Tại hội nghị, hầu hết các ý kiến đều thống nhất sự cần thiết kiểm soát khí thải, nhưng đề nghị thành phố có lộ trình phù hợp, chính sách hỗ trợ đủ mạnh và chuẩn bị đồng bộ hạ tầng giao thông xanh.
Theo số liệu của Sở Xây dựng TPHCM ghi nhận, giao thông đường bộ phát thải khoảng 88% lượng NOx, 99% CO, 79% SO2 và 88% bụi trong tổng phát thải từ giao thông. Thiệt hại kinh tế liên quan ô nhiễm không khí ước tính hơn 3.000 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 0,25% GRDP.
Theo dự thảo Đề án, việc kiểm soát khí thải phương tiện giao thông sẽ được phân theo khu vực, loại phương tiện, mục đích sử dụng và tiêu chuẩn khí thải. Dự kiến, từ năm 2027 thành phố thí điểm vùng phát thải thấp (LEZ) tại vùng lõi trung tâm khoảng 930ha và Khu đô thị mới Thủ Thiêm; từ đầu năm 2029 mở rộng phạm vi LEZ đến khu vực giới hạn bởi Vành đai 2.
Đề án cũng đề xuất phát triển trạm sạc, tủ đổi pin và chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện, với mức hỗ trợ dự kiến khoảng 800.000 đồng đến 1,7 triệu đồng/xe điện tùy đối tượng và khu vực.
Tại hội nghị, TS Trần Văn, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách Quốc hội cho rằng, lộ trình còn khá gấp. Theo ông, mục tiêu đến năm 2028, 100% xe máy công nghệ chuyển sang xe điện và đến năm 2040 dừng toàn bộ xe xăng cá nhân có thể tạo áp lực lớn đối với người dân, nhất là shipper, xe ôm công nghệ và nhóm thu nhập thấp.
Kết quả khảo sát cho thấy khoảng 60% người dân cần được hỗ trợ mới có thể thích ứng với quá trình chuyển đổi. Trong khi đó, mức hỗ trợ dự kiến còn thấp so với giá xe điện hiện nay, khoảng 18-26 triệu đồng/xe.
Các chuyên gia đề nghị thành phố ưu tiên hoàn thiện hạ tầng trạm sạc, tủ đổi pin, năng lực kiểm định và cơ sở pháp lý về LEZ trước khi siết kiểm soát phương tiện. Đại diện VAMA Tomiki Yanagawa đề xuất nghiên cứu đưa xe hybrid vào lộ trình chuyển đổi, đồng thời xem xét giảm lệ phí trước bạ, thu đổi xe cũ và thu gom, tái chế pin.
Luật sư Nguyễn Văn Hậu cho rằng cần thực hiện theo hướng “hỗ trợ và chuẩn bị điều kiện trước, hạn chế và xử lý sau”. Thành phố cần ưu tiên giao thông công cộng, xây dựng cơ chế thu mua, đổi xe cũ đủ hấp dẫn và truyền thông sớm để người dân có thời gian chuẩn bị.
Phó Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM Võ Khánh Hưng cho biết, đây là vấn đề mới, phạm vi tác động rộng nên không thể kiểm soát phương tiện đơn lẻ mà phải đồng bộ với lộ trình chuyển đổi, chính sách hỗ trợ, giao thông công cộng, hạ tầng sạc và năng lực kiểm định.
Đến nay, Sở Xây dựng đã ghi nhận, nghiên cứu 116 nhóm nội dung góp ý. Dự kiến tổng kinh phí triển khai các nội dung liên quan chuyển đổi giao thông xanh khoảng 19.461 tỷ đồng.
Sở Xây dựng tiếp tục tiếp thu, giải trình các ý kiến, hoàn thiện Đề án và dự thảo Nghị quyết trước khi báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét.
