Rừng ngập mặn Cần Giờ có diện tích khoảng 35.000ha, trải rộng trên địa bàn 4 xã: Thạnh An, Bình Khánh, Cần Giờ và An Thới Đông.
Hệ thống sông rạch chằng chịt, các bãi bồi, ao đầm tạo nên môi trường sinh thái đặc thù, thuận lợi cho nhiều loài thủy sinh sinh trưởng, cũng là điều kiện để người dân phát triển nuôi trồng, khai thác thủy sản và các hoạt động sản xuất dưới tán rừng.
Giữ rừng gắn với sinh kế bền vững
Năm 1990, TPHCM thí điểm chính sách giao khoán rừng cho 10 hộ chăm sóc, bảo vệ. Gia đình ông Trần Minh Tùng (xã Bình Khánh) là một trong những hộ đầu tiên tham gia mô hình này.
Ảnh: HOÀNG HÙNG
Hơn ba thập niên gắn bó với những cánh rừng ngập mặn, hiện gia đình ông Tùng đang quản lý khoảng 79,48ha rừng thuộc phân khu Bình Khánh.
Công việc hàng ngày của ông là kiểm tra các khu vực có nguy cơ bị tác động, theo dõi môi trường nước và các hoạt động sản xuất xung quanh để kịp thời phát hiện những dấu hiệu ảnh hưởng đến rừng.
Bên cạnh nhiệm vụ bảo vệ, gia đình ông tận dụng điều kiện tự nhiên dưới tán rừng để nuôi ốc, thả câu, ươm cây giống và khai thác một số nguồn lợi thủy sản hợp pháp.
“Trước đây cha mẹ tôi cũng gắn bó với rừng. Dù cuộc sống có khó khăn, gia đình tôi vẫn quyết bám đất, bám rừng, chung tay bảo vệ lá phổi xanh của thành phố”, ông Tùng chia sẻ.
Theo UBND xã Bình Khánh, toàn xã hiện có gần 7.954ha rừng với tỷ lệ che phủ đạt 50,02%. Trên địa bàn có 200 tổ chức, hộ gia đình, cá nhân liên quan đến các hoạt động sản xuất, sinh sống trong phạm vi rừng phòng hộ.
Song song với sự chủ động bám rừng của người dân, chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng thường xuyên phối hợp tuần tra, kiểm tra nhằm kịp thời ngăn chặn các hành vi xâm hại hệ sinh thái.
Sinh kế dưới tán rừng cũng đang được kết nối hiệu quả với những mô hình sản xuất và du lịch mới. Tại xã An Thới Đông, hơn 2.500ha được sử dụng nuôi trồng thủy sản; trong đó gồm 1.360ha tôm sinh thái đầm đập dưới tán rừng và 320ha nuôi tôm ứng dụng công nghệ cao.
Ngoài ra, xã bước đầu định hình mô hình du lịch trải nghiệm làng nghề muối Lý Nhơn gắn với hệ sinh thái rừng ngập mặn.
Ông Nguyễn Minh Kha, Phó Chủ tịch UBND xã An Thới Đông, cho biết việc kết nối làng nghề muối với hoạt động du lịch trải nghiệm hệ sinh thái rừng là hướng đi trọng tâm nhằm nâng cao giá trị sản xuất và tạo thêm sinh kế bền vững cho người dân.
Theo ông Mai Trung Hưng, Chủ tịch UBND xã Cần Giờ, địa phương có 296 tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sinh sống và sản xuất trong ranh rừng phòng hộ, với diện tích khoanh bao khoảng 3.734ha. Công tác phối hợp giữa lực lượng kiểm lâm, chủ rừng, các đơn vị nhận khoán và cơ quan chức năng được duy trì chặt chẽ.
Vai trò lớn, tài nguyên đa dạng
Rừng ngập mặn Cần Giờ có vai trò quan trọng đối với môi trường và sự phát triển kinh tế - xã hội của TPHCM.
Theo Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng TPHCM, rừng đang tạo việc làm cho hơn 2.000 lao động mỗi ngày thông qua các hoạt động du lịch, đánh bắt thủy hải sản và sản xuất dưới tán rừng.
Đặc biệt, hệ sinh thái này sở hữu khả năng hấp thụ và lưu giữ lượng carbon rất lớn. Một nghiên cứu tại các khu rừng ngập mặn phục hồi ở Cần Giờ ước tính trữ lượng carbon bình quân của toàn hệ sinh thái đạt khoảng 910 tấn carbon/ha. Tổng lượng carbon lưu giữ có thể đạt khoảng 41,5 triệu tấn, tương đương 152 triệu tấn CO2.
Rừng ngập mặn còn là lá chắn bảo vệ vùng cửa sông, ven biển. Hệ thống rễ đước, mắm, bần đan xen chằng chịt trong bùn đất giúp giữ phù sa, thúc đẩy bồi tụ, hạn chế tác động của sóng biển và giảm xói lở. Đây cũng là nơi cư trú, sinh sản của vô số loài động vật và thủy sinh vật, góp phần duy trì đa dạng sinh học, bảo vệ nguồn lợi thủy sản tự nhiên.
