Những ngày qua, đề xuất liên quan đến quyền hiến mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi trong dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác thu hút nhiều ý kiến tranh luận.
Hiểu đúng về hiến mô tái sinh ở trẻ em
GS-TS Trần Minh Điển, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam, cho rằng cần phân biệt rõ giữa hiến mô tái sinh khi còn sống và hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn.
Theo GS-TS Trần Minh Điển, mô tái sinh là những mô mà cơ thể có khả năng tiếp tục sản sinh hoặc phục hồi sau khi lấy. Điển hình là tế bào gốc tạo máu, được thu thập từ tủy xương hoặc máu ngoại vi để điều trị một số bệnh hiểm nghèo.
Trong thực tế, trẻ mắc bệnh bạch cầu, suy tủy xương, thalassemia thể nặng hoặc suy giảm miễn dịch bẩm sinh có thể cần ghép tế bào gốc tạo máu. Một số trường hợp, người em ruột chưa đủ 18 tuổi có thể là người hiến phù hợp nhất cho anh, chị mắc bệnh.
“Nếu không có người hiến trưởng thành phù hợp, việc cho phép người em hiến tế bào gốc tạo máu, sau khi được đánh giá đầy đủ về sức khỏe và các điều kiện cần thiết, có thể mang lại cơ hội điều trị và cứu sống người thân là anh, chị”, GS-TS Trần Minh Điển cho biết.
Theo ông, đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh trong một số trường hợp đặc biệt có cơ sở khoa học và ý nghĩa nhân văn. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc cho phép lấy thận, gan hoặc các cơ quan lành của trẻ đang sống để ghép cho người khác.
Dự thảo luật đặt ra các điều kiện về độ tuổi, người nhận, sự đồng ý của trẻ và người đại diện, cùng yêu cầu tư vấn độc lập nhằm bảo đảm việc hiến tự nguyện, không bị cưỡng ép.
GS-TS Trần Minh Điển cho rằng, sau khi dự luật được Quốc hội thông qua, Chính phủ và Bộ Y tế cần sớm ban hành văn bản hướng dẫn, quy định cụ thể danh mục mô tái sinh được phép hiến ở người dưới 18 tuổi; quy trình đánh giá sức khỏe thể chất, tâm lý; quyền được cung cấp thông tin, bày tỏ ý kiến của trẻ; cơ chế tư vấn, giám sát độc lập và theo dõi sức khỏe sau hiến.
Theo GS-TS Trần Minh Điển, mục tiêu của chính sách không phải cho phép tùy tiện lấy mô, tạng ở trẻ em, mà là mở thêm cơ hội điều trị cho người bệnh hiểm nghèo trong những điều kiện pháp luật quy định chặt chẽ. Quyền lợi, sức khỏe, phẩm giá và sự an toàn của trẻ em phải luôn được đặt lên hàng đầu.
Bổ sung cơ chế giám sát độc lập
Bên cạnh việc làm rõ cơ sở khoa học và ý nghĩa của việc hiến mô tạng và hiến mô tái sinh, các chuyên gia cũng lưu ý cần có cơ chế kiểm soát chặt chẽ để bảo vệ quyền tự nguyện của trẻ.
PGS-TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho rằng, dự thảo luật cần bổ sung cơ chế giám sát độc lập, bảo đảm quyền tự nguyện và lợi ích tốt nhất của trẻ em. Theo ông, cần phân biệt hai nhóm hiến: hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết và hiến một phần mô, bộ phận cơ thể khi còn sống. Với trường hợp hiến sau khi chết, dự thảo cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến khi có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện theo pháp luật.
PGS-TS Nguyễn Lân Hiếu ủng hộ đề xuất này, song cho rằng nguyện vọng của trẻ và chữ ký của cha mẹ là cần thiết nhưng chưa đủ. Cần có người thứ ba độc lập chứng kiến, cơ quan bảo vệ trẻ em giám sát; đồng thời, nên bổ sung quy định cho phép trẻ ở độ tuổi phù hợp từ chối hiến mô tạng sau khi chết.
Đối với việc hiến bộ phận cơ thể khi còn sống, PGS-TS Nguyễn Lân Hiếu đồng tình với quy định nghiêm cấm lấy bộ phận cơ thể không có khả năng tái sinh, như thận hoặc một phần gan, từ người dưới 18 tuổi.
Với mô tái sinh như tủy xương, dự thảo cho phép trẻ từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi hiến cho thành viên gia đình khi không có người hiến trưởng thành phù hợp; trẻ dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh chị em ruột trong trường hợp tương tự. Người hiến phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập và có sự đồng ý của cả trẻ lẫn người đại diện.
Tuy nhiên, PGS-TS Nguyễn Lân Hiếu lưu ý, trẻ có thể khó từ chối hiến khi người thân mắc bệnh nặng, trong khi cha mẹ cũng chịu áp lực phải cứu người con đang bệnh. Vì vậy, ông đề nghị với nhóm từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi, cần thu hẹp phạm vi người nhận còn cha mẹ đẻ và anh chị em ruột; người tư vấn phải độc lập, không liên quan đến ê-kíp ghép.
Theo PGS-TS Nguyễn Lân Hiếu, trẻ cần được cung cấp thông tin phù hợp với lứa tuổi, được tự do bày tỏ nguyện vọng và không chịu áp lực từ gia đình. Mở rộng nguồn hiến để cứu người bệnh là cần thiết, nhưng không thể cứu một đứa trẻ bằng cách đặt một đứa trẻ khác vào nguy cơ.
