* Lăng Tự Đức nổi tiếng về kiến trúc rất nên thơ, nhưng tôi nghe nói chính vì thế mà đã gây loạn lạc vì bị dân tình oán thán? Trương Vân Loan (Bùi Đình Túy, Q. Bình Thạnh)
- Vốn là một người giỏi thi phú, Vua Tự Đức đã chọn cho mình một nơi yên nghỉ phù hợp với sở nguyện của con người có học vấn uyên thâm bậc nhất trong hàng các vua chúa nhà Nguyễn.
Địa điểm được chọn để xây lăng trong một thung lũng hẹp thuộc làng Dương Xuân Thượng, tổng Cư Chánh, không xa đàn Nam Giao. Tự Đức nối ngôi vua trong bối cảnh xã hội nhiễu nhương, bên ngoài giặc ngoại xâm tấn công, bên trong huynh đệ lục đục tranh giành ngôi báu, bản thân nhà vua lại ốm đau, bệnh hoạn nên không có con.
Để tiêu sầu, Tự Đức cho xây dựng khu lăng tẩm này như một hành cung thứ hai. Toàn cảnh lăng Tự Đức như một công viên rộng lớn, hòa nhập cùng thiên nhiên trong nét hài hòa, uốn lượn của mặt hồ lớn do bàn tay con người tạo nên.
Khi mới khởi công xây dựng, vua Tự Đức lấy tên Vạn Niên Cơ đặt tên cho công trình, với mong muốn được trường tồn. Tuy nhiên, do công việc xây lăng quá cực khổ và bị quan lại đánh đập tàn nhẫn, nên dân phu xây lăng đã nổi loạn.
Do sự việc này, vua phải đổi tên Vạn Niên Cơ thành Khiêm Cung và viết bài biểu trần tình để tạ tội. Năm 1873, Khiêm Cung mới được hoàn thành. Từ sự việc này ca dao có câu: “Vạn Niên là Vạn Niên nào/ Thành xây xương lính, hào đào máu dân”.
BÍCH CHÂU
