Mạng lưới Phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam: Từ sáng kiến đến những dự án cụ thể

Mỗi hội chuyên ngành là một mắt xích

17 sáng kiến trải rộng từ kho dữ liệu văn hóa số, bản sao số di sản, phim trường số, nền tảng công nghệ điều khiển nghệ thuật biểu diễn đến âm nhạc, trò chơi điện tử, du lịch, ẩm thực, xuất bản và thời trang...

Theo Bộ VH-TT-DL, những sáng kiến này là các “bài toán mở”, mời doanh nghiệp, nhà đầu tư, nghệ sĩ, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo cùng tham gia giải đáp. Nó cũng gợi ra một câu hỏi thiết thực với đời sống văn hóa TPHCM: đội ngũ văn nghệ sĩ sẽ tham gia vào quá trình ấy như thế nào?

Thành phố hiện có 9 hội chuyên ngành thuộc Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật TPHCM, với lực lượng hội viên hoạt động trên nhiều lĩnh vực sáng tạo. Đây chính là nguồn nhân lực dồi dào, mạnh mẽ để ngành công nghiệp văn hóa của thành phố có điều kiện phát triển.

Chia sẻ về vấn đề này, NSND Trần Minh Ngọc cho rằng, văn nghệ sĩ thành phố từ lâu đã luôn trăn trở về đầu ra cho tác phẩm, nguồn lực sản xuất, bảo vệ bản quyền, khả năng tiếp cận công nghệ và cơ hội đưa giá trị văn hóa đến với công chúng rộng hơn. Mạng lưới Phát triển công nghiệp văn hóa đã mở ra kỳ vọng chuyển hóa những trăn trở trên thành các dự án, đối tác cụ thể cùng lộ trình triển khai rõ ràng.

PGS-TS Nguyễn Thị Mỹ Liêm, Hội Âm nhạc TPHCM, cho rằng, khái niệm “mạng lưới” cho thấy rõ sự gắn kết giữa các nguồn lực có sẵn. Ở đây, mỗi hội chuyên ngành có thể bắt đầu từ việc nhận diện nguồn lực và nhu cầu của chính lĩnh vực mình: tác phẩm nào có thể phát triển thành sản phẩm, tư liệu nào cần số hóa, kỹ năng nào cần bồi dưỡng, quyền tác giả nào cần được bảo vệ... Từ đó, các hội xây dựng danh mục dự án có khả năng hợp tác với doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và các nền tảng công nghệ.

Điển hình như Hội Nhà văn TPHCM có thể phát triển các tác phẩm văn học như truyện ngắn, tiểu thuyết, thơ, truyện thiếu nhi… thành những kịch bản văn học gắn kết với điện ảnh, sân khấu, trò chơi điện tử.

Trong số 17 sáng kiến mà Bộ VH-TT-DL nêu ra có “Tủ sách Công nghiệp văn hóa” hay “Ấn bản riêng - Tái bản theo nhu cầu”, chính là hướng đến mục tiêu trên. Và nếu những sáng kiến này thành hiện thực, đời sống văn học trong nước sẽ càng sôi động, hấp dẫn khi có thể kết nối tác giả, nhà xuất bản, người làm sách và bạn đọc ngay từ khâu lựa chọn nội dung.

Khi đó, tác phẩm được đầu tư theo những định dạng phù hợp sẽ có sức sống mạnh mẽ hơn trong khi việc bảo vệ quyền tác giả, quyền khai thác cũng được xác lập ngay từ đầu.

NSƯT Ca Lê Hồng đề xuất một kế hoạch về sự kết nối giữa Hội Sân khấu và Hội Nghệ sĩ múa TPHCM. Cả hai có thể cùng xây dựng, phát triển những chương trình có khả năng lưu diễn, kết hợp công nghệ, du lịch và không gian văn hóa địa phương.

Điều này góp phần phát huy thế mạnh trình diễn của các nghệ sĩ thuộc 2 hội chuyên ngành, đáp ứng những nhu cầu đa dạng của khán giả thuộc nhiều vùng miền, trong và ngoài nước. Đặc biệt là yêu cầu về biểu diễn phục vụ du lịch, ngành biểu diễn có nguồn lợi lớn nhưng lâu nay vẫn là điểm yếu trong nghệ thuật biểu diễn của TPHCM.

Ủng hộ ý kiến này, GS-TS Nguyễn Xuân Tiên đề xuất thêm việc Hội Mỹ thuật TPHCM và Hội Nhiếp ảnh TPHCM có thể cùng xây dựng nguồn tư liệu hình ảnh, phát triển thị trường tác phẩm, thiết kế và sản phẩm phái sinh từ di sản.

Cầu nối giữa người sáng tạo và nhà đầu tư

PGS-TS Phan Bích Hà đầy phấn khích khi nói về Mạng lưới Phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam cùng 17 sáng kiến của Bộ VH-TT-DL. Theo bà, điều quan trọng là thông qua mạng lưới, giới nghệ thuật nhìn thấy một hướng đi cụ thể để phát triển công nghiệp văn hóa.

