Rừng chè quý hiếm như một kho báu xanh mang giá trị khoa học đặc biệt về kinh tế dược liệu, nếu được bảo tồn đúng cách. Trong không gian bảng lảng sương mù, giữa tầng tầng lớp lớp cây rừng, những thân chè cổ thụ hiện ra sừng sững, cao vút, phủ đầy rêu phong. Có cây thân to đến vài người ôm, tán lá xanh thẫm, bền bỉ trước nắng gió của núi rừng Tây Nguyên. Theo kết quả khảo sát ban đầu của các nhà khoa học, tại khu vực đỉnh Tà Đùng đã ghi nhận 117 mẫu chè bản địa, thuộc nhiều loài khác nhau, phân bố ở độ cao 1.000-2.000m. Nhiều cây chè có tuổi đời ước tính 100-120 năm. Đây là quần thể chè mọc hoàn toàn tự nhiên trong rừng nguyên sinh, khác biệt với chè trồng thương mại lâu nay.
Ông Khương Thanh Long, Giám đốc Ban Quản lý Vườn quốc gia Tà Đùng, cho biết, việc phát hiện rừng chè cổ thụ mang ý nghĩa rất lớn đối với công tác bảo tồn đa dạng sinh học. Đây là nguồn gene thực vật quý hiếm, có giá trị khoa học cao. Những cây chè này sinh trưởng tự nhiên qua nhiều thế hệ, thích nghi với điều kiện khí hậu khắc nghiệt, vì vậy mang đặc điểm sinh học rất riêng. Các nghiên cứu bước đầu cho thấy lá và hoa của chè cổ Tà Đùng chứa nhiều hợp chất sinh học có lợi cho sức khỏe như polyphenol, flavonoid, saponin, những chất có tác dụng chống oxy hóa, kháng khuẩn và hỗ trợ phòng ngừa một số bệnh mãn tính.
Đây được xem là nền tảng quan trọng để mở rộng nghiên cứu theo hướng phát triển dược liệu và sản phẩm đặc hữu trong tương lai. Ban Quản lý Vườn quốc gia Tà Đùng đang phối hợp với các viện nghiên cứu, trường đại học để tiếp tục khảo sát, phân loại và đánh giá sức khỏe của từng cá thể chè cổ. Mọi hướng khai thác, dù là nghiên cứu khoa học hay các hoạt động khác đều phải đảm bảo không làm tổn hại đến hệ sinh thái rừng. Về lâu dài, rừng chè cổ Tà Đùng có thể trở thành nền tảng cho một chuỗi giá trị kinh tế xanh. Từ nghiên cứu khoa học, bảo tồn nguồn gene, đến phát triển các sản phẩm trà đặc sản, dược liệu cao cấp mang thương hiệu địa phương.
Theo PGS-TS Nguyễn Thị Thanh Hương, Khoa Nông lâm, Trường ĐH Tây Nguyên, rừng chè cổ thụ trên đỉnh Tà Đùng là một tài nguyên sinh học đặc biệt quý hiếm, có tuổi đời hàng trăm năm, phản ánh rõ quá trình thích nghi lâu dài với điều kiện sinh thái khắc nghiệt của vùng núi cao Tây Nguyên.
Giá trị nổi bật nhất của rừng chè cổ thụ Tà Đùng là nguồn gene bản địa có độ ổn định di truyền cao. Các cây chè sinh trưởng tự nhiên, không chịu tác động chọn lọc nhân tạo, là vật liệu quý cho nghiên cứu chọn tạo giống chè chịu hạn, chịu lạnh, kháng sâu bệnh trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Chè cổ thụ còn góp phần duy trì đa dạng sinh học rừng, tham gia cấu trúc tầng tán và tạo vi sinh cảnh cho nhiều loài sinh vật khác. Kết quả nghiên cứu khẳng định giá trị sinh học cao của các loài chè bản địa tại Vườn Quốc gia Tà Đùng, đặc biệt là trong hoạt tính chống oxy hóa, ức chế enzyme và kháng khuẩn. Đây là cơ sở khoa học để tỉnh Lâm Đồng phát triển dược liệu tự nhiên, gắn bảo tồn với khai thác bền vững tài nguyên bản địa, góp phần nâng cao sinh kế cho cộng đồng và giá trị kinh tế từ rừng.
