Ngày 3-11, tại Hội nghị Thượng đỉnh 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á của Fortune năm 2026 diễn ra ở TPHCM, câu chuyện robot thay thế lao động và AI định hình lại cuộc cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trở thành một trong những vấn đề đáng chú ý.
Lãnh đạo các tập đoàn quốc tế cho rằng lợi thế cạnh tranh đang dịch chuyển từ chi phí nhân công thấp sang năng lực ứng dụng công nghệ để tạo ra giá trị cao hơn.
Ông Thammasak Sethaudom, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn SCG, đặt vấn đề: Nếu chỉ tính số lao động được thay thế, doanh nghiệp sẽ chưa nhìn thấy hết giá trị của tự động hóa. Trong nhiều trường hợp, robot không chỉ làm thay con người mà còn thực hiện công việc với độ chính xác cao hơn, giúp tạo ra những sản phẩm khó đạt được bằng phương pháp thủ công.
Lấy ví dụ từ ngành sản xuất thiết bị vệ sinh, ông Thammasak Sethaudom cho biết một chiếc bồn rửa làm thủ công thường có thành dày để bù đắp sai số. Khi sử dụng robot, độ chính xác được kiểm soát tốt hơn, cho phép sản phẩm mỏng, nhẹ, thiết kế đẹp hơn và tiêu hao ít năng lượng hơn trong quá trình nung. Điều đó đồng nghĩa doanh nghiệp vừa tiết kiệm nguyên liệu, giảm chi phí năng lượng, vừa nâng được chất lượng và giá trị sản phẩm.
Từ thực tế này, lãnh đạo SCG cho rằng tự động hóa không nên được nhìn nhận đơn thuần là giải pháp cắt giảm nhân công. Quan trọng hơn, công nghệ giúp doanh nghiệp thay đổi năng lực sản xuất, nâng chất lượng và mở rộng khả năng cạnh tranh. SCG cũng đang tái cấu trúc hệ thống sản xuất theo hướng giảm các nhà máy nhỏ, tập trung đầu tư cơ sở quy mô lớn, trong đó có dự án tại Việt Nam, để khai thác hiệu quả thị trường ASEAN khoảng 600-700 triệu dân.
Nếu robot đang thay đổi năng lực sản xuất, AI tiếp tục mở rộng cuộc cạnh tranh sang khả năng xử lý dữ liệu, nghiên cứu công nghệ và tổ chức hoạt động doanh nghiệp.
Tiến sĩ Jens Lottner, Tổng Giám đốc Techcombank, cho biết ngân hàng đã đào tạo AI cho 90% nhân sự. Thay vì giới hạn công nghệ trong một bộ phận chuyên môn, việc phổ cập AI giúp mở rộng khả năng ứng dụng trong hoạt động của tổ chức.
Ông Amol Gupte, Giám đốc khu vực Nam Á của Citi, nhận định làn sóng đầu tư AI đang mở ra động lực tăng trưởng mới, đồng thời đặt ra những thách thức lớn về an ninh mạng.
Đáng chú ý, AI không chỉ tạo lợi thế cho các tập đoàn công nghệ. Ông Salil Chari, Chủ tịch khu vực châu Á - Thái Bình Dương của FedEx, dẫn chứng doanh nghiệp Việt Nam đã tham gia sản xuất cáp quang công nghệ cao phục vụ các trung tâm dữ liệu AI. Ông Liher Urbizu, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành SAP Đông Nam Á, cũng nhấn mạnh vai trò nghiên cứu và phát triển, với trung tâm R&D của SAP tại TPHCM có khoảng 500 kỹ sư.
Theo các diễn giả, sự kết hợp giữa AI, điện toán đám mây và internet đang giúp doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận những công cụ trước đây chủ yếu dành cho các tập đoàn lớn. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận công nghệ không đồng nghĩa với năng lực cạnh tranh. Doanh nghiệp vẫn phải biết ứng dụng công nghệ vào sản xuất, quản trị và phát triển sản phẩm.
Từ robot trong nhà máy đến AI trong quản trị, cuộc cạnh tranh đang chuyển từ câu hỏi doanh nghiệp tiết kiệm được bao nhiêu nhân công sang tạo ra bao nhiêu giá trị bằng công nghệ. Với doanh nghiệp Việt Nam, thách thức không chỉ là đầu tư máy móc hay ứng dụng AI, mà còn là tận dụng công nghệ để nâng năng suất, phát triển sản phẩm có giá trị cao hơn và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
