Rủi ro chực chờ
Cầm trên tay kết quả siêu âm với khối u xơ tử cung kích thước gần 6cm kèm chỉ định phẫu thuật bóc tách do rong kinh kéo dài, chị N.T.M. (36 tuổi, nhân viên văn phòng, ngụ phường Xuân Hòa, TPHCM) bàng hoàng và hối hận.
Mấy tháng trước, chị M. thấy mình bị rụng tóc, da mặt sạm, xuất hiện vài vết nám và khó ngủ. Xem trên mạng thấy tư vấn đây là biểu hiện của suy giảm nội tiết tố, chị M. đã đặt mua 1 liệu trình viên uống chiết xuất mầm đậu nành và sâm tố nữ liều cao. Sản phẩm này được quảng cáo giúp hồi xuân, cân bằng nội tiết tố cấp tốc.
3 tháng đầu, chị cảm nhận da có vẻ được cải thiện. Tuy nhiên, đến tháng thứ 5, kinh nguyệt của chị kéo dài hơn 10 ngày, kèm theo những cơn đau quặn thắt vùng bụng dưới. Khi đến bệnh viện thăm khám, chị được chẩn đoán có khối u xơ đã phát triển to bất thường, chèn ép nội mạc tử cung và cần phải can thiệp ngoại khoa.
Chỉ cần gõ từ khóa “nội tiết tố nữ”, “bổ sung estrogen” hay “trẻ hóa buồng trứng” trên các nền tảng mạng xã hội, người dùng ngay lập tức bị bủa vây bởi vô số thông tin thiếu kiểm chứng. Hàng loạt tài khoản tự xưng là dược sĩ, chuyên gia chăm sóc sức khỏe chủ động tung ra các bảng trắc nghiệm online gồm 10-15 câu hỏi. Hễ ai có từ 3 dấu hiệu trở lên như: ngủ không sâu giấc, tóc khô xơ, vòng 2 tích mỡ hay tính khí thất thường... đều bị gán là “suy buồng trứng sớm”, “suy kiệt estrogen trầm trọng”.
Nhiều hội nhóm kín còn kêu gọi chị em đi làm các xét nghiệm chỉ số nội tiết tố (FSH, LH, estrogen, progesterone, AMH) tại các phòng khám tự phát hoặc dịch vụ lấy máu tận nhà, sau đó gửi kết quả lên nhóm để các quản trị viên kê đơn thực phẩm chức năng.
TS-BS Lê Thị Thu Hà, nguyên Trưởng khoa Sản N1, Bệnh viện Từ Dũ, cho biết, chưa thể khẳng định mọi trường hợp bị rong kinh hay u xơ phát triển to đều do viên uống nội tiết gây ra. Tuy nhiên, thói quen tự ý bổ sung nội tiết một cách vô tội vạ là cực kỳ nguy hiểm. Chị em tuyệt đối không nên tự ý sử dụng khi chưa có sự thăm khám và đánh giá chuyên môn cụ thể. Việc tùy tiện dung nạp các sản phẩm chứa estrogen hoặc hoạt chất có tác động tương tự nội tiết tố sẽ tiềm ẩn nhiều hệ lụy nghiêm trọng.
Sự thận trọng này đặc biệt mang tính sống còn đối với những người đang có sẵn mầm bệnh nhạy cảm với hormone như ung thư vú, ung thư nội mạc tử cung hay người đang bị rong kinh, xuất huyết âm đạo bất thường, có u xơ tử cung, u nang tuyến vú. Việc nạp thêm hoạt chất nội tiết khi chưa được chẩn đoán rõ ràng có thể vô tình kích thích các khối u này bùng phát nhanh hơn.
Tương tự, nhóm phụ nữ mang thai, đang cho con bú, người điều trị hỗ trợ sinh sản hoặc có tiền sử huyết khối, đột quỵ, đau nửa đầu mạn tính cũng tuyệt đối không được tự ý sử dụng.
Điều đáng báo động là chị em thường tìm mua các sản phẩm gắn mác “hồi xuân”, theo quảng cáo mà hoàn toàn không rõ tình trạng sức khỏe thực sự của mình. Đa phần những sản phẩm này đều thiếu minh bạch về thành phần, hàm lượng cũng như bằng chứng khoa học. Nguy hiểm hơn, khi xuất hiện biểu hiện bất thường, nhiều người vẫn cố uống tiếp hoặc chần chừ đi khám vì ngỡ đó chỉ là phản ứng rối loạn thông thường.
