Ngày 23-10, tại Hội nghị khoa học y học dự phòng năm 2026, PGS-TS Hoàng Đình Cảnh, Viện trưởng Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, cho biết, nhiều bệnh ký sinh trùng vẫn lưu hành tại Việt Nam, nhất là ở những nơi điều kiện vệ sinh môi trường còn hạn chế, tập quán ăn uống và sinh hoạt làm tăng nguy cơ lây nhiễm.
Theo số liệu điều tra tại 28 tỉnh, thành giai đoạn 2021-2025, tỷ lệ nhiễm giun truyền qua đất, gồm giun đũa, giun tóc và giun móc là 9,2%. Tuyên Quang có tỷ lệ cao nhất với 33,1%, tiếp đến là Điện Biên 30,3% và Lai Châu 28,4%.
Bệnh sán lá gan lớn được ghi nhận tại 26/34 tỉnh, thành, với khoảng 10.000-12.000 ca mỗi năm. Bên cạnh đó, mỗi năm có khoảng 10.000 ca sán dây được điều trị. Ấu trùng sán lợn cũng là bệnh cần lưu ý do có thể gây biến chứng nghiêm trọng khi nang sán ký sinh ở não. Sán lá phổi chủ yếu được ghi nhận tại các tỉnh miền núi phía Bắc.
Đáng chú ý, giun rồng là bệnh mới nổi được ghi nhận tại miền Bắc. Theo số liệu giám sát của Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, từ tháng 4-2020 đến tháng 8-2026, Việt Nam ghi nhận 48 ca. Trong 41 trường hợp đầu tiên, người mắc là người dân tộc thiểu số, chiếm hơn 85%. Hiện cơ chế lây truyền vẫn đang được nghiên cứu.
PGS-TS Hoàng Đình Cảnh cho biết, nhiều bệnh giun sán đang hoặc từng lưu hành tại Việt Nam thuộc nhóm bệnh nhiệt đới bị lãng quên theo phân loại của Tổ chức Y tế thế giới. Nhóm bệnh này thường ảnh hưởng đến cộng đồng nghèo, nơi điều kiện vệ sinh còn hạn chế và người dân khó tiếp cận dịch vụ y tế. Bệnh có thể gây tổn thương kéo dài, tàn tật, ảnh hưởng đến sinh hoạt và khả năng lao động.
Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh cần chuyển từ tập trung khám, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe toàn diện từ sớm, từ xa và ngay tại cơ sở.
Theo Thứ trưởng, dữ liệu từ các chương trình khám sức khỏe cộng đồng cần được khai thác để đánh giá mô hình bệnh tật, cảnh báo nguy cơ, phát hiện sớm nhóm dân cư có nguy cơ và xây dựng kế hoạch can thiệp phù hợp. Ngành y tế cũng cần đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong đánh giá, dự báo nguy cơ bệnh tật, đồng thời phát huy vai trò của y học dự phòng và y tế cơ sở.
Thứ trưởng đề nghị Hội Y học dự phòng Việt Nam tăng cường nghiên cứu khoa học, ứng dụng dữ liệu và trí tuệ nhân tạo trong dự báo bệnh tật; phối hợp với các đơn vị liên quan nâng cao hiệu quả phòng bệnh, góp phần giảm gánh nặng bệnh tật và chi phí điều trị.
Với chủ đề “Vì sức khỏe cộng đồng trong kỷ nguyên mới”, Hội nghị khoa học y học dự phòng năm 2026, là dịp để các nhà khoa học, chuyên gia và cán bộ y tế chia sẻ kết quả nghiên cứu, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả phòng bệnh.
GS-TS Phan Trọng Lân, Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, Chủ tịch Hội Y học dự phòng Việt Nam, cho rằng, cần nâng cao hiệu quả công tác dự phòng trong bối cảnh hệ thống y tế thay đổi sau sáp nhập. Bên cạnh duy trì tiêm chủng, cần chú trọng phòng ngừa các yếu tố nguy cơ gây bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng, đồng thời ứng dụng công nghệ mới, phát triển vaccine phục vụ công tác dự phòng.
