Từ khán giả đến người đồng sáng tạo
Đặng Thanh Hào (33 tuổi, ngụ phường Tăng Nhơn Phú, TPHCM) tự nhận mình là fan trung thành của chương trình Anh trai vượt ngàn chông gai. Thanh Hào đã dự 10 đêm concert của chương trình từ năm 2024 đến nay và đã mua vé 2 đêm diễn sắp tới (ngày 5 và 6-12).
Hào chia sẻ, trung bình chi phí mỗi lần dự concert tại Hà Nội khoảng 15-18 triệu đồng, gồm vé xem concert, máy bay, khách sạn, ăn uống, di chuyển… trong 2-3 ngày.
“Tôi luôn đánh giá rất cao các concert Anh trai vượt ngàn chông gai với tiết mục biểu diễn hoành tráng, âm nhạc hấp dẫn, sân khấu trình diễn choáng ngợp với ánh sáng, pháo hoa, sự gần gũi của nghệ sĩ với người hâm mộ… Tuy nhiên, quan trọng nhất với tôi là được hòa chung với người có cùng đam mê, sở thích, có khi đến hơn 50.000 người, đó là điều không thể tìm thấy ở nơi nào khác”, Đặng Thanh Hào chia sẻ.
Chị Mai Phương (42 tuổi, quê Phú Thọ, kinh doanh mỹ phẩm tại TPHCM) lại là fan của nghệ sĩ Soobin Hoàng Sơn. Từ khi gia nhập Kingdom (fandom của Soobin), hầu hết các đêm diễn có sự tham gia của nam nghệ sĩ đều được chị thu xếp tham dự.
Vừa qua, Mai Phương liên tục theo 2 đêm diễn tại Hà Nội và 1 đêm tại TPHCM thuộc Soobin Live Concert: All-Rounder. Tới đây, chị sẵn sàng tham dự chương trình Kosmik Live Concert 2026 In Hanoi: Homecoming ngày 12-12, bởi có sự xuất hiện của Soobin Hoàng Sơn.
Tại Việt Nam, sự hình thành và phát triển của fandom ngày càng rõ nét, đặc biệt sau thành công của 2 chương trình truyền hình thực tế Anh trai say hi và Anh trai vượt ngàn chông gai.
Từ những nhóm yêu thích nghệ sĩ mang tính tự phát, một số fandom đã xây dựng mạng lưới phối hợp, tự tổ chức nhiều hoạt động bài bản. Họ xây dựng fanpage, sản xuất video, fancam, nội dung hậu trường, tổ chức chiến dịch quảng bá, góp phần đưa sản phẩm của nghệ sĩ đến nhóm công chúng mới.
Trong môi trường mạng xã hội, những hoạt động xuất phát từ sự nhiệt tình của người hâm mộ đôi khi tạo hiệu ứng lan tỏa vượt qua chiến dịch truyền thông chính thức. Bảo Võ, thành viên Ban Quản trị FC Tổ Cò (fandom của ca sĩ Phương Mỹ Chi), cho biết, fan hiện nay khác fan ngày trước.
Họ không thụ động mua đĩa, đến xem mà chủ động tổ chức, tham gia các hoạt động giúp nghệ sĩ mình yêu thích được biết đến rộng rãi hơn.
Theo PGS-TS Nguyễn Văn Thăng Long, chuyên gia trong lĩnh vực truyền thông, marketing (Trường Đại học RMIT Việt Nam), sự thay đổi rõ nhất của công nghiệp văn hóa ở Việt Nam không đến từ bản thân các hoạt động biểu diễn, sáng tạo mà từ việc chuyển đổi vai trò của khán giả: từ người tiếp nhận trở thành người đồng sáng tạo (co-creator).
Qua nghiên cứu, ông nhận diện 3 phương thức hoạt động cơ bản của fandom ở Việt Nam. Thứ nhất là cá nhân hóa: fan tự thiết kế trải nghiệm như chọn hạng vé có thể tiếp xúc với nghệ sĩ, săn vật phẩm phiên bản giới hạn, phối trang phục theo chủ đề đêm diễn.
Thứ hai là đóng góp, thông qua việc quay fancam, biên tập video, dịch phụ đề, góp phần lan tỏa hình ảnh nghệ sĩ. Thứ ba là cộng hưởng: fandom chung tay tạo hoạt động cộng đồng như quyên góp cho vùng lũ nhân danh nghệ sĩ, luyện hô cổ vũ để tạo nên sự đồng điệu trên khán đài.
“Nhiều fandom nội địa vận hành theo hướng chuyên nghiệp, có đủ từ ban tài chính, truyền thông, dự án đến hậu cần. Điều này mang đến những thay đổi cơ bản của nghệ thuật biểu diễn, khi fandom có đủ sức mạnh để tác động đến nghệ sĩ, chương trình, thậm chí định hướng các dự án nghệ thuật”, PGS-TS Nguyễn Văn Thăng Long cho biết.
Xây dựng môi trường lành mạnh, có trách nhiệm
Khi fandom trở thành một mắt xích trong chuỗi giá trị giải trí, sức mạnh cộng đồng ngoài ý nghĩa văn hóa còn mở ra những cơ hội kinh tế. Khán giả ngày nay không chỉ mua tấm vé xem biểu diễn, mà còn chi trả cho cơ hội gặp gỡ thần tượng và trở thành một phần của cộng đồng mình yêu mến.
