Giải thưởng Sách quốc gia lần thứ VIII: Đặt chất lượng lên hàng đầu

Thêm phần đánh giá hiệu ứng xã hội

Năm nay, giải thưởng ghi nhận 46/52 nhà xuất bản trên cả nước tham gia với 397 tên sách và bộ sách (512 cuốn), tăng 25 tên và 57 cuốn so với mùa trước. Tuy nhiên, số lượng giải thưởng không tăng tương ứng. Ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành, cho biết: “Năm nay, cứ mười cuốn tham dự mới có một cuốn được lựa chọn, cho thấy mức sàng lọc rất khắt khe ngay từ đầu”.

Hội đồng Sơ khảo, Hội đồng Chung khảo và Hội đồng Giải thưởng quy tụ hơn 70 giáo sư, nhà khoa học, chuyên gia đầu ngành và đại diện các cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo trọng điểm. Các hội đồng làm việc độc lập theo từng mảng, đọc trực tiếp tác phẩm, thẩm định hồ sơ pháp lý và đánh giá giá trị nội dung, hình thức xuất bản.

Quy trình chấm giải trải qua nhiều vòng phản biện, thảo luận tập thể và bỏ phiếu kín. Cơ chế này giúp hạn chế tối đa tác động do cảm tính cá nhân, đồng thời bảo đảm mỗi tác phẩm được xem xét trên cả ba phương diện: giá trị học thuật, đóng góp thực tiễn và ảnh hưởng xã hội.

Điểm mới của mùa giải là việc ứng dụng phân tích dữ liệu truyền thông trong khâu xét chọn. Với các tác phẩm được đề xuất trao giải cao, ban tổ chức phối hợp đơn vị công nghệ tổng hợp và phân tích dư luận trên báo chí, mạng xã hội. Ý kiến công luận chiếm 15%-25% thang điểm, tùy hạng mục. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Nguyên, chất lượng nội dung vẫn là căn cứ cao nhất để trao giải; dữ liệu dư luận mang tính tham chiếu, nhằm tăng thêm độ thận trọng và phản ánh sự đồng thuận xã hội.

Chia sẻ những vấn đề liên quan đến sách tái bản, ông Nguyễn Nguyên cho biết, theo quy chế, các ấn phẩm xuất bản hoặc tái bản trong thời gian quy định đều đủ điều kiện tham gia. Thực tế, có những cuốn sách đã tái bản hơn mười lần vẫn được trao giải. Việc vinh danh vì thế không chỉ ghi nhận thành tựu sáng tạo nhất thời, mà còn đề cao những công trình có sức sống bền bỉ, được kiểm chứng qua thời gian và thực tiễn tiếp nhận.

Điều chỉnh cơ cấu giải

Giải thưởng Sách quốc gia lần thứ VIII còn điều chỉnh cơ cấu từ 5 mảng xuống còn 4 mảng, do mảng sách chính trị, kinh tế được hợp nhất với mảng khoa học xã hội và nhân văn. Theo lãnh đạo Cục Xuất bản, In và Phát hành, các lĩnh vực này có sự giao thoa ngày càng rõ rệt, nhiều công trình mang tính liên ngành, khó tách biệt rạch ròi. Việc hợp nhất giúp hội đồng có điều kiện đọc chéo, đánh giá đa chiều và phù hợp hơn với xu hướng học thuật đương đại.

Một thay đổi quan trọng khác là tách riêng sách của tác giả Việt Nam và sách dịch trong cơ cấu xét chọn nhằm cân bằng giữa tiếp nhận tri thức thế giới và khích lệ sáng tạo trong nước. Theo ông Đỗ Quang Dũng, Phó Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng Giải thưởng, năm nay sách dịch chiếm 36% số lượng sách tham dự nhưng chỉ chiếm 25% số lượng sách được đề xuất trao giải.

Ông Đỗ Quang Dũng cũng cho biết thêm, nhiều tác phẩm đoạt giải năm nay “vừa đẹp về hình thức, chất lượng cao về nội dung, đồ sộ về dung lượng”. Đáng chú ý là sự nổi lên của các công trình nghiên cứu về chính trị, lịch sử, kinh tế do tác giả trong nước thực hiện; cùng đó là dòng sách đào tạo, hướng nghiệp, nâng cao kỹ năng chuyên môn, đáp ứng nhu cầu thực tiễn của xã hội. Điều này cho thấy xuất bản không chỉ dừng ở giá trị hàn lâm mà còn gắn với yêu cầu phát triển nguồn nhân lực và hội nhập.

Hạng mục “Sách được bạn đọc yêu thích” tiếp tục được duy trì với 1.368 đề cử, khoảng 150 tác phẩm được giới thiệu. Sự tham gia của bạn đọc góp phần mở rộng kênh đánh giá, giúp giải thưởng phản ánh đầy đủ hơn mối quan tâm và nhu cầu tiếp nhận tri thức của xã hội đương đại.