Triển khai giảng dạy AI đại trà ở các trường học: Cẩn trọng và linh hoạt

Sau giai đoạn thí điểm, từ năm học 2026-2027, Bộ GD-ĐT đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào dạy đại trà tại các cơ sở giáo dục trên cả nước với thời lượng 12 tiết/năm, cùng các yêu cầu riêng ở từng cấp học. Khung nội dung này tạo cơ sở để các nhà trường triển khai thống nhất hơn, song việc giáo dục AI từ bậc tiểu học cũng đặt ra yêu cầu thận trọng, linh hoạt về cách thức tổ chức, đạo đức trong sử dụng AI, hạ tầng và năng lực của đội ngũ giáo viên.

Đổi thay từ những lớp học

Trong tiết học môn Tự nhiên và Xã hội với chủ đề gia đình của lớp 2/1, Trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm (phường Sài Gòn, TPHCM), thay cho cách giáo viên hỏi - học sinh trả lời, trên màn hình lớn xuất hiện nhân vật hoạt hình 3D cùng mã QR. Học sinh thực hiện thao tác chạm, kéo trên thiết bị thông minh, nối các thẻ từ chỉ nghề nghiệp như bộ đội, công nhân, nông dân... với hình ảnh minh họa phù hợp.

Giáo viên tiếp tục dẫn dắt học sinh vào phần trao đổi: “Nếu có AI giúp đỡ, con người có cần làm việc nữa không? AI có biết hôm nay từng học sinh trong lớp đang vui hay buồn không?”. Qua thảo luận, học sinh nhận ra AI có thể hỗ trợ con người làm việc nhanh hơn, tiết kiệm thời gian, nhưng không có cảm xúc, sự yêu thương và khả năng ra quyết định như con người.

Ở một lớp học khác, tiết ôn tập Hóa học của lớp 9A1, Trường THCS Trần Văn Ơn (phường Tân Định, TPHCM) trở thành buổi trải nghiệm công nghệ gắn với một bài toán thực tế. Giáo viên giao nhiệm vụ để học sinh sử dụng công cụ AI viết mã, tạo ứng dụng cân bằng phương trình hóa học. Thử thách được nâng lên khi học sinh dùng ứng dụng để cân bằng một phương trình mà phản ứng thực tế không thể xảy ra. Trái với dự đoán, các ứng dụng vẫn đưa ra kết quả mà không nhận diện được điểm bất hợp lý.

Từ kiến thức Hóa học đã học và sự gợi mở của giáo viên, học sinh tự bắt lỗi AI và nhận ra bản chất của phản ứng không xảy ra. Các em sau đó được giao tiếp tục cải tiến câu lệnh và ứng dụng để có thể nhận diện phản ứng, giải thích nguyên nhân, phát hiện và sửa lỗi. Tiết học khép lại với thông điệp: AI không phải là công cụ vạn năng; người sử dụng cần giữ tư duy phản biện, kiểm tra độ chính xác của thông tin và biết điều chỉnh câu lệnh phù hợp.

Cô Đặng Thị Mỹ Hạnh, Tổ phó chuyên môn Tổ Khoa học Tự nhiên, Trường THCS Trần Văn Ơn, cho rằng, khi triển khai giáo dục AI, giáo viên cần đặt học sinh vào những tình huống cụ thể như giải quyết bài tập, xử lý vấn đề thực tế, tìm kiếm thông tin hoặc đối chiếu, kiểm chứng kiến thức đã học.

“Điều quan trọng là hướng dẫn các em khai thác AI hiệu quả nhưng không phụ thuộc hoặc dựa dẫm hoàn toàn vào công nghệ”, cô Đặng Thị Mỹ Hạnh nói.

Những cách tiếp cận tương tự đang được nhiều trường học tại TPHCM triển khai. Từ thực tiễn giảng dạy, thầy Trần Quốc Long Xuyên, Tổ trưởng chuyên môn khối 4, Trường Tiểu học Trần Hưng Đạo (phường Cầu Ông Lãnh), nhận xét, việc đưa AI vào nhà trường xuất phát từ chính nhu cầu thực tế. Dù có được học ở trường hay không, nhiều học sinh vẫn thường xuyên tiếp xúc với AI trong cuộc sống. Do vậy, nếu thiếu sự định hướng của nhà trường và giáo viên, các em dễ sử dụng AI một cách tự phát, thiếu kỹ năng kiểm chứng và nhận biết giới hạn của công nghệ.

Việc triển khai giáo dục AI rộng rãi từ năm học 2026-2027 cũng đặt ra nhiều thách thức. Theo ông Nguyễn Bảo Quốc, Phó Giám đốc Sở GD-ĐT TPHCM, các cơ sở giáo dục được chủ động huy động, phối hợp các nguồn lực phù hợp; khuyến khích hợp tác với viện nghiên cứu, cơ sở giáo dục đại học, doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân để hỗ trợ chuyên môn, học liệu, hoạt động trải nghiệm, nhưng không để hoạt động hợp tác thay thế vai trò chuyên môn của nhà trường.

Học liệu và công cụ sử dụng phải được rà soát về tính khoa học, sư phạm, bản quyền, khả năng tiếp cận, chính sách dữ liệu và thường xuyên cập nhật khi có thay đổi. Đối với những cơ sở giáo dục còn hạn chế về hạ tầng, học liệu dùng chung cần có phiên bản có thể sử dụng ngoại tuyến hoặc in ấn.

Thách thức về hạ tầng và đội ngũ giáo viên

Cô Đỗ Ngọc Chi, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm (phường Sài Gòn, TPHCM), đánh giá, thay vì “mạnh ai nấy làm”, khung nội dung của Bộ GD-ĐT đã tạo hành lang pháp lý, giúp các nhà trường mạnh dạn và chủ động hơn trong việc đưa AI vào môi trường học đường. Khi giáo viên thấy AI có thể hỗ trợ bài giảng sinh động, hiệu quả hơn; học sinh hứng thú hơn; phụ huynh hiểu công nghệ là công cụ hỗ trợ chứ không thay thế vai trò của người thầy, việc triển khai sẽ nhận được sự đồng thuận cao hơn.

“Các cơ sở giáo dục có thể vận dụng linh hoạt theo điều kiện thực tế. Một giải pháp là tận dụng những thiết bị thông minh sẵn có như điện thoại của giáo viên trong tổ khối, kết hợp với sự phối hợp, hỗ trợ từ phụ huynh. Qua đó, các giờ học AI vẫn có thể tổ chức phù hợp với điều kiện của từng trường, bảo đảm tính tương tác và hiệu quả”, cô Đỗ Ngọc Chi nêu.

Là một trong những trường phổ thông sớm triển khai giảng dạy AI, thầy Hồ Tấn Minh, Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong (phường Chợ Quán, TPHCM), cho rằng để tháo gỡ khó khăn trong quá trình triển khai, các trường cần được chủ động hợp tác với trường đại học, viện nghiên cứu, huy động giảng viên, kỹ sư AI tham gia hỗ trợ giảng dạy, giúp học sinh tiếp cận kiến thức chuẩn mực và có thêm định hướng nghề nghiệp.

“Thành phố và các ban ngành cần quan tâm đầu tư mạnh hơn cho hạ tầng CNTT trong nhà trường. Việc đầu tư không chỉ dừng ở máy tính mà cần bao gồm phần mềm, hạ tầng mạng, đường truyền và các điều kiện cần thiết để vận hành các ứng dụng AI hiệu quả, an toàn”, thầy Hồ Tấn Minh đề xuất.