Không ít cha mẹ lúng túng khi con ăn nhiều rau vẫn táo bón, đồ ăn dặm bị cho là nhạt nên được thêm muối, đường hoặc nước mắm, hay trẻ ăn ít khiến người lớn tìm cách để con ăn hết khẩu phần.
Theo các chuyên gia Viện Dinh dưỡng, chăm sóc dinh dưỡng cho trẻ không chỉ là bổ sung thêm thực phẩm hay tìm cách để trẻ ăn nhiều hơn, mà cần chú ý đến khẩu phần phù hợp với độ tuổi và thói quen ăn uống.
Vì sao trẻ ăn nhiều rau vẫn táo bón?
Với trẻ táo bón, nhiều gia đình cho rằng nguyên nhân là thiếu chất xơ nên tăng rau xanh, trái cây trong bữa ăn.
PGS-TS-BS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm Tư vấn, phục hồi dinh dưỡng và kiểm soát béo phì, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho biết táo bón ở trẻ không chỉ liên quan đến lượng chất xơ mà còn phụ thuộc vào thói quen nhịn đi ngoài, lượng nước uống và chế độ ăn tổng thể.
Rau xanh là nguồn cung cấp chất xơ nhưng không phải nguồn duy nhất. Trẻ cần được ăn đa dạng thực phẩm, trong đó có trái cây nguyên quả, các loại đậu, yến mạch và ngũ cốc nguyên hạt phù hợp với độ tuổi. Cha mẹ cũng cần chú ý cách chế biến và lượng thực phẩm trẻ thực sự ăn. Chẳng hạn, nước ép đã lọc bỏ bã không cung cấp lượng chất xơ tương đương trái cây nguyên quả.
“Cha mẹ nên tăng chất xơ từ từ, tránh ép trẻ ăn quá nhiều một loại rau vì có thể khiến trẻ đầy bụng, khó chịu và ngại ăn. Đồng thời, cần chú ý lượng nước trẻ uống trong ngày. Khi uống không đủ nước, phân có thể khô và khó đào thải hơn”- PGS Nguyễn Trọng Hưng lưu ý.
Trẻ từng gặp khó khăn khi đi ngoài có thể sợ và cố nhịn. Phân lưu lại lâu trong đại tràng sẽ càng cứng, khiến trẻ tiếp tục nhịn. Vì vậy, chỉ tăng rau xanh mà không xử lý thói quen này thì táo bón vẫn có thể tái diễn.
Theo ông, cha mẹ nên tạo thói quen đi vệ sinh đều đặn, nhất là sau bữa ăn; giúp trẻ ngồi vững, có chỗ kê chân phù hợp và giữ tâm lý thoải mái. Không ép trẻ ngồi bô quá lâu, mắng mỏ hoặc phạt trẻ vì són phân.
Lượng sữa và các bữa ăn phụ cũng cần được xem xét. Uống quá nhiều sữa có thể khiến trẻ ăn ít thực phẩm giàu chất xơ. Tuy nhiên, không nên tự ý loại bỏ sữa khỏi khẩu phần khi chưa có tư vấn chuyên môn.
Nếu trẻ táo bón kéo dài trên hai tuần hoặc không cải thiện với các biện pháp chăm sóc tại nhà, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám. Cần khám sớm nếu trẻ nôn ói, đau bụng dữ dội hoặc liên tục, bụng chướng rõ, có máu trong phân, sụt cân hoặc chậm tăng trưởng. Không tự ý cho trẻ dùng thuốc nhuận tràng, thụt tháo hay áp dụng mẹo dân gian chưa được kiểm chứng.
Sai lầm khi nêm gia vị vào đồ ăn dặm của trẻ
“Cháo chẳng có vị gì, làm sao con ăn được?” là băn khoăn của nhiều cha mẹ khi bắt đầu cho trẻ ăn bổ sung. Với mong muốn con ăn ngon miệng, một số gia đình thêm nước mắm, muối hoặc đường vào thức ăn, nhất là khi trẻ ăn ít hoặc chậm tăng cân.
Theo TS-BS Nguyễn Thị Lương Hạnh, Khoa Khám tư vấn dinh dưỡng trẻ em, Viện Dinh dưỡng, trẻ nhỏ có trải nghiệm vị giác khác người lớn. Món ăn người lớn cảm thấy nhạt chưa chắc đã nhạt với trẻ. Khi bắt đầu ăn bổ sung, trẻ cần thời gian làm quen với mùi vị và kết cấu mới của thực phẩm.
Hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2023 và hướng dẫn của Việt Nam năm 2026 về ăn bổ sung cho trẻ 6-23 tháng tuổi nhấn mạnh yêu cầu đa dạng, an toàn, đủ năng lượng và chất dinh dưỡng. Cha mẹ không cần thêm muối hoặc đường để kích thích trẻ ăn.
Natri có trong muối và nhiều loại gia vị như nước mắm, nước tương. Việc chủ động thêm các gia vị này có thể khiến trẻ tiêu thụ nhiều natri hơn mức cần thiết. Trong khi đó, đường thêm vào thức ăn, đồ uống có thể làm tăng năng lượng khẩu phần nhưng không cung cấp tương ứng các vitamin, khoáng chất và chất xơ cần thiết.
Cha mẹ cũng cần phân biệt vị ngọt tự nhiên của trái cây với đường thêm vào thực phẩm. Cho trẻ ăn chuối chín nghiền phù hợp với độ tuổi khác với việc thêm đường vào cháo hoặc cho trẻ uống nước ngọt.
“Khẩu vị của trẻ không cố định ngay từ đầu. Một món rau có thể bị từ chối ở lần đầu nhưng được chấp nhận sau nhiều lần làm quen. Cha mẹ nên tiếp tục giới thiệu món ăn, thay đổi cách chế biến phù hợp và không ép trẻ ăn bằng mọi giá. Trẻ cũng học cách ăn qua quan sát người lớn, vì vậy thói quen ăn uống đa dạng của gia đình có vai trò quan trọng”- BS Nguyễn Thị Lương Hạnh chia sẻ.
Nếu trẻ thường xuyên ăn ít, từ chối thức ăn, bữa ăn kéo dài hoặc cân nặng không tăng như mong đợi, cha mẹ cần tìm hiểu nguyên nhân. Trẻ có thể ăn vặt sát bữa, uống quá nhiều sữa, bị táo bón hoặc gặp khó khăn khi nhai, nuốt. Trẻ ăn ít chưa hẳn đã thiếu dinh dưỡng; cần đánh giá cả tốc độ tăng trưởng, khẩu phần và tình trạng sức khỏe.
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, trong bữa ăn hằng ngày, cha mẹ nên hạn chế cho trẻ vừa ăn vừa xem tivi, điện thoại và tôn trọng tín hiệu đói – no. Khi trẻ từ chối món ăn, không nên vội thêm gia vị hay ép con ăn hết mà cần xem lại khẩu phần, cách chế biến và thói quen ăn uống.
