Mỹ phẩm “DNA cá hồi”: Không phải phép màu trẻ hóa

Loạn giá, mập mờ chất lượng

Mới đây, ghé một spa ở phường Tân Mỹ, TPHCM để chăm sóc da, chị Thu Thủy (48 tuổi) được nhân viên đắp mặt nạ và thực hiện lăn kim với sản phẩm giới thiệu là “tinh chất tế bào gốc DNA cá hồi” nhãn hiệu Doclab (nguồn gốc Hàn Quốc) với giá 1,2 triệu đồng/liệu trình.

Nhân viên cam kết, chỉ cần đi đủ 10 liệu trình, làn da chị Thủy sẽ “căng bóng tức thì”, “xóa sạch nhăn” và “trẻ ra từ 5 đến 10 tuổi”. Chị Thủy còn tiếp tục được chào mời mua bộ serum tế bào gốc (1,3 triệu đồng/bộ 5 chai) và kem dưỡng phục hồi tái tạo (990.000 đồng/tuýp) để gia tăng hiệu quả.

Mỹ phẩm gắn nhãn “DNA cá hồi” còn phủ sóng tràn ngập các sàn thương mại điện tử với đủ chủng loại, từ tinh chất, serum, kem dưỡng đến bột mặt nạ; giá cả cũng bất thường. Có những sản phẩm “tinh chất DNA cá hồi” chỉ 86.000 đồng/chai 35ml, hay bột mặt nạ “DNA cá hồi” chỉ 350.000 đồng/bịch 500g, bên ngoài bao bì chỉ ghi sơ sài vài dòng thông tin.

Trong khi đó, theo chia sẻ của một bác sĩ thuộc Hội Da liễu TPHCM, “tinh chất DNA cá hồi” đạt chuẩn và được cấp phép thường đóng gói theo dung tích ml, có giá từ vài triệu đến gần 10 triệu đồng/ml.

Bác sĩ CKI Hoàng Thị Thu Hương, khoa Da liễu - Thẩm mỹ da, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, cho biết, các sản phẩm làm đẹp gán nhãn “DNA cá hồi” trên thị trường thực chất chứa thành phần chính là PDRN (Polydeoxyribonucleotide). Đây là một hỗn hợp các đoạn DNA có trọng lượng phân tử thấp, thường được chiết xuất từ tinh trùng cá hồi với độ tinh khiết cao.

Trong da liễu, PDRN đang được ứng dụng để hỗ trợ phục hồi da sau thủ thuật, cải thiện chất lượng bề mặt da và giảm nhẹ các dấu hiệu lão hóa sớm.

Tuy nhiên, theo bác sĩ Hoàng Thị Thu Hương, phần lớn bằng chứng y khoa hiện nay mới chỉ ghi nhận tác dụng giảm viêm và hỗ trợ làm lành tổn thương của PDRN. Các dữ liệu chứng minh khả năng “trẻ hóa” hay “tái tạo da” vẫn còn rất hạn chế do các nghiên cứu chủ yếu thực hiện trên quy mô nhỏ và thời gian ngắn.

Các lời quảng cáo như “tái tạo tế bào gốc”, “thay mới hoàn toàn làn da” hay “đảo ngược lão hóa” hiện chưa có căn cứ khoa học vững chắc. PDRN chỉ đóng vai trò hỗ trợ tạo môi trường thuận lợi để da tự phục hồi, chứ không phải là thần dược có thể đảo ngược quá trình lão hóa tự nhiên.

Bác sĩ CKI Đào Trọng Nghĩa, Phòng khám da liễu thuộc khoa Tổng hợp, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, cho biết, gần đây ông gặp nhiều người bị viêm da tiếp xúc kích ứng, nổi mụn, phát ban sau khi thoa mỹ phẩm quảng cáo “DNA cá hồi”.

Thường gặp nhất là tình trạng da đỏ, rát, ngứa, bong vảy; sau đó có thể bùng phát mụn trứng cá hoặc viêm nang lông do nền sản phẩm bít, tắc hoặc thành phần không phù hợp. Có sản phẩm không rõ nguồn gốc, chứa corticoid không công bố, dễ tăng sắc tố sau viêm khiến việc điều trị kéo dài.

