Chính quyền và người dân cùng làm
Trong số các xã triển khai mô hình vườn ươm cây giống 0 đồng, xã Tu Mơ Rông là địa phương đi đầu. Điểm nổi bật của mô hình là sự chung sức giữa chính quyền và người dân trong quá trình xây dựng, chăm sóc vườn ươm. Năm 2025, xã triển khai 12 vườn ươm, gồm 11 vườn tại các thôn và 1 vườn tại trung tâm xã. Cán bộ xã cùng đồng bào Xơ Đăng góp công dựng vườn, làm trụ, giăng lưới che, chuẩn bị đất và lá tranh.
Từ nguồn kinh phí vận động xã hội hóa, địa phương thu mua 800kg hạt cà phê để tổ chức gieo ươm. Người dân tại các thôn phân công nhau tưới nước, chăm sóc; cán bộ chuyên môn trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật. Sau khoảng 3 tháng, hạt cà phê nảy mầm, phát triển thành 1 triệu cây con. Đến tháng 6-2026, xã Tu Mơ Rông bắt đầu cung cấp miễn phí 1 triệu cây giống này cho người dân trồng trên diện tích khoảng 200ha. Đến nay, toàn bộ số cây giống đã được cấp đến người dân và xuống giống; các vườn cà phê đang sinh trưởng, phát triển tốt.
Gia đình anh A Đúy, thôn Ngọc Leng, xã Tu Mơ Rông là một trong những hộ được hưởng lợi từ mô hình. Từ 9 sào đất trồng mì năng suất thấp, gia đình anh đã chuyển sang trồng cà phê nhờ nguồn cây giống được xã hỗ trợ. Đến nay, vườn cà phê phát triển tốt, cây đang đẻ nhánh. Anh A Đúy cho biết: “Gia đình muốn chuyển từ trồng mì sang trồng cà phê nhưng gặp khó khăn về cây giống. Xã hỗ trợ cây giống và nhân lực trồng đã giúp gia đình anh tiết kiệm được chi phí. Nhìn vườn cà phê xanh tốt, ai cũng phấn khởi. Giờ gia đình tập trung chăm sóc theo hướng dẫn kỹ thuật của cán bộ xã, hy vọng cây sớm cho quả, tăng thu nhập”.
Mong muốn chuyển đổi diện tích cây trồng kém hiệu quả sang cà phê xứ lạnh cũng là nguyện vọng của nhiều hộ đồng bào Xơ Đăng ở thôn Ngọc Leng. Bà Y Khương, Trưởng thôn Ngọc Leng, cho biết, trước đây, người dân gặp khó khăn về nguồn cây giống nên việc chuyển đổi chưa thể thực hiện rộng rãi. Từ khi xã triển khai mô hình vườn ươm 0 đồng, bà con có thêm điều kiện phát triển sản xuất. Trong vụ ươm đầu tiên, vườn ươm tại thôn tạo ra 200.000 cây giống miễn phí, cung cấp cho 100 hộ trong thôn và các thôn khác. Thời gian tới, thôn sẽ tiếp tục tổ chức ươm khi được xã cung cấp hạt giống, mở rộng diện tích cà phê của người dân.
Ươm mầm vùng cà phê đặc sản
Theo ông Dương Đăng Khoa, Phó Chủ tịch UBND xã Tu Mơ Rông, giai đoạn 2026-2030, địa phương đặt mục tiêu hỗ trợ người dân trồng mới 1.000ha cà phê. Để thực hiện mục tiêu này, xã tiếp tục duy trì các vườn ươm 0 đồng nhằm chủ động nguồn cây giống phục vụ sản xuất. Hiện xã đang triển khai vụ ươm thứ hai, với các công việc như chuẩn bị đất, tiến hành ủ hạt giống; dự kiến ươm khoảng 1,1 triệu cây cà phê giống để cấp miễn phí cho người dân trồng trong năm 2027. Cùng với mở rộng vùng nguyên liệu, xã định hướng xây dựng thương hiệu cà phê đặc sản Tu Mơ Rông, đầu tư hệ thống thủy lợi và thu hút doanh nghiệp tham gia chế biến sâu, nâng cao giá trị sản phẩm, tạo đầu ra ổn định cho người trồng cà phê.
Ngoài xã Tu Mơ Rông, xã Măng Đen cũng đang xây dựng vườn ươm cấp giống cà phê miễn phí cho người dân. Hiện xã Măng Đen triển khai xây dựng 9 vườn ươm tại 9 thôn với diện tích mỗi vườn từ 600m2 đến 3.000m2. Toàn bộ hạt giống, vật tư được xã huy động từ nguồn xã hội hóa. Địa phương đặt mục tiêu ươm khoảng 1,5 triệu cây giống, hỗ trợ người dân trồng mới khoảng 300ha cà phê trong năm 2027. Tại thôn Rô Xia, xã Măng Đen, những ngày qua, hàng chục hộ dân đang tất bật làm đất, phấn khởi đóng bầu tại vườn để chuẩn bị ươm cây giống cà phê phục vụ kế hoạch đăng ký trồng cà phê trong năm 2027.
Ông Phạm Văn Thắng, Chủ tịch UBND xã Măng Đen, cho biết, địa phương xác định xây dựng vườn ươm cấp giống miễn phí là giải pháp giúp người dân chủ động nguồn giống và từng bước làm chủ kỹ thuật sản xuất. Theo đó, xã vận động nguồn lực xã hội hóa để hỗ trợ hạt giống, vật tư, phân bón và hướng dẫn kỹ thuật. Về lâu dài, địa phương sẽ mở rộng vườn ươm sang các loại cây trồng khác như chanh dây nhằm đa dạng nguồn giống, phát triển kinh tế của người dân.