Mưu sinh theo con nước
3 giờ chiều, vợ chồng ông Nguyễn Thanh Vân và bà Đặng Thị Thu Hà (trú tại thôn 4, xã Long Sơn) bắt đầu xuống ghe, vượt khoảng 4km trên sông để đến bãi đáy tại khu vực ngã ba Long Hòa. Nước ròng, hai vợ chồng thả đáy. Khoảng 7 giờ tối, nước “im”, họ lại dồn sức đổ đụt, công việc kéo dài đến 11 giờ đêm. Trên chiếc ghe nhỏ chòng chành, hai vợ chồng tranh thủ chợp mắt. 2 giờ sáng, họ trở về để kịp bán tôm cá trong buổi chợ sớm.
Công việc ấy đã nuôi sống gia đình ông bà suốt gần 30 năm qua. Đến nay, khi nghề đáy đứng trước yêu cầu phải từng bước chấm dứt, ông bà không khỏi lo lắng. “Bây giờ tuổi đã cao, chúng tôi không biết chuyển nghề gì. Chỉ mong chính quyền có sự hỗ trợ”, bà Hà chia sẻ.
Những ngày này, gia đình chị Mai Thị Kim Nhàn (trú tại thôn 1, xã Long Sơn) cũng có cùng nỗi lo như ông Vân, bà Hà. Ba thế hệ trong gia đình chị đã mưu sinh trên sông Rạng bằng nghề đáy. Mới 10 tuổi, chị Nhàn đã theo cha mẹ làm nghề. Đến nay, chị có 28 năm gắn bó với nghề. Nghề đáy cũng mang lại nguồn thu nhập nuôi sống gia đình bốn người gồm hai vợ chồng chị, người mẹ 65 tuổi và con trai đang học THPT.
“Mất nghề cũng tiếc lắm, nhưng Nhà nước đã quy định thì mình nghiêm túc chấp hành”, chị Nhàn nói. Điều chị mong muốn là nhận được sự hỗ trợ để gia đình có thể chuyển đổi ngành nghề. Chị dự tính nếu được bố trí diện tích mặt nước phù hợp, gia đình có thể chuyển sang nuôi hàu. Một hướng khởi nghiệp khác chị Nhàn nghĩ tới là học quay video để bán hàng qua mạng.
Tại xã Long Sơn, nghề đáy trên các tuyến sông, rạch đã tồn tại qua nhiều năm, thậm chí được nhiều gia đình truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Đa số người dân làm công việc này từ trước năm 2017, trong đó có trường hợp bắt đầu làm từ năm 1975. Đến cuối tháng 9-2026, xã Long Sơn có 71 hộ làm nghề đáy, với 107 khổ đáy, gồm đáy thùng và đáy cọc. Các khổ đáy phân bố trên nhiều tuyến sông, rạch thuộc địa bàn xã, một số vị trí nằm giáp ranh với các địa phương lân cận.
Theo ông Nguyễn Văn Bình, chuyên viên Phòng Kinh tế xã Long Sơn, qua rà soát, 100% khổ đáy hiện nằm trong phạm vi hành lang bảo vệ luồng giao thông đường thủy nội địa. Hệ thống cọc, dây nháng và lưới đáy trải ngang dòng chảy làm thu hẹp mặt cắt luồng, ảnh hưởng không gian lưu thông và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, nhất là đối với phương tiện có tải trọng lớn, hoạt động ban đêm hoặc trong điều kiện thời tiết bất lợi.
Theo Thông tư số 88/2025/TT-BNNMT của Bộ NN-MT, nghề đáy thuộc danh mục nghề bị cấm khai thác. Việc từng bước thu hẹp, chấm dứt nghề đáy là cần thiết nhằm bảo vệ, phục hồi và phát triển bền vững nguồn lợi thủy sản. Với định hướng đó, Phòng Kinh tế xã Long Sơn đã phối hợp với Đội Cảnh sát Giao thông đường thủy số 4, Đồn Biên phòng Long Sơn, Công an xã và trưởng các thôn rà soát, thống kê các hộ làm nghề đáy. Đồng thời, tiến hành khảo sát thực địa, xác định tọa độ, vị trí các khổ đáy của từng hộ dân... nhằm quản lý, tổng hợp và đánh giá hiện trạng.
Trăn trở vì cuộc sống người dân
Trước những lo lắng, trăn trở của bà con, lãnh đạo UBND xã Long Sơn nhận thấy, việc giải tỏa, chấm dứt hoạt động nghề đáy sẽ tác động trực tiếp đến đời sống người dân. Nhiều lao động có nguy cơ mất việc khi tuổi đã cao, khả năng chuyển đổi nghề hạn chế. Để tìm hướng đi, xã Long Sơn đã tổ chức hội nghị gặp gỡ, lắng nghe ý kiến các hộ dân làm nghề đáy.
Tại buổi gặp gỡ, người dân cơ bản đồng tình với định hướng chung nhưng cũng chia sẻ nhiều tâm tư. Nhiều hộ mong muốn có cơ chế bồi thường, hỗ trợ thỏa đáng trong quá trình chuyển đổi nghề hoặc được bố trí diện tích mặt nước phù hợp để chuyển sang nuôi trồng thủy sản.
Sau cuộc đối thoại, xã Long Sơn đang tiếp tục khảo sát nhu cầu chuyển đổi nghề của từng hộ, tổng hợp tâm tư, nguyện vọng của người dân để xây dựng kế hoạch đào tạo, chuyển đổi ngành nghề. Địa phương dự kiến phối hợp với Chi cục Phát triển nông thôn TPHCM xác định những ngành nghề đào tạo phù hợp.
Song song đó, xã cũng đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân chấp hành chủ trương, chính sách pháp luật, đồng thời sẽ giám sát chặt chẽ nếu các chính sách hỗ trợ được triển khai trong thời gian sắp tới.
