“Ưu tiên tất cả tức là không ưu tiên"
ĐB Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) đề nghị làm rõ trách nhiệm đầu tư trở lại cho việc truyền nghề. Riêng đối với di sản có nguy cơ thất truyền, Nhà nước vẫn phải bảo đảm kinh phí để bảo vệ, kể cả khi chưa có doanh thu; bởi, bản sắc không chỉ cần được công nhận bằng một danh hiệu, mà cần người giữ nó được sống bằng chính nghề mình đang giữ.
ĐB Lê Hoàng Anh (Gia Lai) dẫn chứng, năm 2025, game Việt đạt 4,9 tỷ lượt tải, đứng thứ hai thế giới; phòng vé thu gần 5.600 tỷ đồng, phim Việt dẫn đầu; nhạc Việt lấp đầy sân vận động. Nhưng 95% lượt tải game ở nước ngoài; tín dụng dựa trên tài sản trí tuệ gần như đóng băng; vi phạm bản quyền trực tuyến đã thành rủi ro thương mại với đối tác.
"Nói cách khác, chúng ta có người sáng tạo, có khán giả, nhưng thiếu cái lõi biến sáng tạo thành tài sản: bản quyền, tài chính cho sản phẩm trí tuệ và kênh phân phối”, ĐB Lê Hoàng Anh phân tích.
Từ đó, ĐB cho rằng, dự thảo đã bao quát nhiều vấn đề, nhưng còn "rộng ở diện, dày ở thủ tục và mỏng ở phần cốt lõi". Chính sách vẫn trải đều cho 10 nhóm ngành. Cả 37 điều của dự thảo chưa có điều nào chọn ngành mũi nhọn. “Ưu tiên tất cả tức là không ưu tiên”, ĐB phát biểu.
Theo ĐB Lê Hoàng Anh, chọn và tập trung là bài học chung, nhưng con đường phải là của Việt Nam. Việt Nam có những lợi thế rất lớn: đội ngũ làm game đã chinh phục hàng tỷ người dùng; một thị trường trẻ hơn 100 triệu dân, nơi phim Việt đã thắng ngay trên sân nhà; một kho di sản đầy bản sắc của 54 dân tộc anh em; và hàng triệu kiều bào là thị trường đầu tiên ở nước ngoài. Do đó, luật cần nối những lợi thế ấy thành một chuỗi: công nghệ Việt kể chuyện Việt, làm ra hàng Việt, cùng người Việt bước ra thế giới.
ĐB đề nghị trước mắt tập trung 3 lĩnh vực: trò chơi điện tử và nội dung số; điện ảnh, phim truyền hình; âm nhạc, biểu diễn và công nghiệp sự kiện, "3 mũi nhọn ấy là đầu tàu kéo cả đoàn tàu". Song song đó, chuyển trọng tâm nguồn lực từ hạ tầng cụm, khu sang tài chính cho sản phẩm trí tuệ của người Việt, hỗ trợ theo chi tiêu thực tế, trả sau khi có kết quả.
Theo ĐB, ưu đãi phải đúng địa chỉ, đo được. Ưu đãi thuế chỉ nên dành cho sản phẩm trọng điểm có tiêu chí luật định, việc đánh giá, công nhận thống nhất ở cấp trung ương; cụm, khu hưởng ưu đãi do Chính phủ quyết định, tập trung ở vài đô thị đã có hệ sinh thái, có tỷ lệ diện tích sáng tạo tối thiểu và cơ chế thu hồi ưu đãi. “Luật này thành công khi người sáng tạo Việt sống được bằng nghề và giá trị Việt bước ra thế giới. Chọn đúng lõi, dồn đúng sức - đó là cách để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực phát triển”, ĐB Lê Hoàng Anh nêu.
Ưu đãi với sản phẩm công nghiệp văn hóa trọng điểm
ĐB Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) phân tích, chính sách phải tạo động lực tăng trưởng có trọng tâm, hiệu quả và phù hợp cam kết quốc tế. Trong khi đó, dự thảo liệt kê 10 nhóm ngành ngang nhau; mở ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp cho sản phẩm có bản sắc thuộc bất kỳ ngành nào. Do đó, ĐB đồng tình với với cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát, tránh “quá mở rộng phạm vi” phát triển công nghiệp văn hóa.
ĐB Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị giao Chính phủ xác định ngành ưu tiên theo từng giai đoạn, trên cơ sở danh mục trọng tâm; bổ sung ưu đãi thuế cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo; chỉ hỗ trợ hạ tầng kết nối khi có cam kết của nhà đầu tư thứ cấp, tránh ưu đãi dàn trải. Mặt khác, phát triển công nghiệp văn hóa phải làm cho người dân được hưởng thụ văn hóa tốt hơn, nhất là ở vùng khó khăn.
Phát biểu giải trình, làm rõ một số nội dung các đại biểu nêu, Bộ trưởng VH-TT-DL Lâm Thị Phương Thanh cho biết, dự thảo luật xác định rõ vai trò kiến tạo, dẫn dắt và hỗ trợ của Nhà nước, từng bước chuyển từ chủ yếu quản lý hoạt động văn hóa sang tạo lập môi trường, điều kiện và động lực để công nghiệp văn hóa phát triển.
Theo Bộ trưởng, các chính sách về thuế, tín dụng, đất đai, hợp tác công - tư, khai thác và sử dụng tài sản công được nghiên cứu, thiết kế nhằm huy động hiệu quả nguồn lực đầu tư. Đồng thời, dự thảo luật chú trọng chính sách ưu đãi đối với các sản phẩm mang giá trị bản sắc văn hóa Việt Nam và sản phẩm công nghiệp văn hóa trọng điểm, có sức cạnh tranh, khả năng lan tỏa, góp phần quảng bá giá trị văn hóa Việt Nam.
Bộ trưởng VH-TT-DL Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh, bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ và bản quyền là vấn đề quan trọng, mang tính mấu chốt trong phát triển công nghiệp văn hóa. Đây cũng là một trong những chính sách cốt lõi của dự thảo luật, hướng tới mở rộng cơ hội tiếp cận công cụ sáng tạo cho người dân, nhất là những đối tượng còn hạn chế về nguồn lực, công nghệ và thị trường.
Về lựa chọn các lĩnh vực ưu tiên, Bộ trưởng cho biết, dự thảo luật được xây dựng theo hướng tạo khung pháp lý chung cho 10 lĩnh vực công nghiệp văn hóa. Trên cơ sở đó, Chính phủ sẽ lựa chọn, quyết định những lĩnh vực ưu tiên trong từng giai đoạn, làm căn cứ xác định chính sách và nguồn lực đầu tư phù hợp...
