Sau chiến thắng 30-4-1975, đất nước thống nhất. Non sông hòa một dải, nhưng lại phải đối diện với bao nhiêu vất vả của công cuộc xây dựng một hình hài mới. Những khó nhọc ấy kéo dài hơn 10 năm. Công cuộc đổi mới từ năm 1986 của cả nước chính là khởi nguồn hành trình làm thay da đổi thịt thành phố lớn nhất nước. TPHCM không chỉ lớn, mà còn rất quan trọng cho cả nước. Có bí bách tới đâu, cũng không cam lòng bó buộc, không để hoàn cảnh bắt bí mình, đó là điểm sáng lấp lánh của con người nơi đây. Đặc trưng nổi trội của con người ở đô thị này là không bao giờ chịu bó tay. Họ luôn năng động, thực tế, hào sảng và nghĩa tình. Căn tính con người tại một vùng đất trước hết xuất phát từ cư dân bản địa. Rồi với thời gian, những lớp người mới qua va đập khắc nghiệt lại làm vững chắc và càng sáng hơn phẩm chất của thế hệ mở đất.
Thực tế có khó khăn đến đâu cũng chỉ như lực nén làm chiếc lò xo ép chặt. Đến lúc xổ ra, chiếc lò xo ấy ẩn chứa sức mạnh vô vàn của hàng triệu triệu người. Nén là để bung. Nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa được khởi đầu từ nỗ lực vượt thoát của thế hệ lãnh đạo TPHCM ở thời điểm ấy. Thực tế mới từ những gì làm được lại thúc đẩy những xung lực tích tụ không thể mất trong bao nhiêu con người khát khao. Khi phá bức rào cũ, tự chủ hết sức mình, sáng tạo mới có thể vươn ra được. Nhưng đột phá làm khác tiền lệ, làm mới mẻ phải đồng hành với tinh thần dám chịu trách nhiệm. Thẳng ruột ngựa không phải để làm đau ai, mà để hết lòng vì dân, để được việc.
Hàng loạt sáng kiến không có tiền lệ được nảy nở và khích lệ. Công cuộc đổi mới đã tác động lớn lao đến TPHCM, giúp thành phố này trở thành đầu tàu kinh tế cả nước. Đổi mới sáng tạo chính là động lực thúc đẩy tăng trưởng. Năng suất lao động tăng vọt và hiệu quả tăng trưởng mạnh mẽ làm cơ sở để thu hút nhiều vốn đầu tư nước ngoài. Sau đó là nguồn kiều hối khắp thế giới đổ về, do được thực chứng bởi niềm tin.
Khi đời sống dần khá lên, “người thành phố” lại rộng lòng chia sẻ với những địa phương bị thiên tai, bão lụt hoặc bất cứ ai khốn khó hơn mình. Bão lũ dữ dội năm Ất Tỵ, hay đại dịch Covid-19 mấy năm trước, với bao nhiêu khó nhọc khắp nơi… đã được dịu bớt nhờ sự sẻ chia không toan tính của mảnh đất thấm đẫm nghĩa tình hào sảng này. Người Sài Gòn - TPHCM luôn năng động, sôi nổi nhưng không ồn ào. Con người thành phố này trọng nghĩa hiệp, bênh vực kẻ yếu thế. Dòng máu “thấy chuyện bất bình chẳng tha” không chỉ có trong truyện Lục Vân Tiên mà cứ truyền đời bất tận. Lạ nữa, ngay cả khi còn khó ngặt, người thành phố này vẫn phóng khoáng, sẵn sàng cho đi để cứu người hoạn nạn mà không tính toán.
So với 30 năm trước, TPHCM hiện đã vô vàn thay đổi. Những người đi xa trở về rất dễ lạc lối vì bao điều mới mẻ thành hình. Hồi trước TPHCM chỉ có biển Cần Giờ, hiện tại đã đứng trước đại dương trong một không gian được mở rộng sau khi sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Đại dương không chỉ biểu hiện cho giao thương mở mang, mà còn cần cái nhìn khoáng đạt hướng ra biển lớn. Ưỡn ngực đón gió Biển Đông đòi hỏi sức mạnh tích lũy mới, tạo nên tầm vóc mới. Căn tính người Sài Gòn - TPHCM lại có dịp thử thách để càng làm rắn chắc những gì thuộc về nội tại. Lịch sử không dừng ở thời khắc nào mà luôn hướng về phía trước. Làm được gì hơn nữa cho xứ sở là niềm thúc giục để thành phố này đạt thêm những thành tựu và vị thế chưa từng có. Địa giới hành chính mở mang phá vỡ những giới hạn cũ. Dù vậy, con người TPHCM vẫn đậm nét tính cách được hình thành qua dòng chảy nhẫn nại của thời gian. Cái gì qua đã qua, không chấp nhặt, bởi thế mà con người ở đây cởi mở, dễ sẻ chia, luôn hiếu khách và đồng cảm.
