Nghiên cứu, ứng dụng AI có kiểm soát
Buổi báo cáo dự án nghiên cứu khoa học, Trường THPT Tây Thạnh, phường Tây Thạnh năm học 2026-2027 được đánh giá cao khi nhiều đề tài có tính ứng dụng thực tiễn, gần gũi. So với các năm học trước, năm nay đề tài tăng về cả số lượng, chất lượng. Đặc biệt, nhiều đề tài đã được học sinh vận dụng AI vào nghiên cứu, tìm giải pháp cho vấn đề xung quanh các em.
Ứng dụng AI phát hiện, phân loại và hỗ trợ ban đầu cho học sinh có nguy cơ gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần tại Trường THPT Tây Thạnh được nhóm học sinh lớp 11B18 Hoàng Nguyễn Phương Thảo và Trần Ngọc Như Quỳnh triển khai. Đi từ kết quả khảo sát sức khỏe tâm thần đầu năm học 2025-2026 tại Trường THPT Tây Thạnh, với trên 35% học sinh toàn trường gặp các dấu hiệu trầm cảm, lo âu, stress từ nặng đến rất nặng, nhóm nghiên cứu đã xây dựng mô hình huấn luyện, đưa AI trở thành người bạn đồng hành hỗ trợ ban đầu các vấn đề liên quan đến sức khỏe tâm thần cho gần 3.000 học sinh toàn trường.
“Với đề tài này, chúng em tạo ra một website Đánh giá sức khỏe tâm thần, kết hợp các mô hình AI tạo Chat Box. Website gồm 3 phần: Bài khảo sát tâm lý đánh giá vấn đề tâm lý học sinh đang gặp phải dựa trên các thang đo quốc tế được chuẩn hóa; Chat Box tư vấn đưa ra lời khuyên ban đầu; Giới thiệu các cơ sở thăm khám sức khỏe tâm thần. Trong bối cảnh không ít học sinh đang lạm dụng AI để xin lời khuyên trong học tập, cuộc sống, thậm chí là “chuẩn đoán bệnh”, bốc thuốc, dự án hướng tới đưa AI trở thành công cụ hỗ trợ uy tín và tin cậy cho các bạn khi cảm thấy mình đang gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần”, Hoàng Nguyễn Phương Thảo chia sẻ.
Cũng ứng dụng AI song Hồ Ngọc Đăng Thy, lớp 12A17 lại phát triển đề tài “Xây dựng và thử nghiệm nền tảng tài tử AI Hub hỗ trợ học sinh Trường THPT Tây Thạnh tiếp cận đờn ca tài tử Nam bộ”, biến AI trở thành một công cụ thân thiện đưa âm nhạc truyền thống đến gần với học sinh.
“Có tới trên 34% học sinh tại Trường THPT Tây Thạnh hầu như chưa bao giờ chủ động tìm hiểu về đờn ca tài tử khi quan điểm đây là môn nghệ thuật khó tiếp cận. Tài tử AI Hub với 3 chức năng chính: hỏi, bàn và nghe đọc, đưa AI trở thành công cụ giúp học sinh hỏi đáp, gỡ khó kiến thức cơ bản về loại hình âm nhạc này, phát triển các beat mẫu để các bạn tiếp cận dễ dàng với đờn ca tài tử… Khi AI được sử dụng có mục tiêu, khoa học, sẽ trở thành công cụ hữu ích để mỗi học sinh bảo tồn, phát triển các giá trị văn hóa truyền thống”, Hồ Ngọc Đăng Thy thẳng thắn.
Theo thầy Phạm Văn Cường, Phó hiệu trưởng Trường THPT Tây Thạnh, năm nay sân chơi nghiên cứu khoa học của học sinh thu hút 31 đề tài nghiên cứu. Điểm mới rõ nét nhất là AI đã được sử dụng không chỉ như một công cụ để khảo sát, nghiên cứu mà còn “bước sâu hơn” khi phát triển thành ứng dụng giải quyết thực tế tồn tại xung quanh các em.
“Các đề tài đã bám sát đời sống, đi từ chính những vấn đề gắn liền với cuộc sống, trường lớp của các em. Đáng nói, các em đã sử dụng AI một cách có kiểm soát, hiệu quả, cho thấy tín hiệu tích cực trong giáo dục AI tại trường…”, thầy Cường phấn khởi.
