Thu hẹp tiền kiểm, quản lý chuỗi bằng dữ liệu số
Trình bày dự thảo luật, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết dự thảo đề xuất thu hẹp tối đa diện tiền kiểm, bãi bỏ thủ tục công bố hợp quy và chứng nhận hợp quy.
Tùy mức độ rủi ro, việc đăng ký bản công bố sản phẩm chỉ tập trung vào nhóm thực phẩm dinh dưỡng đặc biệt, thực phẩm bảo vệ sức khỏe có khuyến cáo hoặc dùng cho đối tượng dễ tổn thương. Các nhóm thực phẩm chế biến, nguyên liệu, phụ gia còn lại chuyển sang công bố tiêu chuẩn sản phẩm (tự công bố), được lưu thông ngay sau khi nộp hồ sơ và chịu hậu kiểm trên thị trường.
Dự thảo cũng đề xuất bãi bỏ giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm đối với cơ sở đã áp dụng hệ thống quản lý tiên tiến (như HACCP, ISO 22000, FSSC, GFSI…).
Đáng chú ý, dự thảo dành riêng Chương VI quy định về hệ thống thông tin dữ liệu và chuyển đổi số, thiết lập cơ sở dữ liệu quốc gia về an toàn thực phẩm tập trung. Việc quản lý chuỗi cung ứng từ sản xuất ban đầu đến bàn ăn được thực hiện thông qua mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc và nhãn điện tử.
Đối với thương mại điện tử, giao đồ ăn trực tuyến, dự thảo yêu cầu các sàn trung gian có cơ chế kiểm duyệt pháp lý và kênh tiếp nhận phản ánh của người tiêu dùng.
Thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải lưu ý dự thảo có tới 37/76 điều giao Chính phủ quy định chi tiết. Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục thu hẹp diện tiền kiểm tại Điều 46 để tránh nguy cơ ách tắc thủ tục hành chính; cân nhắc thận trọng quy định bắt buộc bổ sung vi chất dinh dưỡng, tránh tình trạng “vừa thừa vừa thiếu”.
Cơ quan thẩm tra cũng lưu ý nguy cơ rò rỉ bí mật công nghệ khi thu thập thông tin vòng đời sản phẩm; đề nghị nghiên cứu bãi bỏ thời hạn hiệu lực 3 năm, 5 năm đối với các giấy chứng nhận nhằm giảm chi phí cho doanh nghiệp.
Không để hậu kiểm thành “tiền kiểm ngầm”
Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng dự thảo chưa giải quyết đầy đủ nguy cơ an toàn thực phẩm từ khâu trồng trọt, chăn nuôi do thuộc phạm vi quản lý của ngành nông nghiệp. Ông đề nghị bổ sung nguyên tắc chung về vùng nguyên liệu, cơ sở giết mổ, bao gói; thay việc siết hồ sơ bằng chứng nhận tiêu chuẩn sản xuất theo lộ trình.
Đại diện VCCI cũng đề xuất Nhà nước tập trung ban hành tiêu chuẩn và giám sát; giao việc đánh giá, cấp chứng nhận đạt chuẩn an toàn thực phẩm cho các tổ chức chứng nhận sự phù hợp độc lập, tránh tình trạng cơ quan quản lý vừa cấp phép vừa kiểm tra chính mình.
Cho ý kiến, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn yêu cầu việc sửa luật phải đổi mới căn bản tư duy: từ quản lý phân tán ở 3 bộ sang rõ một đầu mối là Bộ Y tế; từ nặng về tiền kiểm sang quản lý nguy cơ và hậu kiểm; từ quản lý hồ sơ giấy sang quản lý chuỗi dựa trên dữ liệu số.
Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh dự thảo phải trả lời rõ: ai chủ trì, ai phối hợp, ai quyết định và ai chịu trách nhiệm đến cùng khi xảy ra sự cố, vi phạm an toàn thực phẩm.
Để quản lý theo nguy cơ, dự thảo cần phân loại rõ nhóm sản phẩm bắt buộc tiền kiểm, nhóm doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm và nhóm thực hiện hậu kiểm. Hậu kiểm phải thực chất thông qua kiểm tra cơ sở, lấy mẫu thị trường, theo dõi lịch sử tuân thủ, truy xuất nguồn gốc; không được biến thành “tiền kiểm ngầm” bằng việc kiểm tra lại hồ sơ thủ tục.
Chủ tịch Quốc hội tán thành việc dành chương riêng về dữ liệu số, yêu cầu xây dựng hạ tầng dữ liệu thống nhất theo nguyên tắc “một lần khai báo, nhiều lần sử dụng”, giảm phiền hà cho người dân và doanh nghiệp.
“An toàn thực phẩm không được đảm bảo bằng nhiều giấy phép hơn mà phải chuẩn an toàn rõ hơn, dữ liệu tốt hơn, hậu kiểm mạnh hơn và trách nhiệm không thể né tránh”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