Các tài liệu nghiên cứu về hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ ghi nhận khu vực này có hơn 130 loài tảo thuộc ba ngành: tảo khuê, tảo giáp và tảo lam. Rừng còn cung cấp nguồn gene, cây giống phục vụ trồng rừng và là địa bàn nghiên cứu khoa học quan trọng.
Mỗi năm, hàng chục ngàn học sinh, sinh viên cùng nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước đến đây tham quan, học tập, khảo sát và nghiên cứu về hệ sinh thái, động thực vật cũng như môi trường.
Bước đi tiên phong
Từ những giá trị đó, Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng TPHCM đang tích cực nghiên cứu các giải pháp nhằm phát huy tối đa tiềm năng của rừng ngập mặn Cần Giờ.
Từ ngày 6 đến 8-11, tại TPHCM diễn ra Hội nghị tổng kết Mạng lưới Khu dự trữ sinh quyển thế giới ven biển và hải đảo (WNICBR) năm 2026.
Sự kiện có sự tham dự của đại diện Bộ Ngoại giao, Bộ NN-MT, Bộ KH-CN, Ủy ban Quốc gia UNESCO, lãnh đạo UBND TPHCM, đại diện các khu dự trữ sinh quyển ven biển và hải đảo của Việt Nam, Vườn quốc gia Côn Đảo cùng các nhà khoa học, chuyên gia các lĩnh vực liên quan.
Trong hai ngày 6 và 7-11, tại phường Sài Gòn, hội nghị tập trung tổng kết hoạt động của mạng lưới, tổ chức các phiên tham luận và tọa đàm chuyên môn về hệ sinh thái ven biển, hải đảo; bảo tồn đa dạng sinh học; ứng phó biến đổi khí hậu; quản lý, phát triển tài nguyên thiên nhiên; sinh kế cộng đồng và du lịch sinh thái bền vững.
Ngày 8-11, các đại biểu sẽ khảo sát Khu dự trữ sinh quyển thế giới rừng ngập mặn Cần Giờ.
TS Huỳnh Đức Hoàn, Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng TPHCM, cho biết đơn vị đã đẩy mạnh ứng dụng hệ thống thông tin địa lý và các phần mềm chuyên ngành trong quản lý, giám sát tài nguyên rừng; xây dựng bảng tra sinh khối, trữ lượng carbon và khả năng hấp thụ CO2 của các loài cây rừng ngập mặn. Những hoạt động này bước đầu tạo lập nguồn dữ liệu chuẩn hóa phục vụ việc đánh giá tiềm năng carbon của toàn khu rừng.
Cũng theo TS Huỳnh Đức Hoàn, việc hoàn thiện các quy định về giao dịch carbon trong nước đang mở ra nhiều cơ hội mới. Qua đó, khả năng hấp thụ, lưu giữ carbon của hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ có thể được lượng hóa, chuyển đổi thành tín chỉ carbon và giao dịch theo cơ chế thị trường.
Đây là cơ sở quan trọng để tạo nguồn thu mới từ rừng, giúp cải thiện sinh kế cho người dân, đồng thời tạo nguồn lực tái đầu tư cho công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng.
Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng TPHCM kiến nghị Trung ương tiếp tục hỗ trợ tổ chức thực hiện, hoàn thiện các công cụ kỹ thuật. Trong đó, Bộ NN-MT cần tổ chức tập huấn chuyên sâu, sớm ban hành hoặc công nhận các tiêu chuẩn, hướng dẫn chuyên biệt về lập và đăng ký dự án carbon rừng; đánh giá nguy cơ mất carbon và tính lâu dài của lượng carbon được lưu giữ.
Một hướng đi mới đang được TPHCM triển khai là cho thuê môi trường rừng để phát triển du lịch sinh thái. Trong năm 2026, thành phố lần đầu tiên ký hợp đồng cho thuê môi trường rừng tại khu vực Cần Giờ nhằm thực hiện Đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí trong rừng phòng hộ Cần Giờ đến năm 2030 theo Quyết định số 1433/QĐ-UBND.
Thông qua các tuyến đường thủy và hành trình khám phá dưới tán rừng, du khách có cơ hội tìm hiểu hệ sinh thái, trải nghiệm cảnh quan thiên nhiên và hòa mình vào đời sống cộng đồng địa phương.
Đánh giá về định hướng này, ông Hồ Trúc Thanh, Phó Giám đốc Sở NN-MT TPHCM, nhấn mạnh việc cho thuê môi trường rừng để phát triển du lịch sinh thái là bước đi tiên phong, thể hiện sự chuyển biến mạnh mẽ trong tư duy phát triển của thành phố.
Mô hình này hướng tới việc khai thác hợp lý các giá trị của rừng, tạo nguồn lực tài chính tái đầu tư cho công tác bảo tồn, phát triển rừng và nâng cao đời sống sinh kế cho người dân địa phương.