TPHCM có con đường mang tên Nguyễn Hữu Cảnh - vị thống suất được Chúa Nguyễn sai vào Nam kinh lược hơn 300 năm trước. Với tài năng, tầm nhìn của ông, phủ Gia Định thành hình, với dinh Trấn Biên và dinh Phiên Trấn. Những địa danh xưa ấy đặt nền móng cho đô thị này. Và rồi, như hiện tại đang có, mở mang thêm là câu chuyện nối dài của lịch sử. Thành phố này vẫn còn những cây dầu cổ thụ sừng sững trên vỉa hè đường Nguyễn Đình Chiểu (phường Sài Gòn), dấu tích của những rừng dầu bạt ngàn thời mở đất. Những con đường mang tên tiền nhân để nhắc nhớ về ký ức. Thời gian chảy xuôi, mà những trầm tích, di chỉ khảo cổ vẫn âm thầm kể về một phần quá khứ… Với dòng chảy thời gian, có lúc thế này và lúc thế khác. Có lúc vươn mình mạnh mẽ, có lúc trầm tư và tự thấy đau vì đã lựa chọn không chính xác. Nhưng sau tất thảy, cuộc sống phải tiến lên. Học hỏi từ chính những điều tự làm không phù hợp sẽ khiến hành trang càng quý giá.
Để thực sự trở thành một đô thị tầm vóc, trước hết phải tháo gỡ thông thoáng từng điểm nghẽn chính sách, giao thông, môi trường… Vì thế, hàng triệu người TPHCM khấp khởi mừng khi lãnh đạo thành phố quyết định khai thông tuyến đường dọc cảng Nhà Rồng - Khánh Hội. Khi tuyến đường 4 làn xe hiện tại trở thành 8 làn, ùn tắc sẽ không còn. Mừng lắm, khi khu đất từng dự định phát triển nhà ở thương mại trở thành không gian đa chức năng. Những công trình công cộng, Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, công viên xanh mát, cảng hành khách quốc tế hòa quyện vào nhau. Hình hài mới của văn hóa, giáo dục sẽ làm khoảng xanh vươn lên cho hơi thở nhẹ nhàng. Không phải tự nhiên mà mọi nghị quyết xuất phát từ thành phố này như một vòng tròn đồng tâm lấy mong mỏi của người dân làm điểm tựa. Đó là những công viên mới mọc, con đường rộng mở, xe buýt xanh bon bon trên đường, metro lả lướt trên cao - dưới đất, hay những công trình ngầm chống ngập. Tất cả góp thêm sự thanh lành cho cuộc sống an hòa.
Để trở thành một trong 100 thành phố toàn cầu, TPHCM chắc chắn sẽ đối mặt với những thách thức chưa có tiền lệ. Thành phố này phải có những xung lực mới từ những gì đã tích tụ trong lịch sử và bằng sự học hỏi không ngừng. Đại dương vẫy gọi tương lai, và đại dương cũng luôn có những cơn sóng lừng chỉ có thể ra khơi và băng đi với lòng can đảm. Nhưng dù có nói về chuyện gì, thách thức nào, thì giải pháp cũng quay lại với con người rộng mở, hồn hậu mà can trường của mảnh đất này. Tính cách họ không giống nhau, năng lực cũng khác biệt. Nhưng hơn 300 năm qua và trong 50 năm gần nhất, tất thảy những người sống ở đây đã góp sức mình cho từng đổi thay, dịch chuyển. Căn tính từ tiền nhân hòa quyện trong nỗ lực của những người đang sống và thế hệ tương lai tạo sức lan tỏa vô bờ. Những thế hệ tiếp nối nhau cùng lực đẩy đô thị mạnh mẽ và lạc quan hướng về phía trước.
