Tranh chấp bản quyền liên quan đến bộ truyện tranh Thần đồng đất Việt: Tổn thất không của riêng ai

SGGP
Vụ án tranh chấp bản quyền liên quan đến bộ truyện tranh Thần đồng đất Việt vừa tạm khép lại với phán quyết từ TAND TPHCM: họa sĩ Lê Linh là tác giả duy nhất của hình tượng 4 nhân vật Trạng Tí, Sửu Ẹo, Dần Béo, Cả Mẹo; không thừa nhận bà Phan Thị Mỹ Hạnh là đồng tác giả vì không đúng với quy định của pháp luật; Công ty Phan Thị có quyền sở hữu đối với hình tượng của 4 nhân vật trên. 

Theo Điều 18 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, sửa đổi, bổ sung năm 2009, quyền tác giả đối với tác phẩm quy định bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản. Tại phiên phúc thẩm diễn ra vào ngày 3-9, hội đồng xét xử (HĐXX) cho rằng, quyền nhân thân thuộc về họa sĩ Lê Linh, còn quyền tài sản thuộc về Công ty Phan Thị. TAND TPHCM nhận định: “Công ty Phan Thị được quyền làm tác phẩm phái sinh nhưng không được sửa chữa tác phẩm gốc. Ông Lê Phong Linh là tác giả của tác phẩm có quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm”. 

Tranh chấp bản quyền liên quan đến bộ truyện tranh Thần đồng đất Việt: Tổn thất không của riêng ai ảnh 1 Họa sĩ Lê Linh và bà Phan Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc Công ty Phan Thị, tại TAND TPHCM
Kết quả này đang khiến công chúng băn khoăn. Ngay cả với họa sĩ Lê Linh, được cho là thắng kiện, cũng chỉ được công nhận là tác giả duy nhất, ngoài ra không có quyền gì thêm. Bất cứ tác động nào liên quan cũng sẽ gây ảnh hưởng đến quyền sở hữu của bị đơn. 
Công ty Phan Thị có lẽ là đối tượng chịu tổn thất lớn nhất. Một mặt phán quyết thừa nhận Công ty Phan Thị có quyền sở hữu, được phép làm tác phẩm phái sinh; nhưng mặt khác, TAND TPHCM lại cho rằng, Công ty Phan Thị không được sửa chữa, cắt xén hình thức thể hiện các nhân vật, hoặc xuyên tạc hình thức thể hiện này dưới bất cứ hình thức nào gây phương hại đến danh dự, uy tín của nguyên đơn. 

Rõ ràng Công ty Phan Thị sẽ chẳng thể làm được gì thêm từ tác phẩm mỹ thuật ứng dụng mà họa sĩ Lê Linh là tác giả. Trong khi đó, Phan Thị đã phải đầu tư rất nhiều về cơ sở vật chất, trang thiết bị, kỹ thuật, truyền thông… giúp bộ truyện Thần đồng đất Việt đến được với đông đảo bạn đọc, trở thành bộ truyện tranh Việt Nam hiếm hoi thành công tính đến hiện nay. Chưa kể, Công ty Phan Thị từng trả lương, thưởng cho họa sĩ Lê Linh trong thời gian anh làm việc tại đây. Trong một lần trả lời báo chí, họa sĩ Lê Linh cho biết, tính từ lúc làm việc cho đến ngày nghỉ, anh đã nhận được hơn 3 tỷ đồng từ bị đơn. 

HĐXX cho rằng, hình thức thể hiện các nhân vật Trạng Tí, Sửu Ẹo, Dần Béo, Cả Mẹo là các tác phẩm mỹ thuật ứng dụng, là loại hình tác phẩm được bảo hộ theo quy định tại Điểm i, Khoản 1 Điều 747 Bộ luật Dân sự năm 1995. Một khi được gọi là tác phẩm mỹ thuật ứng dụng thì tác phẩm đó phải có khả năng ứng dụng vào hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc thương mại dưới nhiều góc độ khác nhau. Tuy nhiên, với phán quyết trên, nguy cơ tác phẩm gốc sẽ phải “chết dí một chỗ”. Khi đó, thêm một đối tượng chịu tổn thất trong câu chuyện này, chính là công chúng. Không chỉ truyện mà những định dạng media (phương tiện truyền thông) khác như hoạt hình, phim; hay chuyển ngữ, xuất bản qua nước ngoài dường như cũng “hết cửa”? 

“Phán quyết cũng đã tuyên, Công ty Phan Thị hay Lê Linh là người chiến thắng thật ra cũng không quan trọng. Nhưng cộng đồng sáng tạo và nền công nghiệp không khói còn non trẻ của Việt Nam lại thua đau...”, luật sư Phan Vũ Tuấn nhận định.