“Ai cũng thấy cần kết nối những không có ai đứng ra kết nối được nên cứ mạnh ai nấy làm. Nay Hội Điện ảnh TPHCM có thể chủ động đứng ra kết nối các nhà biên kịch, đạo diễn, nhà sản xuất, diễn viên và đội ngũ kỹ thuật vào các dự án chung, có thể tham gia đóng góp ý kiến vào hệ thống sản xuất chương trình số…”, PGS-TS Phan Bích Hà cho biết.

Hội Âm nhạc TPHCM có thể tham gia xây dựng kho tác phẩm, tư liệu và thông tin quyền sử dụng âm nhạc; kết nối nhạc sĩ, nghệ sĩ biểu diễn với các dự án phim trường số, các nền tảng biểu diễn, hay như gần đây có chương trình sáng tác "Thanh âm Việt Nam" (do Bộ VH-TT-DL tổ chức), khuyến khích mọi người ghi lại âm thanh đời sống, chia sẻ ký ức âm nhạc...

Việc lưu trữ, cấp phép và phân phối tác phẩm minh bạch sẽ giúp người sáng tạo được ghi nhận, đồng thời cũng giúp đơn vị sản xuất tiếp cận nguồn âm nhạc Việt có chất lượng.

NSND TẠ MINH TÂM

Trong khi đó, NSƯT Hạnh Thúy lại tin rằng, khi đã có "con đường", đi đúng vào "quỹ đạo" thì mọi thứ sẽ dần vận hành tốt hơn. Trước mắt là TPHCM đang làm tốt việc tạo cơ hội cho các nhà làm phim trẻ, nhất là các nhân lực từ Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TPHCM. Đó chính là một tín hiệu đầy tích cực.

Trong khi đó, Hội Kiến trúc sư TPHCM đề xuất cách tổ chức không gian sáng tạo, thiết chế văn hóa và trải nghiệm đô thị gắn với đời sống cộng đồng. Điển hình như việc tận dụng sảnh tòa nhà Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật TPHCM (số 81 đường Trần Quốc Thảo, phường Xuân Hòa) thành không gian sinh hoạt nghệ thuật của 9 hội chuyên ngành; đồng thời biến nơi đây trở thành điểm hẹn văn hóa cuối tuần của người dân TPHCM.

Có một điểm quan trọng mà nhiều văn nghệ sĩ nhắc đến là bên cạnh vai trò tổ chức, các hội chuyên ngành còn có một vai trò khác, không kém phần quan trọng, đó là trở thành cầu nối giữa người sáng tạo và nhà đầu tư.

Nghệ sĩ vốn là những người sáng tạo, có tài năng, có tác phẩm nhưng thường thiếu năng lực, tài nguyên để phát huy tài năng, đưa tác phẩm ra thị trường; doanh nghiệp có vốn, có kinh nghiệm về quản trị, sản xuất, phân phối và thị trường.

Nếu có thể giúp hai bên gặp nhau ngay từ giai đoạn hình thành ý tưởng, tạo thuận lợi để xác định công chúng mục tiêu, hình thức sản phẩm, quyền khai thác và cách chia sẻ lợi ích… sẽ giúp tác phẩm văn hóa lan tỏa mạnh mẽ, nghệ sĩ có điều kiện tái sáng tạo, đời sống nghệ thuật thêm sôi động, vừa đóng góp vào đời sống tinh thần của người dân, vừa đóng góp cho sự phát triển chung của xã hội.

Bên cạnh đó, các hội cũng có thể tổ chức những nhóm dự án liên ngành thay vì hoạt động riêng lẻ theo từng chuyên môn. Chẳng hạn, một câu chuyện lịch sử có thể bắt đầu từ nghiên cứu văn học, được phát triển thành kịch bản, âm nhạc, thiết kế hình ảnh, phim hoặc trò chơi, rồi kết nối với du lịch và xuất bản. Khi các hội phối hợp, chất liệu văn hóa có thêm cơ hội đi qua nhiều định dạng mà vẫn giữ được độ tin cậy và chiều sâu.

Để mạng lưới vận hành hiệu quả, mỗi sáng kiến nên gắn với sản phẩm đầu ra, đơn vị phụ trách, đối tác, thời hạn và phương thức đánh giá. Nhà nước tạo điều kiện, kết nối nguồn lực và hoàn thiện cơ chế; doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất, công nghệ và phân phối; các hội chuyên ngành huy động đội ngũ sáng tạo, cung cấp chuyên môn và góp phần bảo đảm chất lượng nội dung.

Và cuối cùng, thành công sẽ được đánh giá qua tác phẩm có công chúng, sản phẩm có thị trường, người sáng tạo có thu nhập và cộng đồng được hưởng lợi.