được giao nhiệm vụ liên lạc ở Ban Tuyên truyền chiến khu 3 (sau là Sở Thông tin Liên khu 3, nơi cha ông làm việc), hàng tuần đạp xe đưa bài đến nhà in để in báo. Phát hiện ông có năng khiếu mỹ thuật, họa sĩ Mai Văn Nam đã dạy vẽ riêng cho ông. Ông được chọn dự lớp hội họa kháng chiến (mở tại đình Phù Lưu Chanh, gần chợ Dầu, Bắc Ninh).
Sau, ông được điều về Ty Thông tin Hưng Yên, vẽ tranh cổ động, tuyên truyền cho kháng chiến. Năm 1950, ông chính thức vào quân đội, về Trung đoàn 34 làm việc ở báo Tất Thắng, sau đó ông được điều sang làm báo Quyết Thắng của Đại đoàn 351 công pháo. Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, báo Quyết Thắng được in và phát hành ngay tại mặt trận.
56 ngày đêm khoét núi ngủ hầm, mưa dầm cơm vắt, đối mặt với từng khoảnh khắc nóng bỏng nơi mặt trận, người nghệ sĩ - chiến sĩ Phạm Thanh Tâm đã vừa chiến đấu, vừa ghi lại những ký họa ngay trong chiến hào. Ông luôn tâm niệm, phải giữ gìn lịch sử và truyền đến thế hệ sau hơi thở của quá khứ bằng những tác phẩm nghệ thuật. Điện Biên Phủ 1954, Xuân trong hầm pháo Điện Biên Phủ, Pháo cao xạ chiến đấu trên cánh đồng Mường Thanh, Chèn pháo, Đường lên Điện Biên, Sơn pháo 75 ly bắn thẳng, Trên mồ liệt sĩ Điện Biên Phủ, Thời gian khổ, Cô gái Thái ở Điện Biên, Chiến sĩ cao xạ viết thư về hậu phương ngay giữa chiến trường… là những tác phẩm ra đời tại mặt trận, những ký họa chiến trường của ông có sức truyền cảm mạnh mẽ, trở thành niềm tự hào, làm rạng ngời thêm những trang sử vàng Điện Biên Phủ. 
Kháng chiến chống Mỹ, ông tình nguyện vào miền Nam chiến đấu. Đường Trường Sơn, chiến trường Khe Sanh, Quảng Trị… còn ghi dấu chân ông. Nhiều ký họa trực tiếp trên chiến trường như: Cửa ngõ Sài Gòn 30-4-1975, Sâu thẳm rừng Trường Sơn, Ngày xưa Quảng Trị… ra đời chân thực và xúc động. Kháng chiến và hội họa như hai yếu tố gắn bó và làm nên cuộc đời của họa sĩ Phạm Thanh Tâm.
Nhắc đến Phạm Thanh Tâm, người ta không khỏi nhớ đến tác phẩm Xuân trong hầm pháo Điện Biên Phủ. Ông chia sẻ, bản thứ nhất ông vẽ trên giấy, từng tham gia triển lãm mỹ thuật toàn quốc năm 1954. Bản thứ hai này do Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM sưu tầm năm 1994. Tranh vẽ 10 anh bộ đội và 4 cô văn công. Một cô gõ phách, một cô trong trang phục người Thái chuẩn bị ra sân khấu. Hai cô mặc áo tứ thân, vẫy tung tấm lụa hồng khiến căn hầm trở nên rạng rỡ. Vẻ thích thú say mê hiện rõ trên gương mặt các anh bộ đội. Phút giây căng thẳng của trận chiến dường như tan biến...  
Khoảng đầu tháng 12-1953, các binh đoàn chủ lực của ta như F 308, 312, 351, 316, 304… bất ngờ hành quân lên Tây Bắc, tiến vào Điện Biên. Bí mật xuyên rừng, đêm đi, ngày ngủ. Rồi làm đường kéo pháo, kéo pháo ra rồi lại kéo vào... Chúng tôi nào để ý bấy giờ là những ngày giáp tết, hoa ban đang nở trên đầu. “Bức tranh cho tôi nhớ nhiều kỷ niệm, nhớ dòng Nậm Rốm, cầu Mường Thanh, nhớ mặt trời sớm Điện Biên mọc lên từ phía Pú Hồng Mèo, tôi nhớ đồi A1, nhớ các anh, nhớ hoa ban”, người họa sĩ già rưng rưng khi nói đến Rừng trắng hoa ban.
Suốt cuộc đời cách mạng và hoạt động nghệ thuật, Phạm Thanh Tâm đã có hàng ngàn tác phẩm từ sơn dầu, bột màu, lụa về đề tài người lính, đời sống, tình quân dân trong chiến tranh đến các ký họa bút chì, chì than, bút sắt… ghi lại những sự kiện lịch sử từ chiến trường. Vậy nhưng, “đến giờ, đề tài người lính, chiến trường Điện Biên Phủ vẫn luôn tràn đầy trong tôi. Có lúc tôi thấy mình như vẫn còn mắc nợ với lịch sử”, Phạm Thanh Tâm chia sẻ.
“Kỷ niệm 43 năm ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam thống nhất đất nước, Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM tổ chức trưng bày chuyên đề “Phạm Thanh Tâm - Kháng chiến và hội họa” nhằm tri ân người chiến sĩ đã có công đóng góp sức lực cho cuộc chiến tranh vệ quốc của dân tộc, tôn vinh người nghệ sĩ đã đóng góp trí lực làm vẻ vang thêm trang sử Việt Nam bằng những tác phẩm nghệ thuật”, bà Nguyễn Kim Phiến, Phó Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM, cho biết. Chuyên đề giới thiệu đến công chúng 15 tác phẩm của họa sĩ, nhà báo, đại tá Phạm Thanh Tâm với nhiều chất liệu như sơn dầu, lụa, bột màu, màu nước, chì than, mực nho, bút dạ, bút sắt và bộ ký họa 68 bức được tác giả vẽ trực tiếp trên chiến trường. 

