Đề xuất nằm trong dự thảo thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư 01/2021/TT-BYT về các chính sách khuyến khích, khen thưởng và hỗ trợ trong công tác dân số, đang được Bộ Y tế lấy ý kiến đến ngày 8-10.
Theo dự thảo, địa phương căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội và mục tiêu dân số để lựa chọn hình thức hỗ trợ phù hợp. Các chính sách có thể gồm hỗ trợ chi phí sàng lọc, dự phòng vô sinh; hỗ trợ tiền hoặc hiện vật cho phụ nữ mang thai và trẻ em đến đủ 12 tháng tuổi.
So với dự thảo trước, Bộ Y tế đề xuất rút độ tuổi trẻ được hỗ trợ từ 36 tháng xuống 12 tháng, tập trung nguồn lực vào giai đoạn mang thai và những tháng đầu đời của trẻ.
Nhóm được ưu tiên gồm phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo, vùng nhiễm dioxin, miền núi, biên giới, hải đảo và nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số. Trường hợp phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh thuộc dân tộc thiểu số rất ít người còn có thể được hỗ trợ chi phí đi lại để thực hiện sàng lọc trước sinh, sơ sinh.
Dự thảo cũng đề xuất thưởng cho thôn, tổ dân phố duy trì tỷ lệ phụ nữ sinh con thứ 2 từ 50% trở lên liên tục trong 3 năm. Nếu duy trì đến năm thứ 5, mức thưởng được nâng lên cấp cao hơn. Cấp xã áp dụng tiêu chí tương tự.
Theo Cục Thống kê, mức sinh của Việt Nam năm 2025 đạt 1,91 con/phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế. Một số địa phương đã triển khai chính sách khuyến sinh, trong đó có hỗ trợ hoặc khen thưởng phụ nữ sinh đủ 2 con.
Cùng với khuyến sinh, dự thảo bổ sung chính sách nhằm góp phần giảm mất cân bằng giới tính khi sinh. Theo đó, địa phương có thể tôn vinh, biểu dương và hỗ trợ các gia đình có ít nhất 2 con gái dưới 16 tuổi.
Các gia đình được xem xét hỗ trợ là những trường hợp nuôi con khỏe, dạy con ngoan, con học giỏi, thành đạt. Hình thức hỗ trợ có thể gồm tôn vinh, biểu dương, hỗ trợ mua bảo hiểm y tế học sinh, sữa học đường và các nội dung phù hợp khác.
Bộ Y tế cho biết chính sách này không nhằm khuyến khích sinh con theo giới tính mà hướng tới giảm định kiến trọng nam hơn nữ, nâng cao vị thế trẻ em gái và góp phần kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh.
Dự thảo cũng đề xuất khen thưởng các xã có 100% thôn đưa nội dung không trọng nam hơn nữ, không lựa chọn giới tính thai nhi và kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh vào hương ước, quy ước.
Theo Cục Thống kê, tỷ số giới tính khi sinh của Việt Nam ở mức 111,4 bé trai/100 bé gái năm 2024, cao hơn mức cân bằng tự nhiên khoảng 106 bé trai/100 bé gái. Bộ Y tế đặt mục tiêu đưa tỷ số này xuống dưới 109 bé trai/100 bé gái vào năm 2030.
