Khổ vì mỹ phẩm “lành tính”
Đến Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM trong tình trạng hai bên má đỏ rát, xuất hiện nhiều mụn mủ nông và cảm giác châm chích dữ dội, Nguyễn Minh T. (22 tuổi, ngụ phường Bình Quới, TPHCM) không nghĩ làn da mình lại tổn thương nặng đến vậy.
Cô cho biết, trước đó da cô chỉ có vài mụn trứng cá nhỏ do thức khuya học bài. Khi lướt mạng xã hội, T. thấy bán “tinh dầu trị mụn thuần chay”, được quảng cáo ép lạnh nguyên chất 100% từ thảo mộc, không chứa bất kỳ hóa chất hay chất bảo quản nào.
Ảnh: HOA LÀI
“Người bán cam kết sản phẩm chay lành tính đến mức có thể nếm thử được, giúp gom cồi mụn cấp tốc mà không sợ dị ứng. Nghe đến hai chữ thuần chay, tôi hoàn toàn yên tâm. Tuy nhiên, chỉ sau 3 ngày thoa tinh dầu lên da, những vùng da mụn bắt đầu sưng tấy, ngứa ngáy rồi bùng phát thành từng mảng viêm đỏ rát”, T. chia sẻ.
TS-BS Trần Thiên Tài, Trưởng đơn nguyên Dị ứng - Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, chia sẻ, thực tế lâm sàng ghi nhận tỷ lệ người bệnh bị dị ứng và viêm da tiếp xúc do tự ý sử dụng mỹ phẩm xanh, thuần chay hay 100% thiên nhiên có xu hướng gia tăng.
TS-BS Ngô Minh Vinh, giảng viên bộ môn Da liễu, Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, thông tin thêm, qua quá trình thăm khám đã tiếp nhận nhiều trường hợp tổn thương da nặng nề vì đặt niềm tin vào nhiều dòng mỹ phẩm có gắn những cụm từ nghe lành tính như trên.
Nguyên nhân cốt lõi xuất phát từ tâm lý gắn liền khái niệm thiên nhiên với an toàn tuyệt đối. Tuy nhiên, dưới góc độ dị ứng - miễn dịch lâm sàng, TS-BS Trần Thiên Tài nhấn mạnh, bất kỳ thành phần nào, kể cả chiết xuất từ thực vật hay thảo mộc đều chứa các cấu trúc protein hoặc hợp chất hóa học có khả năng trở thành dị nguyên kích thích hệ miễn dịch.
Thậm chí, tinh dầu thiên nhiên, chiết xuất thô còn dễ gây kích ứng, nhạy cảm ánh sáng hơn do thành phần phức tạp và khó kiểm soát nồng độ. Nhiều người bệnh khi thấy da mẩn đỏ vẫn tiếp tục dùng vì tin rằng da đang... thải độc, dẫn đến tình trạng viêm da tiếp xúc bội nhiễm nghiêm trọng hơn khi đến khám.
Cách xử trí khi da bị kích ứng
Theo TS-BS Ngô Minh Vinh, Việt Nam cũng như nhiều nước trên thế giới, chưa có định nghĩa pháp lý thống nhất hoặc cơ quan quản lý nào cấp chứng nhận bắt buộc cho các khái niệm mỹ phẩm thuần chay, mỹ phẩm xanh. Nhãn dán như thuần chay (Vegan) phần lớn do các tổ chức độc lập (như PETA, The Vegan Society) cấp dựa trên tiêu chí nguồn gốc, không chứa thành phần động vật và không thử nghiệm trên động vật, chứ hoàn toàn không phải chứng nhận an toàn y khoa về khả năng chống dị ứng cho da.
Tương tự, mỹ phẩm xanh là thân thiện với môi trường trong toàn bộ vòng đời từ sản xuất đến bao bì. Do đó, một sản phẩm thuần chay hay xanh vẫn có thể chứa tinh dầu, chiết xuất thực vật gây kích ứng cho làn da nhạy cảm.