Các biến chứng do tiêm, cấy “DNA cá hồi” tại spa không phép tuy ít gặp hơn nhưng lại đáng lo ngại hơn. “Nếu kỹ thuật được thực hiện trong môi trường không đảm bảo, người thực hiện không có tay nghề, chị em dễ bị nhiễm trùng, đặc biệt nhiễm nontuberculous mycobacteria (NTM), là biến chứng nghiêm trọng.

Nếu sản phẩm bị pha trộn chất làm đầy, tạp chất hoặc tiêm sai lớp thì dẫn đến nốt cục, u hạt dị vật. Các biến chứng này phải điều trị kéo dài, có thể để lại sẹo, ảnh hưởng thẩm mỹ”, bác sĩ CKI Đào Trọng Nghĩa nói.

Nguy cơ pha trộn chất độc hại

Theo bác sĩ CKI Hoàng Thị Thu Hương, PDRN y khoa phải qua nhiều bước tinh chế nghiêm ngặt để loại bỏ protein cá hồi, mảnh tế bào, nội độc tố vi khuẩn và tạp chất sinh học gây phản ứng miễn dịch.

Đồng thời phải kiểm soát kích thước, độ tinh khiết DNA, giới hạn vi sinh; chế phẩm tiêm phải vô khuẩn. PDRN y khoa là chế phẩm sinh học tinh chế, không chỉ là “dịch chiết tinh trùng cá hồi” như quảng cáo.

Chất lượng PDRN khác biệt lớn tùy quy trình sản xuất. Sản phẩm không rõ nguồn gốc, kiểm soát kém có thể tồn dư protein, tạp chất, vi sinh vật, tăng nguy cơ kích ứng, quá mẫn cảm, nhiễm khuẩn.

“Da nhạy cảm, hàng rào da suy yếu hoặc đang viêm, nếu dùng PDRN kém chất lượng có thể bị đỏ, châm chích, nóng rát, nặng thêm có thể viêm. Với người bị mụn, có thể gây bít, tắc lỗ chân lông, sinh nhân mụn, kéo dài viêm.

Nếu sản phẩm nhiễm khuẩn, dùng trên da tổn thương có thể bùng phát mụn viêm hoặc nhiễm trùng thứ phát”, bác sĩ CKI Hoàng Thị Thu Hương khuyến cáo.

TS Huỳnh Khánh Duy, chuyên gia kỹ thuật hóa học và công nghệ thông tin (Huge LLC), cho biết, hiện nay, một số nhà sản xuất thay PDRN bằng nguyên liệu rẻ như chiết xuất nấm men, collagen thủy phân hoặc Sodium DNA chưa tinh chế, nhưng vẫn tiếp thị là “DNA cá hồi” để gắn mác cao cấp.

Để nhận diện PDRN đạt chuẩn y khoa, cần lưu ý: bao bì phải ghi rõ tên thành phần quốc tế INCI là Polydeoxyribonucleotide; phải có Giấy chứng nhận phân tích (CoA) chứng minh nồng độ, độ tinh khiết và nguồn gốc. Nên cẩn trọng với sản phẩm chỉ ghi “Salmon DNA extract” hoặc “Sodium DNA”, vì đa phần là chiết xuất thô, không đạt tiêu chuẩn tinh sạch y khoa và không phù hợp cho liệu trình tiêm cấy chuyên sâu.

“Người tiêu dùng cũng cần cảnh giác với sản phẩm hứa hẹn “căng bóng tức thì” vì nguy cơ pha trộn hóa chất độc hại. Trong đó, thường gặp là corticoid, làm da căng mịn nhanh nhưng lâu dài gây mỏng da, giãn mạch, rối loạn sắc tố và suy giảm miễn dịch tại chỗ.

Ngoài ra, còn có silicone và chất làm mềm, có thể gây bít, tắc lỗ chân lông; hương liệu mạnh gây viêm da tiếp xúc. Thậm chí sản phẩm trôi nổi có thể chứa kim loại nặng, gây độc tích lũy trong cơ thể”, TS Huỳnh Khánh Duy khuyến cáo.