Madama Butterfly tại TPHCM: Đỉnh cao nghệ thuật và dấu mốc kiêu hãnh của HBSO

1.

Madama Butterfly do nhà soạn nhạc người Italy Giacomo Puccini sáng tác trong khoảng 1901-1903, từ lâu đã vượt qua khuôn khổ của một câu chuyện tình để trở thành bi kịch về niềm tin, danh dự và sự xung đột văn hóa Đông - Tây. Qua hình tượng cô gái Nhật Bản Cio-Cio San cùng mối tình cay đắng với người sĩ quan hải quân Mỹ Pinkerton, Puccini đã dùng những giai đoạn âm nhạc vừa tha thiết trữ tình vừa giàu kịch tính để khắc họa sâu sắc những góc khuất trong thân phận con người.

Không phải ngẫu nhiên mà suốt hơn một thế kỷ qua, Madama Butterfly luôn nằm trong danh sách những vở opera được dàn dựng nhiều nhất toàn cầu. Ở buổi công diễn đầu tiên tại La Scala (Italy) vào năm 1904, vở diễn từng gặp phải sóng gió, nhưng sau khi được Puccini chỉnh sửa, nó đã tạo nên một cơn địa chấn thực sự tại Brescia (Italy), rồi nhanh chóng vượt đại dương để chinh phục những thánh đường âm nhạc khắt khe nhất thế giới.

Vở diễn này từng làm điêu đứng khán giả tại Royal Opera House (Anh), bùng nổ tại Metropolitan Opera (Mỹ) - nơi Madama Butterfly trở thành một trong những tác phẩm được biểu diễn thường xuyên nhất lịch sử nhà hát. Từ Opéra de Paris (Pháp), Vienna State Opera (Áo) đến những đại kịch viện phương Đông như New National Theatre Tokyo (Nhật Bản), câu chuyện về nàng Cio-Cio San luôn làm lay động hàng triệu trái tim, bất chấp rào cản về ngôn ngữ hay văn hóa.

2.

Tại TPHCM lần này, công chúng được chứng kiến sự giao thoa nghệ thuật tuyệt đẹp giữa Việt Nam và Italy. Chỉ huy dàn nhạc là Giám đốc Âm nhạc - Nhạc trưởng người Ý Roberto Fiore; chỉ đạo nghệ thuật là TS - Nhạc trưởng Lê Ha My, Giám đốc HBSO cùng phần dàn dựng hợp xướng tài hoa của Nhạc trưởng Trần Nhật Minh.

Chia sẻ về chương trình, Nhạc trưởng Lê Ha My nhấn mạnh, Madama Butterfly luôn là một “thử thách” vô cùng khắc nghiệt đối với bất kỳ nhà hát hay dàn nhạc nào. Để dựng được vở opera này, một nhà hát cần có những tiêu chuẩn hàn lâm khắt khe bậc nhất. Âm nhạc của Puccini tinh tế đến mức từng tiếng sáo, tiếng vĩ cầm đều mang ẩn ý nội tâm. Dàn nhạc phải có quy mô đủ lớn, nhạc công đạt trình độ cao để vừa giữ được sự mềm mại, đặc trưng phương Đông của những làn điệu dân ca Nhật Bản được Puccini lồng ghép, vừa bùng nổ được tính kịch tính phương Tây ở những đoạn cao trào, đặc biệt là đoạn hợp xướng ngân thầm (Humming chorus) kinh điển.

Trong toàn bộ cấu trúc đồ sộ của Madama Butterfly, sức nặng của tác phẩm gần như dồn trọn lên đôi vai nữ chính: Cio-Cio San. Trong đêm diễn tại TPHCM, “hồn cốt” ấy được gửi gắm cho NSƯT Phạm Khánh Ngọc, một trong những giọng soprano (nữ cao) xuất sắc nhất của opera Việt Nam hiện nay. Chị biểu đạt tinh tế từ những nốt cao trong trẻo, e ấp của một thiếu nữ 15 tuổi lần đầu biết yêu đến những âm vực dữ dội và nghẹn ngào khi Cio-Cio San đối mặt với sự phản bội và chọn cái chết để bảo toàn danh dự.

Tiếng hát của chị không đơn thuần là sự phô diễn kỹ thuật mà là sự nhập vai đầy tha thiết, biến từng giai điệu của Puccini thành tiếng lòng chân thật, lay động và đầy ám ảnh. Sánh đôi cùng chị là giọng tenor đến từ Italy, Marco Miglietta, trong vai sĩ quan hải quân Mỹ Pinkerton. Sở hữu chất giọng nam cao mượt mà, sáng khỏe và tràn đầy năng lượng, Marco Miglietta đã khắc họa thành công một Pinkerton hào hoa, lãng mạn nhưng đầy hời hợt và thực dụng.

Sự kết hợp giữa một giọng ca đậm đà bản sắc kỹ thuật châu Âu và một soprano hàng đầu Việt Nam đã tạo nên sự tương tác sân khấu bùng nổ. Những đoạn song ca giữa Phạm Khánh Ngọc và Marco Miglietta đã mang đến cho hội trường Nhà hát Thành phố những khoảnh khắc thăng hoa nghệ thuật đúng nghĩa, nơi hai trường phái âm nhạc hòa quyện và đẩy cảm xúc của khán giả lên đến đỉnh điểm.

Sự kết hợp ấy và sự góp mặt của nhiều nghệ sĩ xuất sắc Đào Mác, Phan Hồng Dịu, Phạm Trang, Võ Nguyễn Thành Tâm, Trần Thanh Nam, Nguyên Vũ Uyên Di, Bùi Danh Hùng... cùng Dàn nhạc giao hưởng HBSO, đã biến hai đêm diễn thành một dấu ấn khó phai.