TS Phùng Thế Bảo, Trưởng Bộ môn Trí tuệ nhân tạo, Khoa CNTT HUIT, Trường Đại học Công Thương TPHCM đánh giá, các đề tài nghiên cứu khoa học của học sinh cho thấy vai trò định hướng, giáo dục AI một cách hiệu quả từ trường phổ thông. AI xuất hiện trong cả lĩnh vực khoa học tự nhiên và khoa học xã hội, hành vi, tuy vậy lại không lạm dụng mà được ứng dụng có chọn lọc, kiểm soát.
“Khi đưa AI vào trường phổ thông, điều đáng lo nhất là AI có thể bị lạm dụng trong cả dạy và học. Việc giáo dục học sinh ý thức sử dụng AI hỗ trợ nghiên cứu khoa học theo tôi cũng là cách phát đi thông điệp AI cần được định hướng để trở thành công cụ trong học tập, nghiên cứu, thay vì cấm đoán hoặc thả nổi”, chuyên gia này nhấn mạnh.
Thúc đẩy đổi mới sáng tạo
Năm học 2026-2027, lần đầu tiên AI được 100% trường phổ thông TPHCM triển khai giảng dạy đồng bộ, đảm bảo thực hiện 12 tiết/lớp đối với nội dung cốt lõi, song song đưa AI vào nội dung giáo dục mở rộng.
Chia sẻ về yêu cầu mới trong giáo dục AI tại trường phổ thông TPHCM, theo ông Nguyễn Bảo Quốc, Phó giám đốc Sở GD-ĐT TPHCM, nội dung giáo dục cốt lõi của AI nhằm trang bị cho học sinh những kiến thức, kỹ năng AI tối thiểu, thiết yếu, có thể vận dụng trực tiếp để hỗ trợ việc học các môn học và tham gia các hoạt động giáo dục theo Chương trình giáo dục phổ thông. Nội dung mở rộng có thể được lồng ghép trong môn học, hoặc tổ chức hoạt động giáo dục theo nhu cầu tìm hiểu mở rộng, nâng cao về AI của học sinh.
Thầy Võ Thành Danh, Hiệu trưởng Trường THPT Bà Điểm nhìn nhận, yêu cầu mới về giáo dục AI cho thấy tính bài bản khi đưa AI vào trường phổ thông. Điều này mang đến nhiều thuận lợi cho nhà trường trong thúc đẩy phong trào đổi mới sáng tạo, nghiên cứu khoa học, giáo dục STEM.
“Các đề tài nghiên cứu khoa học của học sinh năm nay thấy rõ bước đầu tư nghiêm túc của các em khi đưa AI vào hỗ trợ. Từ các vật liệu xanh thân thiện với môi trường cho đến những giải pháp thiết thực về giáo dục, tâm lý học đường đều được học sinh vận dụng công nghệ AI, IoT hiện đại. Rõ ràng, khi nhà trường đưa giáo dục AI để hỗ trợ và đồng hành thì AI được học sinh đặt lên bàn để tính toán, vận dụng vào học tập, nghiên cứu…”, thầy Danh vui mừng.
Tương tự, thầy Tân Trung Nghĩa, Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Huệ, phường Vĩnh Hội hồ hởi “khoe” thành quả của học sinh khi nghiên cứu thành công sản phẩm ứng dụng ngay tại trường vào mùa mưa, như một minh chứng cho hiệu quả của phong trào đổi mới sáng tạo tại trường năm học 2026-2027.
“Vào mùa mưa khiến giày dép ẩm, có mùi khó chịu, nhóm 2 học sinh lớp 9 của trường đã nghiên cứu, phát triển ra sản phẩm khử mùi thiên nhiên, được đưa vào sử dụng ngay tại lớp. Dự án được các em ứng dụng kiến thức bài học, đồng thời sử dụng AI là công cụ hỗ trợ nghiên cứu. Với sự giúp sức của AI khi được đưa vào giáo dục bài bản, có định hướng, nhà trường hy vọng sẽ là trợ lực để thúc đẩy hơn nữa phong trào đổi mới sáng tạo tại trường, để cả thầy và trò đều mạnh dạn hơn nữa khi ứng dụng AI vào nghiên cứu, học thuật…”, thầy Nghĩa chia sẻ.