Nhu cầu ấy thể hiện qua tốc độ bán vé của các buổi gặp gỡ, giao lưu với fan: 1.000 suất của Soobin bán hết trong… 35 giây, dù vé hạng cao cấp lên đến 6,5 triệu đồng; 1.000 vé của Quang Hùng MasterD bán hết chưa đến 5 phút; riêng của Neko Lê "cháy vé" chỉ sau 1 phút…
Những con số này cho thấy sức mua của fandom, đồng thời phản ánh nhu cầu ngày càng lớn đối với sản phẩm giải trí gắn với trải nghiệm, tương tác trực tiếp.
Theo PGS-TS Nguyễn Văn Thăng Long, trước đây khán giả Việt thường bị đánh giá quen nghe nhạc miễn phí, ngại chi tiền cho giải trí. Nhưng nay đã khác, khán giả ngày càng quan tâm, chú ý đến biểu diễn trực tiếp.
Theo một nghiên cứu về âm nhạc do RMIT Việt Nam thực hiện, năm 2025, cả nước có hơn 810 sự kiện âm nhạc quy mô vừa và lớn; riêng 9 tháng đầu năm 2026, Sở VH-TT TPHCM đã cấp phép 944 hồ sơ biểu diễn nghệ thuật. Đặc biệt, 2 tháng cuối năm 2026, các concert quy mô hàng chục ngàn người đều bán sạch vé trong thời gian ngắn.
Đáng chú ý, sức lan tỏa của fandom còn vượt ra ngoài thị trường âm nhạc. Việc khán giả di chuyển giữa các địa phương để tham dự concert kéo theo nhu cầu đi lại, lưu trú, ăn uống và mua sắm, qua đó tạo thêm nguồn thu dịch vụ. Chương trình biểu diễn của nhóm nhạc Hàn Quốc BIGBANG tại Hà Nội là một ví dụ.
Theo Sở VH-TT-DL TP Hà Nội, trong 2 ngày diễn ra sự kiện (23 và 24-10), thành phố đón khoảng 220.000 lượt khách du lịch, tăng 15,6% so với tuần trước đó, riêng khách quốc tế khoảng 67.900 lượt. Lượng đặt vé máy bay đến Hà Nội trên Trip.com tăng 74%, tìm kiếm chuyến đi trên Traveloka tăng gấp 4 lần; công suất phòng tại một số khách sạn 3-5 sao đạt 75%-100%.
Tổng thu từ khách du lịch dịp sự kiện ước tính khoảng 750 tỷ đồng. Những số liệu này cho thấy một sự kiện văn hóa, nghệ thuật quy mô lớn có thể tác động mạnh đến du lịch và dịch vụ, góp phần gia tăng giá trị kinh tế cho địa phương.
Sức mạnh của fandom ngày càng được khai thác như một nguồn lực kinh tế, nếu thiếu cơ chế quản trị phù hợp, sự tự nguyện có thể trở thành điểm yếu: những khoản đóng góp thiếu minh bạch dễ làm xói mòn niềm tin; sự cuồng nhiệt quá mức có thể biến thành xung đột, công kích trên mạng xã hội; quan hệ giữa nghệ sĩ và người hâm mộ có nguy cơ biến thành quan hệ mua - bán.
Điều đó đòi hỏi ngành giải trí không chỉ biết khai thác sức mua của fandom, mà còn phải tôn trọng, đồng hành và xây dựng môi trường để fandom phát triển lành mạnh, có trách nhiệm.
* PGS-TS NGUYỄN VĂN THĂNG LONG, Trường Đại học RMIT Việt Nam:
3 xu hướng của fandom
Thời gian tới, fandom sẽ phát triển theo 3 xu hướng. Thứ nhất là mô hình hội viên chính thức, fan trả phí định kỳ để được mua vé sớm, tiếp cận nội dung độc quyền, tham gia sự kiện riêng. Thứ hai là gói du lịch gắn với sự kiện âm nhạc, kết hợp vé concert, lưu trú, ẩm thực địa phương và hoạt động bên lề như triển lãm, không gian giao lưu.
Thứ ba là hợp tác sâu hơn giữa thương hiệu và fandom. Tuy nhiên, thương hiệu chỉ tạo dựng giá trị lâu dài khi sự hiện diện của fan góp phần nâng cao trải nghiệm, thay vì biến thành điều kiện mua hàng.
* Ông LÂM THỜI ĐẠI, Giám đốc điều hành và nhà sáng lập Black Swan Label, đơn vị chuyên về quản lý nghệ sĩ tại Việt Nam:
Động lực giúp nghệ sĩ sáng tạo
Một fandom đông đảo, gắn bó và tích cực là lợi thế đáng kể. Họ có thể là khách hàng quan trọng khi mua vé concert và vật phẩm lưu niệm theo dự án của nghệ sĩ.
Đây là hình thức ủng hộ “trực tiếp” để nghệ sĩ có nguồn lực tạo ra chương trình và sản phẩm ngày càng chất lượng hơn. Nhờ đó, fandom có khả năng giúp các dự án được chú ý và lan tỏa rộng rãi hơn; giúp thương hiệu kết nối với cộng đồng có chung mối quan tâm và giá trị.