Miễn thủ tục, không miễn trách nhiệm
Bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), cho biết, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ, thức ăn đường phố là loại hình phổ biến, gắn với nhu cầu tiêu dùng hàng ngày và văn hóa ẩm thực Việt Nam. Tuy nhiên, một số người bán chưa chú trọng lựa chọn nguyên liệu, bảo quản thực phẩm, vệ sinh dụng cụ và bảo đảm an toàn trong chế biến, phục vụ.
Vì vậy, việc sửa đổi luật cần có quy định phù hợp với đặc thù kinh doanh nhỏ lẻ, không áp dụng cào bằng điều kiện, thủ tục như đối với cơ sở quy mô lớn, nhưng cũng không buông lỏng quản lý.
Theo định hướng của dự thảo, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ, người bán hàng rong và cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố thuộc nhóm được đề xuất miễn cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Các thực phẩm được chế biến tại cơ sở nhỏ lẻ và cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố cũng được đề xuất miễn đăng ký bản công bố sản phẩm, miễn công bố tiêu chuẩn sản phẩm.
Đề xuất này nhằm giảm những thủ tục chưa thực sự phù hợp với đặc điểm hoạt động của nhóm kinh doanh nhỏ lẻ. Tuy nhiên, miễn một số giấy phép không đồng nghĩa miễn trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm.
Cụ thể, các cơ sở này vẫn phải đáp ứng những điều kiện tối thiểu như sử dụng nguồn nước bảo đảm tiêu chuẩn nước sạch sinh hoạt; địa điểm kinh doanh đáp ứng nguyên tắc phòng tránh ô nhiễm thực phẩm; nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng; người trực tiếp chế biến, bán hàng thực hiện quy định về vệ sinh trong quá trình kinh doanh. Dự thảo hướng đến giảm tiền kiểm về thủ tục, nhưng không hạ thấp những yêu cầu cốt lõi đối với thực phẩm.
Kiểm soát nguyên liệu, rõ trách nhiệm người bán
Một trong những khó khăn trong quản lý thức ăn đường phố là xác định nguồn gốc nguyên liệu, nhất là khi người bán thường mua hàng tại chợ truyền thống, giao dịch với số lượng nhỏ. Vì vậy, dự thảo đề xuất người kinh doanh lưu giữ thông tin nguồn gốc nguyên liệu thông qua hóa đơn, chứng từ, sổ ghi chép hoặc hình thức phù hợp khác.
Theo bà Đinh Thị Thu Thủy, một cuốn sổ ghi chép đơn giản về nơi mua nguyên liệu, thời điểm mua, loại thực phẩm và người cung cấp cũng có thể trở thành căn cứ hữu ích khi cần truy xuất. Cách làm này vừa phù hợp với điều kiện của hộ kinh doanh nhỏ lẻ, vừa giúp cơ quan chức năng có thông tin phục vụ hậu kiểm khi xảy ra sự cố. Người kinh doanh cần kiểm soát nguyên liệu đầu vào, không vì giá rẻ mà lựa chọn thực phẩm không rõ nguồn gốc, không bảo đảm chất lượng.
Trách nhiệm không chỉ thuộc về người bán cuối cùng. Theo đại diện Cục An toàn thực phẩm, người cung cấp nguyên liệu cũng phải chịu trách nhiệm liên đới khi xảy ra sự cố mất an toàn thực phẩm, thông qua việc truy xuất nguồn gốc và hậu kiểm.
Dự thảo còn đề xuất người kinh doanh nhỏ lẻ thông báo thông tin cá nhân, địa điểm kinh doanh và ký cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm với UBND cấp xã. Khi nắm được thông tin người kinh doanh và địa điểm hoạt động, chính quyền cơ sở sẽ thuận lợi hơn trong kiểm tra, giám sát, hướng dẫn thực hiện quy định. Khi xảy ra sự cố, cơ quan chức năng cũng có cơ sở xác định chủ thể liên quan để truy xuất nguồn gốc, xử lý và yêu cầu khắc phục hậu quả.
Giải trình các ý kiến đại biểu tại phiên thảo luận Quốc hội chiều 11-11, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh, miễn thủ tục hành chính đối với tổ chức, cá nhân sản xuất thức ăn nhỏ lẻ, thức ăn đường phố không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý, mà phải gắn với trách nhiệm giám sát của chính quyền địa phương.
Với đặc thù kinh doanh nhỏ lẻ, phân tán và thường xuyên thay đổi địa điểm, công tác kiểm tra cần tập trung vào điều kiện chế biến, bảo quản, nguồn gốc nguyên liệu, nhất là tại những cơ sở tiềm ẩn nguy cơ cao. Chính quyền cơ sở tăng cường hướng dẫn, giám sát, kịp thời phát hiện và xử lý vi phạm.