Một ngộ nhận rất phổ biến hiện nay là nhiều phụ nữ hễ thấy da khô, tóc rụng, mệt mỏi hay rối loạn kinh nguyệt liền “quy chụp” do thiếu hụt nội tiết. Thực tế, các triệu chứng này có thể bắt nguồn từ tình trạng căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ, thiếu hụt dinh dưỡng, bệnh lý tuyến giáp hoặc quá trình lão hóa tự nhiên, chứ không đơn thuần là thiếu hụt estrogen.
TS-BS LÊ THỊ THU HÀ
Vẽ bệnh để bán sản phẩm
TS-BS Nguyễn Hữu Trung, giảng viên Trường Đại học Y Dược TPHCM, chia sẻ thêm, từ khoảng 32 tuổi trở đi, dự trữ buồng trứng có thể bắt đầu giảm dần, nhưng điều đó hoàn toàn không đồng nghĩa với việc các hormone như estrogen hay progesterone sụt giảm ồ ạt. Thực tế, nồng độ nội tiết tố ở đa số phụ nữ độ tuổi này vẫn duy trì bình thường. Những thông tin gieo rắc nỗi sợ trên mạng xã hội chỉ để dẫn dụ chị em làm xét nghiệm hoặc mua thực phẩm chức năng, phục vụ mục đích thương mại.
Đặc biệt, chị em cần hết sức cảnh giác trước những lời kêu gọi xét nghiệm nội tiết tố lan truyền trong các hội nhóm. Có những cơ sở quảng cáo xét nghiệm nhưng cuối cùng không làm mà tự ghi kết quả để vẽ bệnh bán sản phẩm, khiến người bệnh càng thêm hoang mang.
Bác sĩ Nguyễn Hữu Trung nhấn mạnh, ngay cả trong y khoa chuyên ngành, xét nghiệm nội tiết tố không phải là chỉ định “muốn làm là làm”. Nồng độ hormone trong cơ thể phụ nữ luôn thay đổi theo chu kỳ kinh nguyệt, thậm chí dao động theo từng giờ trong ngày, nên kết quả giữa các thời điểm có thể hoàn toàn khác nhau. Y học không bao giờ dựa vào một kết quả xét nghiệm đơn lẻ để vội vã kết luận người bệnh thiếu hụt nội tiết và cần dùng thuốc.
Thông thường, bác sĩ chỉ chỉ định làm xét nghiệm nội tiết khi phụ nữ bị rối loạn kinh nguyệt, đang điều trị hiếm muộn hoặc bước vào giai đoạn quanh mãn kinh (thường từ 45-50 tuổi, một số ít từ 40 tuổi) với các triệu chứng điển hình như bốc hỏa, vã mồ hôi đêm, dễ cáu gắt, khô da hay rối loạn tiểu tiện. Chỉ khi thăm khám toàn diện, bác sĩ mới cân nhắc việc có cần can thiệp hay không.
TS-BS Nguyễn Hữu Trung lưu ý, thuốc nội tiết thay thế là thuốc điều trị đặc hiệu, bắt buộc phải có chỉ định nghiêm ngặt từ bác sĩ sau khi đã cân nhắc kỹ giữa lợi ích và rủi ro. Thuốc đòi hỏi quá trình theo dõi chặt chẽ, sử dụng đều đặn lâu dài chứ không thể uống ngắt quãng 1-2 tháng rồi tự ý dừng. Trong khi đó, các loại thực phẩm chức năng tràn lan trên thị trường hoàn toàn chưa có đầy đủ nghiên cứu khoa học chứng minh hiệu quả cũng như mức độ an toàn về tác dụng phụ.
Thay vì lệ thuộc vào các sản phẩm thiếu kiểm chứng, phụ nữ hoàn toàn có thể cải thiện các triệu chứng khó chịu thông qua lối sống lành mạnh. Việc tập luyện thể dục, bơi lội hay tập yoga, dù không làm tăng lượng hormone, nhưng vẫn hỗ trợ giải tỏa căng thẳng và xoa dịu các triệu chứng do suy giảm nội tiết tố rất tốt.
“Các thực phẩm tự nhiên từ họ đậu như đậu nành chứa phytoestrogen (hoạt chất có cấu trúc và tác dụng tương tự estrogen) với hàm lượng rất nhẹ, chị em có thể yên tâm sử dụng trong bữa ăn hàng ngày như các loại rau củ thông thường khác”, TS-BS Nguyễn Hữu Trung chia sẻ thêm.
