Điều đáng lo không chỉ nằm ở một vụ việc nghiêm trọng, mà còn ở nguy cơ những lời cảnh báo sẽ lặp lại, trong khi các biện pháp phòng ngừa và bảo vệ giáo viên, học sinh chưa tạo được chuyển biến thực chất.

Muốn khôi phục kỷ cương học đường, không thể chỉ dừng ở lên án hay yêu cầu chung chung; phải xác định rõ trách nhiệm, xử lý nghiêm minh và thực hiện những giải pháp cụ thể, có thể kiểm chứng bằng kết quả.

Bảo vệ người thầy, giữ nghiêm kỷ cương

Trước hết, giáo viên bị hành hung phải được chăm sóc y tế, hỗ trợ tâm lý, bảo đảm quyền lợi hợp pháp và tạo điều kiện phục hồi. Không thể vì thành tích hay danh tiếng của nhà trường mà gây sức ép buộc người bị hại im lặng, sớm tha thứ hoặc hòa giải khi sự việc chưa được làm rõ.

Đối với học sinh vi phạm, phải xác minh khách quan, đánh giá đúng tính chất và hậu quả hành vi, bảo đảm quyền của các bên và xử lý tương xứng. Tuổi đời, hoàn cảnh gia đình hay khó khăn tâm lý có thể là những yếu tố cần xem xét để lựa chọn biện pháp giáo dục phù hợp, nhưng không thể trở thành lý do mặc nhiên xóa bỏ trách nhiệm.

Giáo dục và kỷ luật không đối lập nhau. Khoan dung không có nghĩa là dung túng; nghiêm khắc không đồng nghĩa với làm nhục. Một học sinh cần có cơ hội sửa sai, nhưng cũng phải hiểu rằng hành vi xâm phạm sức khỏe, danh dự và nhân phẩm người khác sẽ dẫn đến những hậu quả cụ thể.

Nếu hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật, cơ quan có thẩm quyền phải xem xét theo quy định, kể cả những quy định riêng đối với người chưa thành niên. Nhà trường không được lấy lý do đây là chuyện nội bộ để né tránh trách nhiệm pháp lý khi có căn cứ xử lý.

Không thể chỉ yêu cầu giáo viên tự xoay xở

Giáo viên không thể vừa giảng dạy, vừa quản lý lớp học, vừa tự mình xử lý mọi tình huống căng thẳng mà không có cơ chế hỗ trợ. Mỗi trường cần có quy trình rõ ràng để tiếp nhận phản ánh, nhận diện nguy cơ, can thiệp khi xung đột leo thang và phối hợp với gia đình, cơ sở y tế hoặc cơ quan chức năng khi cần thiết.

Sau mỗi vụ việc nghiêm trọng, cần rà soát hồ sơ để xác định những dấu hiệu cảnh báo đã xuất hiện hay chưa, phản ánh trước đó có được tiếp nhận không, người có trách nhiệm đã xử lý đúng quy trình chưa và khâu nào cần khắc phục. Việc xem xét trách nhiệm phải dựa trên chứng cứ, không đổ lỗi mặc nhiên cho giáo viên hoặc nhà trường, nhưng cũng không bỏ qua thiếu sót quản lý đã được xác định.

Công tác tư vấn tâm lý học đường cần được tổ chức thực chất, có người phụ trách, có quy trình tiếp nhận và theo dõi. Giáo viên cũng cần được bồi dưỡng kỹ năng quản lý lớp học, giải quyết xung đột và ứng phó với hành vi đe dọa. Đặc biệt, phải bảo đảm để giáo viên báo cáo nguy cơ mà không sợ bị quy trách nhiệm chỉ vì đã lên tiếng.

Muốn học sinh tôn trọng - nhà trường phải tự chấn chỉnh

Bàn về bạo lực học đường mà chỉ yêu cầu học sinh ngoan hơn, phụ huynh quan tâm hơn và giáo viên kiên nhẫn hơn là chưa đủ. Nhà trường cũng phải nghiêm túc nhìn lại những bất cập trong hoạt động của chính mình.

Trước hết, cần kiểm tra và chấn chỉnh tình trạng dạy thêm, học thêm trái quy định, nhất là những biểu hiện gây sức ép khiến học sinh cảm thấy phải học thêm với chính giáo viên của mình mới được đối xử thuận lợi. Mọi dấu hiệu trù dập, phân biệt đối xử với học sinh không học thêm phải được tiếp nhận, xác minh và xử lý công bằng. Đồng thời, cần có kênh phản ánh bảo mật để học sinh, phụ huynh có thể lên tiếng mà không lo bị gây bất lợi.

Không nên quy mọi hoạt động dạy thêm đều là sai trái. Vấn đề là phải phân biệt rõ hoạt động hợp pháp, tự nguyện với việc lợi dụng vị thế nghề nghiệp để tạo áp lực hoặc trục lợi. Muốn chấn chỉnh bền vững, ngoài thanh tra và xử lý vi phạm, cần cải thiện chế độ tiền lương, thu nhập và điều kiện làm việc để giáo viên có thể sống bằng nghề dạy học, không bị đẩy vào sự lệ thuộc quá mức vào nguồn thu từ dạy thêm.

Nhà nước cũng cần bảo đảm kinh phí hoạt động cần thiết cho các trường công lập theo quy định, công khai các khoản thu, chi và tăng cường kiểm tra. Không để những khoản đóng góp thiếu minh bạch hoặc các khoản thu không đúng quy định trở thành gánh nặng cho phụ huynh.

