Trưng mua, trưng dụng tài sản phải bảo đảm quyền lợi người dân, doanh nghiệp

Làm rõ thẩm quyền trưng dụng trong tình huống cấp bách

Trước đó, trình bày tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) thu hẹp phạm vi tài sản được trưng mua, tập trung vào những loại thực sự cần chuyển quyền sở hữu cho Nhà nước như thuốc, vaccine, vật tư y tế, lương thực, thực phẩm, xăng dầu, hóa chất, nguyên liệu, nhiên liệu... Việc trưng mua, trưng dụng chỉ được thực hiện trong các trường hợp luật định như chiến tranh, tình trạng khẩn cấp, thiên tai, thảm họa, dịch bệnh và khi thật sự cần thiết, các biện pháp huy động khác không đáp ứng được yêu cầu.

Thảo luận tại tổ về dự án luật này, ĐB Vũ Văn Tiến (Hải Phòng) nhận định, không phải lúc nào Nhà nước cũng cần đến biện pháp trưng mua, trưng dụng tài sản. Tuy nhiên, luật lại có ý nghĩa vào những thời điểm đặc biệt, như thiên tai, mưa lũ hay dịch bệnh bùng phát, gây ra hậu quả nặng nề, ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe của nhân dân. Trong bối cảnh hiện nay, thiên tai, dịch bệnh ngày càng khó lường, những loại tài sản cần huy động cũng đa dạng hơn, vì vậy, phải bảo đảm việc huy động tài sản được thực hiện hợp lý, không gây ra những xáo trộn, thiệt hại không đáng có cho người dân và doanh nghiệp.

ĐB Tiến dẫn chứng ngay trong đại dịch Covid-19 đã có hàng trăm trường học được trưng dụng làm khu cách ly, bệnh viện dã chiến. Đến khi chuẩn bị đón học sinh trở lại, có nơi trường lớp chưa được bàn giao, còn phải sửa chữa, khử khuẩn. Do đó, ĐB đề nghị quy định rõ trách nhiệm khắc phục ảnh hưởng, khôi phục hoạt động thiết yếu ngay khi điều kiện cho phép.

Từ thực tế trong đại dịch Covid-19 ở TPHCM (đã tổ chức sử dụng 33 khu đất, nhà xưởng, trường học làm bệnh viện dã chiến với quy mô tiếp nhận là 27.000 người...), ĐB Nguyễn Thành Trung (TPHCM) cho rằng, khối lượng tài sản cần huy động trong tình huống khẩn cấp là rất lớn. Hiệu quả của thực hiện nhiệm vụ này phụ thuộc vào khả năng quyết định kịp thời, phối hợp chặt chẽ và chịu trách nhiệm rõ ràng ngay tại nơi xảy ra tình huống. Do đó, ĐB Nguyễn Thành Trung cho rằng, cần quy định cụ thể thẩm quyền trưng dụng tài sản của người chỉ huy quân sự trong những trường hợp thật sự cấp bách.

Bảo vệ bí mật kinh doanh khi trưng dụng tài sản

Cũng theo ĐB Nguyễn Thành Trung, trong chiến tranh hoặc trong tình trạng khẩn cấp về quốc phòng, giao thông, thông tin liên lạc có thể bị chia cắt; việc cứu chữa người bị thương, sơ tán người dân và bảo đảm nhiệm vụ quốc phòng vẫn phải tiến hành ngay. Nếu mọi nhu cầu trưng dụng tại chỗ đều phải chờ xin ý kiến qua nhiều cấp thì có thể bỏ lỡ thời điểm xử lý hiệu quả nhất.

ĐB Nguyễn Thành Trung cho rằng dự thảo cần quy định rõ trường hợp áp dụng, cấp chỉ huy có thẩm quyền, loại tài sản và phạm vi được trưng dụng. Bên cạnh đó, xác định trách nhiệm lập hồ sơ, báo cáo, hoàn trả, bồi thường theo quy định. Quy định chặt chẽ như vậy giúp người chỉ huy trong tình trạng khẩn cấp có cơ sở pháp lý để hành động kịp thời, đồng thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp và kiểm soát việc thực hiện thẩm quyền.

ĐB Hoàng Văn Nghĩa (Quảng Ngãi) đề nghị khẳng định quy định luật này là luật gốc duy nhất về điều kiện, giá bồi thường và hoàn trả. Việc dẫn chiếu quy định "theo luật khác" dễ làm phân tán thẩm quyền và tạo rủi ro pháp lý lớn cho người có tài sản được trưng mua, trưng dụng.