Sáng 24-9 tại Hà Nội, Cục Dân số (Bộ Y tế) tổ chức lễ mít tinh hưởng ứng Ngày Tránh thai Thế giới 26-9, với chủ đề “Hãy chủ động sử dụng biện pháp tránh thai phù hợp để nâng cao chất lượng dân số”.
Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh, Việt Nam đã chuyển từ mục tiêu giảm sinh sang duy trì mức sinh thay thế khi tổng tỷ suất sinh xuống dưới 2,1 con/phụ nữ. Tuy nhiên, tránh thai vẫn cần thiết để mỗi người, mỗi cặp vợ chồng chủ động thời điểm sinh con, khoảng cách giữa các lần sinh và chuẩn bị tốt điều kiện chăm sóc con.
Mức sinh thấp, vẫn cần chủ động tránh thai
Theo Thứ trưởng, Việt Nam trước đây đã thực hiện hiệu quả các biện pháp kế hoạch hóa gia đình, đưa mức sinh giảm về mức sinh thay thế. Những năm gần đây, mức sinh tiếp tục giảm xuống dưới mức thay thế. Tổng tỷ suất sinh năm 2025 đạt 1,93 con/phụ nữ, trong khi mức sinh thay thế là khoảng 2,1 con/phụ nữ.
Trong khi đó, Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh. Điều này đặt ra yêu cầu chuyển trọng tâm từ dân số - kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển.
“Chúng ta vẫn phải tiếp tục thực hiện các biện pháp tránh thai, nhưng tránh thai ở đây là để nâng cao chất lượng dân số chứ không phải để giảm sinh”, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nói.
Theo ông, kế hoạch hóa gia đình hiện không đơn thuần là tránh thai mà giúp mỗi cá nhân, cặp vợ chồng chủ động quyết định số con, thời điểm sinh và khoảng cách giữa các lần sinh, trên cơ sở được cung cấp thông tin, tư vấn và tiếp cận các biện pháp tránh thai an toàn, hiệu quả, phù hợp.
Việc chủ động khoảng cách giữa các lần sinh có ý nghĩa đối với sức khỏe người mẹ, sự phát triển của thai nhi và điều kiện chăm sóc trẻ.
Sau khi sinh, người phụ nữ cần thời gian để cơ thể hồi phục trước khi mang thai lần tiếp theo. Khoảng thời gian này cũng giúp gia đình chuẩn bị về tâm lý, kinh tế và các điều kiện chăm sóc con.
Ông Đỗ Xuân Tuyên cho rằng cần quan tâm nhu cầu tiếp cận thông tin, biện pháp tránh thai của thanh niên, người chưa kết hôn. Người trẻ cần được trang bị kiến thức sức khỏe sinh sản để phòng mang thai ngoài ý muốn, chủ động kết hôn, sinh và chăm sóc con.
Mang thai ở tuổi vị thành niên vẫn đáng lo
Theo Bộ Y tế, nhu cầu chưa được đáp ứng về kế hoạch hóa gia đình tại Việt Nam có xu hướng tăng và ở mức cao, đặc biệt ở nhóm phụ nữ chưa kết hôn. Đây là một trong những yếu tố có thể làm gia tăng mang thai ngoài ý muốn và phá thai.
Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cho biết, mang thai, sinh con ở tuổi vị thành niên, nhất là tại Tây Nguyên và Trung du và miền núi phía Bắc, vẫn ở mức cao. Tảo hôn trong đồng bào dân tộc thiểu số đã giảm nhưng còn phổ biến ở một số nhóm; tỷ lệ sinh con ở phụ nữ 15-19 tuổi cao gấp 3 lần mức chung cả nước.
Mang thai sớm có thể ảnh hưởng sức khỏe, việc học và cơ hội việc làm; phá thai không an toàn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng, ảnh hưởng sức khỏe sinh sản.
Trên thế giới, giai đoạn 2015-2019, mỗi năm có khoảng 121 triệu ca mang thai ngoài ý muốn; 61% kết thúc bằng phá thai, trong đó khoảng 45% không an toàn.
Bộ Y tế đề nghị các địa phương tiếp tục củng cố, nâng cao chất lượng dịch vụ kế hoạch hóa gia đình, tạo điều kiện để người dân lựa chọn biện pháp tránh thai phù hợp với nhu cầu, điều kiện và sức khỏe.
Các nhóm cần được ưu tiên gồm người chưa thành niên, người lao động tại khu công nghiệp, người dân vùng dân tộc thiểu số, miền núi, vùng sâu, vùng xa và các đối tượng chính sách.
Lãnh đạo Bộ Y tế cho rằng, kế hoạch hóa gia đình hiện nay không còn đơn thuần nhằm giảm sinh mà đặt trong tổng thể dân số và phát triển, hướng tới việc mỗi người chủ động quyết định sinh con, bảo đảm sức khỏe mẹ, trẻ em và nâng cao chất lượng dân số.