Kỷ luật học sinh: Nhân văn nhưng không buông lỏng

Thông tư 19/2025/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo về khen thưởng và kỷ luật học sinh, có hiệu lực từ ngày 31/10/2025, đã đặt ra những hình thức kỷ luật theo hướng giáo dục, nhân văn, vì sự tiến bộ của học sinh. Theo quy định, đối với học sinh trung học, các biện pháp kỷ luật gồm nhắc nhở, phê bình và yêu cầu viết bản tự kiểm điểm; đồng thời có những hoạt động hỗ trợ khắc phục hành vi vi phạm.

Một số ý kiến lo ngại rằng khi hình thức kỷ luật cao nhất trong nhà trường chỉ dừng ở bản tự kiểm điểm, giáo viên sẽ bị hạn chế công cụ duy trì kỷ cương, còn học sinh vi phạm nghiêm trọng không đủ sức răn đe. Đây là băn khoăn cần được lắng nghe và đánh giá bằng thực tiễn, thay vì vội vàng bác bỏ hoặc đồng tình tuyệt đối.

Cần nhìn nhận công bằng rằng hạn chế những hình thức kỷ luật mang tính bạo lực, xúc phạm nhân phẩm học sinh là cần thiết. Bắt học sinh đứng trước lớp để chịu sự chú ý, chế giễu của bạn bè, chẳng hạn, có thể gây tổn thương tâm lý và phản tác dụng. Đặc biệt ở tuổi vị thành niên, cảm giác bị hạ thấp danh dự trước bạn bè có thể làm gia tăng sự chống đối thay vì giúp các em nhận ra lỗi lầm.

Điều cần làm không phải là quay lại những hình thức trừng phạt nặng nề, mà là xây dựng cơ chế xử lý có hiệu lực thực tế: phân loại vi phạm rõ ràng; áp dụng biện pháp tương xứng; yêu cầu khắc phục hậu quả phù hợp; phối hợp với gia đình; tư vấn, theo dõi những trường hợp có nguy cơ tái phạm; đồng thời bảo đảm giáo viên có thể yêu cầu ban giám hiệu hỗ trợ khi tình huống vượt quá thẩm quyền.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cần tổ chức đánh giá việc thực hiện Thông tư 19 trên cơ sở phản ánh từ giáo viên, học sinh, phụ huynh và các cơ sở giáo dục. Nếu thực tiễn cho thấy có khoảng trống trong xử lý những vi phạm nghiêm trọng, cần hướng dẫn bổ sung hoặc điều chỉnh quy định theo đúng thẩm quyền và trình tự pháp luật. Mọi điều chỉnh phải bảo đảm hai yêu cầu song hành: bảo vệ nhân phẩm học sinh và bảo vệ quyền, sự an toàn của giáo viên.

Chính phủ và ngành giáo dục cần bắt đầu từ đâu?

Thứ nhất, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần rà soát quy trình bảo đảm an toàn trường học, hướng dẫn thống nhất cách tiếp nhận, xử lý và báo cáo các vụ việc bạo lực; đồng thời đánh giá tính khả thi của các quy định về kỷ luật học sinh.

Thứ hai, các sở giáo dục và đào tạo, chính quyền địa phương và hiệu trưởng phải chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện, kiểm tra việc chấp hành quy định về dạy thêm, học thêm, các khoản thu, công tác tư vấn tâm lý và xử lý phản ánh. Những vi phạm đã được xác minh phải có kết luận, biện pháp khắc phục và trách nhiệm cụ thể.

Thứ ba, cần xây dựng lộ trình cải thiện thu nhập, điều kiện làm việc của giáo viên, bảo đảm kinh phí hoạt động thiết yếu cho nhà trường và từng bước giảm các khoản chi học tập không cần thiết của gia đình. Những chính sách này phải đi cùng công khai ngân sách, giám sát và đánh giá kết quả.

Thứ tư, cần thiết lập cơ chế theo dõi hiệu quả bằng những chỉ số thực chất: thời gian xử lý phản ánh; mức độ hỗ trợ người bị hại; tỷ lệ vụ việc được xác minh và khắc phục; tình trạng tái phạm; mức độ an toàn mà giáo viên và học sinh cảm nhận được. Số vụ việc được báo cáo tăng chưa chắc đồng nghĩa với bạo lực gia tăng, bởi đó cũng có thể là dấu hiệu người dân tin tưởng hơn vào cơ chế phản ánh.

Thứ năm, gia đình phải đồng hành với nhà trường, không bao che cho hành vi sai trái của con. Học sinh có quyền phản ánh những điều chưa phù hợp, nhưng quyền phản ánh không đồng nghĩa với quyền xúc phạm, đe dọa hay hành hung người khác. Giáo viên có trách nhiệm nghề nghiệp, nhưng không thể bị bỏ mặc trước nguy cơ bạo lực. Mỗi chủ thể phải thực hiện đúng trách nhiệm của mình.

Bạo lực học đường không thể được ngăn chặn chỉ bằng những khẩu hiệu về đạo đức hay những đợt tuyên truyền sau mỗi sự cố. Điều quan trọng là biến nhận thức thành quy trình, biến quy trình thành hành động và biến hành động thành kết quả có thể kiểm chứng.

Một nền giáo dục đáng tin cậy phải là nơi giáo viên được bảo vệ khi làm đúng trách nhiệm, học sinh được đối xử công bằng và được giáo dục để biết chịu trách nhiệm, phụ huynh tin tưởng vào sự minh bạch, còn cơ quan quản lý sẵn sàng nhận diện và sửa chữa những bất cập thuộc phạm vi trách nhiệm của mình.

Đó mới là cách thiết thực để ngăn chặn bạo lực học đường: không chỉ xử lý một vụ việc đã xảy ra, mà phải làm cho những vụ việc tương tự khó có cơ hội xảy ra lần nữa.