Khi xem bao bì và bảng thành phần (INCI) của các loại mỹ phẩm, người tiêu dùng nên ưu tiên những nhãn kiểm nghiệm lâm sàng có thuật ngữ sau:
Fragrance-free (không chứa hương liệu): Tiêu chí quan trọng hàng đầu vì hương liệu là tác nhân phổ biến nhất gây viêm da tiếp xúc dị ứng. Tránh nhầm với “Unscented” (có thể chứa chất hóa học che mùi).
Hypoallergenic (ít gây dị ứng): Công thức đã được tối giản các dị nguyên nguy cơ cao và thử nghiệm kích ứng trên diện rộng. Non-comedogenic (không gây bít tắc lỗ chân lông): Đã qua kiểm nghiệm không chứa các thành phần gây nhân mụn, đặc biệt cần thiết cho da dầu mụn.
Dermatologically Tested (đã kiểm nghiệm da liễu): Sản phẩm đã được thử nghiệm độ an toàn trực tiếp trên da người dưới sự giám sát của bác sĩ chuyên khoa.
TS-BS TRẦN THIÊN TÀI
“Nhiều dòng mỹ phẩm gắn nhãn 100% tự nhiên chứa lượng lớn tinh dầu từ vỏ cam, chanh, bưởi hay bergamot. Các chiết xuất thô này rất giàu hợp chất Limonene và Furanocoumarin. Khi thoa lên da rồi đi ra ngoài trời, các hợp chất này dưới tác động của tia UV trong ánh nắng sẽ xảy ra hiện tượng quang dị ứng. Làn da không chỉ bị kích ứng, bỏng rát cấp tính mà còn để lại các mảng sạm nám, tăng sắc tố sâu cực kỳ khó điều trị”, TS-BS Ngô Minh Vinh dẫn chứng.
Theo hướng dẫn của TS-BS Trần Thiên Tài, trong trường hợp người bệnh gặp phản ứng cấp tính (bỏng rát, ngứa đỏ, mụn mủ) do dùng mỹ phẩm, cần thực hiện ngay các bước xử trí ban đầu tại nhà. Đầu tiên, nên dùng nước sạch hoặc nước muối sinh lý (0,9%) rửa nhẹ nhàng để loại bỏ tối đa sản phẩm còn bám trên da. Tránh chà xát mạnh làm vỡ mụn mủ hay tổn thương hàng rào bảo vệ.
Ngưng ngay lập tức sản phẩm nghi ngờ và tất cả mỹ phẩm, kem dưỡng khác đang dùng trên vùng da đó. Có thể chườm mát bằng khăn sạch thấm nước mát để giảm cảm giác bỏng rát và sưng nề.
Người bệnh tuyệt đối không tự ý điều trị với kem hay bất cứ sản phẩm nào, kể cả chườm đá lạnh trực tiếp lên vết thương vì có thể làm nặng thêm tổn thương. Người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa dị ứng - miễn dịch lâm sàng hoặc da liễu để được thăm khám và điều trị kịp thời.
Đối với các nền da nhạy cảm hoặc đang tổn thương cấu trúc (mụn viêm nặng, nhiễm corticoid, vừa điều trị laser/ peel), hàng rào bảo vệ da đã suy giảm nghiêm trọng. Việc tiếp cận xu hướng mỹ phẩm xanh cần tuân thủ một số nguyên tắc.
Không sử dụng các sản phẩm gắn nhãn thuần chay hay thiên nhiên khi chưa có kiểm định lâm sàng. Chiết xuất thực vật phức tạp rất dễ bùng phát kích ứng trên nền da đang có vết thương hở. Ưu tiên chọn sản phẩm gắn nhãn dược mỹ phẩm, công thức tối giản, không cồn, không hương liệu, đã qua thử nghiệm lâm sàng chứng minh là dùng được cho da nhạy cảm, mẫn cảm.
Người dùng có thể thoa thử một lượng nhỏ ở vùng da trong cổ tay trong 48-72 giờ để theo dõi phản ứng. “Khi da đang bị tổn thương nặng, ưu tiên hàng đầu là phục hồi hàng rào bảo vệ da theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa, thay vì chạy theo xu hướng mỹ phẩm xanh qua quảng cáo”, TS-BS Trần Thiên Tài hướng dẫn.
