Nhiều nghiên cứu cho thấy từ 50.000 điện thoại di động cũ có thể thu hồi hơn 1kg vàng, cùng bạc, bạch kim, đồng và hàng chục nguyên liệu thiết yếu cho công nghệ cao.
Trung Quốc hiện chiếm ưu thế trong thị trường tái chế toàn cầu trị giá hàng chục tỷ USD, trong khi Liên minh châu Âu (EU) đang từng bước xây dựng hệ sinh thái khai thác, chế biến và thu hồi nguyên liệu thô từ các “mỏ đô thị” tại nhiều thành phố lớn.
Tháng 12 năm ngoái, Ủy ban châu Âu ban hành Kế hoạch Hành động RESourceEU nhằm thúc đẩy phát triển các cơ sở khai thác, chế biến chiến lược, trong đó có thu hồi nguyên liệu thô thiết yếu từ rác thải đô thị.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nhận định, nguyên liệu thô thiết yếu là “huyết mạch của các ngành công nghiệp” EU.
Tại Italy, Bộ Môi trường và An ninh năng lượng vừa phê duyệt dự án LIFE INSPIREE nhằm tái chế, thu hồi đất hiếm từ rác thải điện tử. Đặt tại thị trấn Ceccano, giữa Rome và Naples, dự án được giới thiệu là nhà máy công nghiệp đầu tiên ở châu Âu có khả năng thu hồi các loại đất hiếm như neodymium, praseodymium và dysprosium từ rác thải điện tử ở quy mô công nghiệp.
Đây là một trong 47 sáng kiến chiến lược theo Đạo luật Nguyên liệu thô quan trọng của EU và đã hoàn tất giai đoạn thí điểm trước khi mở rộng sản xuất.
Theo Euronews, Ủy ban châu Âu dự báo lithium và đất hiếm có thể sớm vượt dầu khí về tầm quan trọng đối với nền kinh tế; nhu cầu đất hiếm dự kiến tăng gấp 5 lần vào năm 2030. Công suất mục tiêu của dự án LIFE INSPIREE là 170 tấn đất hiếm mỗi năm và có thể tăng lên 680 tấn/năm sau 5 năm. EU đặt mục tiêu đến năm 2030 đáp ứng 25% nhu cầu nguyên liệu chiến lược từ tái chế.
Tháng 5 vừa qua, EU cũng đưa vào vận hành Hệ thống số theo dõi vận chuyển chất thải xuyên biên giới (DIWASS) và Hộ chiếu sản phẩm số (DPP), giúp dữ liệu về sản phẩm, vật liệu tiếp tục được sử dụng ngay cả khi sản phẩm đã hết vòng đời.
Tại Hà Lan, dự án PLAST2bCLEANED được triển khai nhằm xử lý nhựa từ rác điện tử có chứa chất chống cháy brom hóa, vốn rất khó tái chế, để thu hồi nhựa tinh khiết, brom và antimony trioxide. Kết quả phân tích hồi tháng 2 cho thấy các thiết bị điện của hộ gia đình và doanh nghiệp Hà Lan chứa hơn 7 tỷ kg nguyên liệu có giá trị, trong đó khoảng 764 triệu kg là nguyên liệu chiến lược và quan trọng. Đến tháng 7-2026, tổ chức phi lợi nhuận Stichting OPEN cho biết khoảng 645 triệu kg thiết bị điện vẫn đang bị cất giữ, không sử dụng trong các hộ gia đình.
Ngày 15-9, Viện nghiên cứu VITO của Bỉ công bố kết quả lập bản đồ thành phần và khả năng thu hồi nguyên liệu thô quan trọng từ các dòng chất thải tại châu Âu.
Hiện châu lục vẫn phụ thuộc nhiều vào cobalt từ CHDC Congo, đất hiếm từ Trung Quốc, platinum từ Nam Phi..., trong khi một lượng lớn nguyên liệu có giá trị đang thất thoát ngay trong dòng rác của chính mình.
Để biến rác điện tử thành một “mỏ nguyên liệu” mới, châu Âu cần nâng cấp hạ tầng tái chế công nghiệp, thúc đẩy văn hóa tiêu dùng bền vững, tăng thu gom thiết bị cũ và đưa giáo dục về kinh tế tuần hoàn vào nhà trường. Khi đó, những chiếc điện thoại, máy tính bảng hay thiết bị điện tử bị bỏ quên trong ngăn kéo có thể trở thành một phần nguồn cung nguyên liệu cho các ngành công nghệ tương lai.