Cũng theo nhận định của TAND TPHCM, căn cứ theo các giấy chứng nhận bản quyền tác giả, hình thức thể hiện 4 nhân vật chỉ được diễn hoạt ở một vài khía cạnh như: đằng trước, sau, bên trái, bên phải. Đây được xem là hình thức thể hiện gốc của tác phẩm. Có điều, với đặc thù của truyện tranh, ngoài phần lời còn có phần hình. Và quan trọng hơn, mỗi tập truyện là một câu chuyện với những tình huống khác nhau. Khi đó, tạo hình nhân vật với tính cách, hành động, cử chỉ… từ trang này sang trang khác, từ tập này sang tập khác không thể “chỉ được diễn hoạt ở một vài khía cạnh như đằng trước, sau, bên trái, bên phải” như TAND TPHCM nhận định. 

Theo Phó Chủ tịch Hội Sở hữu trí tuệ TPHCM - luật sư Phan Vũ Tuấn (thuộc Văn phòng Luật sư Phan Law Vietnam), phán quyết của TAND TPHCM đang khiến công chúng nhầm lẫn giữa khái niệm phái sinh và quyền bảo vệ sự toàn vẹn tác phẩm, tạo nên một nguy cơ tiềm tàng chưa từng có trong ngành công nghiệp sáng tạo, điều mà những người tham gia vụ án hoàn toàn thấu hiểu, nhưng lại lờ đi một cách khó đoán. Vì để bảo vệ tuyệt đối quyền của một chủ thể mà tước đoạt đi quyền của một chủ thể khác là điều không phù hợp, đi ngược lại với tinh thần của pháp luật về bảo vệ quyền tác giả của Công ước Berne và pháp luật Việt Nam. 

Tranh chấp trong vụ án này cũng là bài học cho nhiều công ty, đơn vị và cá nhân liên quan đến sở hữu trí tuệ. Theo luật sư Nguyễn Hoàng Trung Hiếu (Văn phòng Luật sư Hiếu và Cộng sự), trước khi hợp tác, chủ sở hữu và người lao động cần ký một thỏa thuận riêng. “Thỏa thuận này sẽ dành trong trường hợp bên chủ sở hữu có nhu cầu thay đổi một số chi tiết, được thay đổi bao nhiêu phần trăm để có thể tiếp tục khai thác tác phẩm. Ngược lại, tác giả được hưởng bao nhiêu phần trăm quyền lợi trong việc khai thác đó. Chính vì không có bản thỏa thuận như vậy nên tác phẩm bị “chết”, không được làm gì thêm giống như tranh chấp giữa họa sĩ Lê Linh và Công ty Phan Thị”, luật sư Hiếu bày tỏ.

HỒ SƠN

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Nếu anh không về

Nếu anh không về

“Nếu anh không về trong buổi chiều nay/ Em đừng buồn và âu lo quá nhé/ Nhớ đón con và động viên cha mẹ/ Bởi Tổ quốc cần, anh chẳng thể ngồi yên/ Bao nhiêu người cũng rất muốn đoàn viên/ Nhưng Covid đang tràn lan đất nước/ Anh không thể, nghĩ tình riêng mình được/ Khi các bạn anh, bạc tóc, hao gầy…”.

Phim

Âm nhạc

Thời của MV

Trước tình hình các chương trình giải trí, sân khấu ca nhạc tạm ngưng, dừng hoạt động vì dịch Covid-19, công chúng được khuyến cáo hạn chế ra khỏi nhà, không tụ tập đông người… thì các MV (video ca nhạc) chính là những món ăn tinh thần không thể thiếu. Trên YouTube, nhiều kênh theo dõi riêng của các nghệ sĩ vẫn ra mắt sản phẩm đều đặn hàng tuần.

Sân khấu

Nghệ sĩ sân khấu hát ủng hộ cuộc chiến chống dịch

Chỉ một thời gian ngắn, từ các phòng thu và tại gia đình, nhiều nghệ sĩ sân khấu đã thu âm, ghi hình, thực hiện các clip ngắn các tác phẩm ca cổ, tân cổ giao duyên quảng bá trên các trang mạng xã hội, YouTube, Facebook…

Sách và cuộc sống

Sáng tác

Nếu anh không về

Nếu anh không về trong buổi chiều nay

Em đừng buồn và âu lo quá nhé

Nhớ đón con và động viên cha mẹ

Bởi Tổ quốc cần, anh chẳng thể ngồi yên...

Mỹ thuật

Thi sáng tác tranh cổ động chào mừng Đại hội Đảng các cấp

Sở VH-TT TPHCM và Trung tâm Thông tin triển lãm TPHCM phát động cuộc thi sáng tác tranh cổ động chủ đề “Dưới cờ Đảng - Vững niềm tin”, chào mừng Đại hội Đảng các cấp, tiến tới Đại hội đại biểu Đảng bộ TPHCM lần thứ XI và Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng. 

ĐẠI HỘI ĐẢNG CÁC CẤP