MINH AN

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Đừng xem thường khán giả

Đừng xem thường khán giả

Làn sóng phản đối của khán giả đến từ việc cho rằng ca sĩ Jack (tên thật Trịnh Trần Phương Tuấn) không đủ tư cách làm thành viên chính thức, nhưng nhà sản xuất chương trình Running Man Vietnam vẫn cương quyết để nghệ sĩ này tham gia, lên sóng.

Phim

Âm nhạc

Nguyên Hà và dàn đồng ca y bác sĩ, tình nguyện viên hát “Đã bao lâu”

Đã bao lâu là một trong những sản phẩm âm nhạc đặc biệt nhất của ca sĩ Nguyên Hà và nhạc sĩ Đông Phong khi sản phẩm có sự tham gia của dàn đồng ca những y bác sĩ, tình nguyện viên nơi tuyến đầu chống dịch. Tất cả đều được thu live 100% qua điện thoại di động. 

Sân khấu

Cải lương hài Chú Cuội và cây đa thần

Vào lúc 15 giờ ngày 21-9, Đài Truyền hình TPHCM - Kênh HTVC Thuần Việt phát sóng vở cải lương hài Chú Cuội và cây đa thần (tác giả và đạo diễn: Hoàng Duẩn, chuyển thể: Tô Thiên Kiều, biên tập: Cẩm Linh). Vở có sự tham gia biểu diễn của các nghệ sĩ: NSƯT Lê Thiện, NSƯT Tú Sương, nghệ sĩ Bạch Long, Dũng Nhí, Linh Trung… 

Sách và cuộc sống

An nhiên với "Dẫu có ra đi vẫn sẽ cười"

Cuốn sách Dẫu có ra đi vẫn sẽ cười của tác giả Mộc Trầm chỉ vỏn vẹn 260 trang, song đem lại nhiều triết lý sống với sự dẫn dắt nhẹ nhàng, cảm xúc, ít nhiều sẽ giúp cho mỗi người sống đẹp hơn, an nhiên hơn.

Sáng tác

Biển xanh, mây trắng

Màu áo xanh như lúa
Màu áo trắng như mây
Lúa mênh mang nỗi nhớ
Mây lững lờ đảo xa

Mỹ thuật

Họa sĩ Bùi Quang Lâm: Viết và vẽ để trả nợ ân tình

Hồi dịch Covid-19 chưa bùng phát, họa sĩ Bùi Quang Lâm cũng thường lui đến trụ sở Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật TPHCM (số 81 Trần Quốc Thảo) để “quần anh hội” cùng chiến hữu. Khi cuốn truyện ký Đất K xuất bản, nhiều chiến hữu của ông té ngửa, bởi ngoài tài vẽ tranh, thì ngón nghề viết văn của Bùi Quang Lâm cũng không tệ.